III FSK 923/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Po 571/22 w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2022 r. nr 3001-IEE.711.176.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 24 marca 2023 r., I SA/Po 571/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J.S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 6 czerwca 2022 r., nr 3001-IEE.711.176.2020, w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z 15 kwietnia 2022 r., stwierdzające uchybienie terminu do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości położonej w Krzekotowicach. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zarzuty z 23 września 2021 r. na czynność opisu i szacowania nieruchomości, która miała miejsce 25 sierpnia 2021 r., zostały złożone z uchybieniem 14 dniowego terminu wskazanego w art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z poźn. zm., dalej: "u.p.e.a."). Konsekwencją uchybienia terminu do złożenia ww. zarzutów jest brak merytorycznego ich rozpatrzenia. Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Stwierdził, że organy prawidłowo przyjęły regulację art. 110u § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. za podstawowe rozwiązanie normatywne, którego zastosowanie determinowało kierunek załatwienia sprawy Skarżącego. Brzmienie przywołanej normy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, że termin na złożenie zarzutów wynosi 14 dni i liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu, chociażby np. doręczenia protokołu z tej czynności. Zdaniem sądu, nie ulega wątpliwości, że w kontrolowanej sprawie ukończenie czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości nastąpiło z chwilą sporządzenia z niej protokołu, tj. 25 sierpnia 2021 r., zatem czternastodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął Skarżącemu z dniem 8 września 2021 r. Natomiast pismo z 22 września 2021 r., zawierające zarzuty Skarżącego do opisu i oszacowania, zostało nadane w placówce pocztowej 23 września 2021 r. W konsekwencji wniesienie tych zarzutów po terminie określonym w art. 110u § 1 u.p.e.a nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu do skutecznego dokonania tej czynności. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżącego. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 110u § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i § 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm; dalej jako: "k.p.a.") polegające na tym, że WSA w Poznaniu w wyniku niewłaściwej kontroli organów podatkowych oddalił skargę, poprzez błędne uznanie przez organy pierwszej i drugiej instancji, a za nim WSA w Poznaniu, iż w przedmiotowej sprawie termin na złożenie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości liczony jest od dnia ukończenia (dokonania) czynności, a nie od momentu doręczenia protokołu z tej czynności stronie, co narusza zasadę zaufania do władzy publicznej oraz zasadę utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw. W oparciu o te zarzuty pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Wniósł także o "uchylenie w całości decyzji organów obu instancji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2022 roku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 15 kwietnia 2022 r. (...)". Ponadto wniósł o: rozpoznanie sprawy na rozprawie; zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; zobowiązanie organów do merytorycznego rozpoznania zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W piśmie procesowym z 5 lipca 2023 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i oświadczył, że zrzeka się rozprawy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 i 2 p.p.s.a.), nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zarzuty kasacyjne nie podważają prawidłowości zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą też przesłanki nieważności postępowania. Zarzuty kasacyjne koncentrują się wokół kluczowej w tej sprawie kwestii, tj. ustalenia momentu, od którego powinien być liczony 14-dniowy termin w postępowaniu egzekucyjnym do złożenia zarzutów do opisu i szacowania nieruchomości. Mający w tym zakresie zastosowanie art. 110u § 1 u.p.e.a. stanowi, że zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W świetle tej regulacji prawnej istotny jest zatem dzień ukończenia opisu i szacowania wartości nieruchomości. Z przepisów ustawy egzekucyjnej wynika natomiast, że organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności (art. 110m u.p.e.a.). O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego (art. 110o § 1 u.p.e.a.). Opis i oszacowanie wartości nieruchomości zawarte są w "protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości" (art. 110r § 1 u.p.e.a.). Na tle tych regulacji prawnych w piśmiennictwie prezentowany jest pogląd, że przez ukończenie opisu i oszacowania wartości nieruchomości należy rozumieć chwilę podpisania przez organ egzekucyjny protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości (zob. komentarze do art. 110u u.p.e.a.: P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023; a także W. Grześkiewicz [w:] D.R. Kijowski [red.], Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, komentarz, wyd. II, LEX 2015). Podobnie też przyjmuje się w orzecznictwie (zob. wyroki NSA z 8 września 2016 r., II FSK 92/15 i II FSK 93/15). Pogląd ten podziela również Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Brzemiennie art. 110u § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że 14-dniowy termin na złożenie zarzutów do czynności opisu i szacowania wartości nieruchomości powinien być liczony od dnia ukończenia tej czynności, którym jest dzień sporządzenia protokołu opisu i szacowania wartości nieruchomości, a nie dzień jego doręczenia uczestnikom postępowania egzekucyjnego. Regulacja zawarta w art. 110u § 1 u.p.e.a. ma charakter szczególny i w tym zakresie wyłącza stosowanie przepisów k.p.a. dotyczących zasad wnoszenia takich środków zaskarżenia, jak odwołanie od decyzji (art. 129 k.p.a.), czy też zażalenia na postanowienie (art. 141 k.p.a.). Należy przy tym przypomnieć, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. (w stanie prawnym, którego sprawa dotyczy), w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy niniejszej ustawy (u.p.e.a.) nie stanowią inaczej. W świetle tych ogólnych uwag sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że 14-dniowy termin na złożenie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości powinien być liczony od dnia ukończenia tej czynności, tj. z chwilą sporządzenia z niej protokołu. W rozpoznawanej sprawie protokół z opisu i oszacowania wartości nieruchomości został sporządzony 25 sierpnia 2021 r., a zatem termin do wniesienia zarzutów upłynął Skarżącemu z dniem 8 września 2021 r. W konsekwencji zarzuty z 23 września 2021 r. (data nadania w placówce pocztowej) zostały wniesione z uchybieniem terminu. To zaś skutkowało wydaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości położonej. Słusznie przy tym sąd pierwszej instancji podkreślił, że organ egzekucyjny w zawiadomieniu z 22 lipca 2021 r. o terminie dokonania czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości zawarł wyraźne pouczenie o treści art. 110u § 1 u.p.e.a., tj. o możliwości wniesienia zarzutów do ww. opisu w terminie 14 dni od dnia jego ukończenia. Zawiadomienie to zostało skutecznie doręczone ówczesnemu pełnomocnikowi Skarżącego na trzy tygodnie przed planowaną czynnością, tj. 4 sierpnia 2021 r. Tym samym z wystarczającym wyprzedzeniem Skarżący posiadał wiedzę o dacie dokonania opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz o upływającym terminie do wniesienia zarzutów na tę czynność. Nieobecność Skarżącego przy dokonywaniu opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie powoduje zmiany zasad liczenia terminu do wniesienia zarzutów od tej czynności. W tym zakresie nie można mówić o naruszeniu zasady zaufania do władzy publicznej oraz utrwalonej praktyki (art. 8 § 1 i 2 k.p.a.). Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 110u § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. SNSA Dominik Gajewski SNSA Paweł Borszowski SNSA Wojciech Stachurski