III FSK 1589/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 338/22 w sprawie ze skargi O. I. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 17 marca 2022 r., nr 3001-IEW2.4120.5.2022 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od O. I. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 10.08.2023 r. o sygn. I SA/Po 338/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę O. I. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 30.09.2021 r., nr 3001-IEW2.4120.5.2022, wydane w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata), który działając na podstawie art. 173 § 1, art. 175 § 1 oraz 174 p.p.s.a., zaskarżył powyższy wyrok w całości i sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 162 § 1 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: o.p.), polegające na uznaniu, że przytoczone we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności związane ze stanem zdrowia pełnomocnika skarżącego nie stanowiły nienadającej się do usunięcia przeszkody do dokonania w terminie czynności procesowej. 2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS w Poznaniu (reprezentowany przez radcę prawnego) wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu (art. 184 p.p.s.a.). 3.2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał właściwej oceny stanu faktycznego sprawy, zgodnie z którym decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 30.12.2021 r. została skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącego 14.01.2022 r., tj. wraz z upływem 14 dni od daty pierwszego awizowania przesyłki, które nastąpiło 31.12.2021 r. i znajduje odzwierciedlenie w treści potwierdzenia odbioru (karta 244 akt administracyjnych). Tym samym termin do wniesienia odwołania upłynął 28.01.2022 r., zaś wniesienie pisma 2.02.2022 r. (data nadania pisma skierowanego do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.) dokonane zostało z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Artykuł 162 § 1 o.p. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 o.p.). Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku, gdy skarżący reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności. Jednocześnie w takim przypadku kryterium staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat, radca prawny czy doradca podatkowy posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Z uwagi na wykonywany zawód, wymaga się od nich zachowania szczególnej staranności, charakteryzującej się pełnym profesjonalizmem i rzetelnością w prowadzeniu spraw mocodawców. Skutki czynności podejmowanych przez pełnomocnika strony obciążają samą stronę. Profesjonalny pełnomocnik wie, że wskazane procedurą czynności należy dokonywać w przepisanych do tego terminach. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że skarżący przyczyn uchybienia terminu upatruje w złym stanie zdrowia jednego z pełnomocników go reprezentujących. W jego ocenie operacja nogi, jaką miał pełnomocnik, uniemożliwiła mu sporządzenie w terminie odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 30.12.2021 r. Argumentacja skargi kasacyjnej opiera się na twierdzeniu, że stanowisko jakie zaprezentował Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku jest bardzo restrykcyjne i w zasadzie wyklucza możliwość zaistnienia jakiejkolwiek omyłki po stronie profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem skarżącego stan zdrowia pełnomocnika bezpośrednio po operacji, w tym konieczność zażywania silnych opioidalnych leków przeciwbólowych, stanowił przeszkodę do dokonania czynności procesowej w terminie. Z powyższym twierdzeniem skarżącego nie sposób się zgodzić. Wprawdzie rację ma skarżący, że zły stan zdrowia pełnomocnika spowodowany przebytą operacją nogi (przyjmowanie silnych leków przeciwbólowych, ogólny rozstrój organizmu) może stanowić przesłankę braku winy w niedopełnieniu w terminie czynności, to jednak w tej sprawie nie był to czynnik decydujący o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W sprawie skarżący reprezentowany był przez trzech profesjonalnych pełnomocników, więc niemożność działania jednego z pełnomocników skarżącego nie przesądzała o braku winy w niezłożeniu odwołania w terminie przez innych pełnomocników. W aktach sprawy (k. 183 akt administracyjnych) znajduje się pełnomocnictwo, które nie zostało odwołane, udzielone 15.10.2021 r. przez skarżącego trzem profesjonalnym pełnomocnikom: adw. P. T. adw. A. S. oraz adw. L. W., który dodatkowo wskazany został pełnomocnikiem właściwym do doręczeń. Prawidłowo organy podatkowe zaakcentowały, co zasadnie podkreślił WSA w Poznaniu, że w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia. Powyższe oznacza, że osoby te winny prawidłowo określić datę doręczenia korespondencji, która inicjuje bieg istotnych terminów procesowych, a następnie terminowo dopełnić czynności procesowej. Zasadności ewentualnego przywrócenia terminu nie uzasadnia wewnętrzny podział obowiązków w ramach kancelarii oraz znajomość sprawy powoływana przez pełnomocnika adw. L.W., wnoszącego podanie o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że nie tylko adw. L.W. brał czynny udział w postępowaniu toczącym się przed organami podatkowymi, ale pozostali pełnomocnicy również dokonywali czynności w tym postępowaniu. Pełnomocnik skarżącego adw. A. S. 27.10.2021 r. sporządził fotokopie akt sprawy, a w dniu 2.12.2021 r., w charakterze pełnomocnika skarżącego uczestniczył w jego przesłuchaniu. Natomiast pełnomocnik adw. P. T. podjęła 17.01.2022 r. korespondencję zawierającą decyzję organu podatkowego. Tym samym zasadnie organy podatkowe uznały, co słusznie zaakceptował WSA w Poznaniu, że nie jest wystarczającą przesłanką do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przebywanie jednego z pełnomocników na zwolnieniu lekarskim, w sytuacji gdy dwóch pozostałych pełnomocników, zaznajomionych ze sprawą, mogło dopełnić obowiązku dokonania czynności procesowej w terminie. Przeszkoda ta nie była nie do przezwyciężenia. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że operacja, o jakiej mowa w sprawie była operacją planowaną, o czym świadczy adnotacja służbowa z 29.11.2021 r. w przedmiocie odwołania zaplanowanego na ten dzień przesłuchania skarżącego z udziałem pełnomocnika adw. L.W. (karta 206 akt administracyjnych). Pełnomocnik skarżącego miał operację 17.01.2022 r. Korespondencja zaś (odebrana przez pełnomocnika adw. P. T.) została mu przekazana 19.01.2022 r., czyli dwa dni po operacji. Zasadnie w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS w Poznaniu podkreślił, że skoro stan zdrowia pełnomocnika po operacji był inny od tego jakiego spodziewał się pełnomocnik skarżącego, to w takich okolicznościach z należytej staranności i ostrożności pełnomocnik ten winien był podjąć działania, które w przypadku braku możliwości osobistego sporządzenia pisma procesowego spowodują, że czynność ta zostanie dopełniona przez pozostałych, umocowanych w sprawie pełnomocników. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej, należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W konsekwencji należy zgodzić się z oceną Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w dochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Jak wskazano na wstępie, skarżący działający w sprawie za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, dokonując jego wyboru, ponosi jednocześnie skutki jego działań. Podobnie pełnomocnik skarżącego, ponosi odpowiedzialność za czynności, których wykonanie powierzył bądź nie powierzył innym osobom. Okoliczności podniesione przez skarżącego nie wskazują na dochowanie w tej sprawie należytej staranności. 3.3. W konsekwencji, ponieważ postawiony w skardze kasacyjnej zarzut nie okazał się zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. skargę tę oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowił w pkt 2 sentencji wyroku w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Sławomir Presnarowicz