III FSK 271/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.J.C.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 287/21 w sprawie ze skargi J.J.C.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.J.C.C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J.J.C.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 listopada 2020 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej zobowiązanego jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe S. Sp. z o.o. w S., w podatku dochodowym od osób fizycznych za czerwiec-wrzesień 2014 r. oraz styczeń 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. Sąd za słuszne uznał to, że organ odwoławczy uchylił decyzję Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 23 grudnia 2019 r. w części dotyczącej zaległości z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za okresy sierpień i wrzesień 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego, umarzając w tym zakresie postępowanie w sprawie, a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skargę kasacyjną od wyroku wniósł skarżący na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej jako "p.p.s.a."). Wniósł również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie; na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach; na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm., dalej: "O.p.") przez błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że brak możliwości rzeczywistego oddziaływania na sprawy spółki kapitałowej i systematyczne wprowadzanie w błąd przez innego członka zarządu co do stanu spraw spółki nigdy nie może stanowić okoliczności wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe tej spółki, a w konsekwencji przyjęcie, że skarżący odpowiada za zaległości podatkowe, co do których decyzja utrzymuje w mocy decyzję pierwszoinstancyjną (zaległości) i oddalenie skargi, podczas gdy wypełniona została określona w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. przesłanka wyłączająca odpowiedzialność skarżącego za zaległości; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 229 O.p. przez oddalenie skargi mimo nieuzasadnionej odmowy przez organ przeprowadzenia dowodów wskazanych w pismach skarżącego z dnia 27 sierpnia 2019 r. i z dnia 18 października 2019 r. oraz w odwołaniu skarżącego, co uniemożliwiło skarżącemu wykazanie, że wypełniona została przesłanka egzoneracyjna określona w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., a w konsekwencji naruszenie przez organ art. 233 § 1 pkt 1 O.p. i bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej co do przeważającej części zaległości podatkowych spółki. Na wypadek uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że kwestia ta podlega rozpoznaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie zaś w postępowaniu o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji, zgodnie z art. 258 § 1 pkt 1 O.p., zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 116 § 1 O.p. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przedawnienie i związane z tym wygaśnięcie zobowiązania pierwotnego dłużnika zwalnia z odpowiedzialności osobę trzecią, w tym członka zarządu spółki z o.o., a wszystkie niespłacone zobowiązania podatkowe spółki objęte decyzją są obecnie przedawnione, w tym również zaległość z tytułu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za styczeń 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, t.j.), dalej: "p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, stosownie do zarządzenia przewodniczącego III Wydziału Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2022 r., wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Poinformowano strony o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, składzie orzekającym i terminie posiedzenia niejawnego oraz pouczono o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia. Niezasadnym jest zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p., czego ocena łączy się z oceną zasadności naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122, 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 229 O.p. Organy podatkowe mają obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że stan ten podpada pod hipotezę określonej normy prawnej o charakterze materialnoprawnym. Wbrew twierdzeniom skarżącego, brak możliwości rzeczywistego oddziaływania na sprawy spółki kapitałowej i systematyczne wprowadzanie w błąd przez innego członka zarządu co do stanu spraw spółki nie stanowi okoliczności wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe tej spółki. Zarzut zawinionego zaniechania będzie aktualny zawsze wtedy, gdy osoba trzecia świadomie (wina umyślna) albo tylko przez niedbalstwo (wina nieumyślna) nie wywiązała się z nałożonego obowiązku terminowego zgłoszenia wniosku. Każdorazowo ocena taka powinna być dokonana indywidualnie, na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych. Niemniej chodzi o, krótko rzecz ujmując na potrzeby niniejszej sprawy, uchybienie niezależne od skarżącego. Pomimo tego, w sprawie nie wykazywano, by skarżący nie był w stanie działać tak, by wniosek o upadłość spółki został złożony w terminie. Przedstawiając świadków wskazano na okoliczności nieistotne dla zastosowania art. 116 § 1 pkt 1 lit. b O.p. Można przyjąć, że w katalogu okoliczności wyłączających winę członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości mieszczą się okoliczności związane z jego osobą (jak np. ciężka choroba uniemożliwiająca mu działanie), czy takie, które wpływają na ocenę dochowania przez niego należytej staranności w monitorowaniu stanu majątkowego spółki. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że za takie nie można uznać okoliczności wynikających z biernej postawy prawidłowo powołanego członka zarządu. Słusznie za takie uznał poleganie jedynie na zapewnieniach innego członka zarządu. Zatem prawidłowy jest wniosek WSA, że skarżący nie wykazał, że nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki i brak ten wynikał z przyczyn niezależnych od skarżącego. Zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 116 § 1 O.p. odnosi się do przedawnienia zobowiązań spółki, jakie miałoby nastąpić po doręczeniu decyzji w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego, zatem wykracza poza kontrolę sądowoadministracyjną zgodności z prawem działania organu. Dlatego też na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Mirella Łent Wojciech Stachurski Jolanta Sokołowska