II SAB/Rz 124/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że Dyrektor Szkoły Podstawowej dopuścił się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala wniosek o zasądzenie kwoty pieniężnej lub grzywny; IV. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej na rzecz strony skarżącej A. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

A. (dalej: "Stowarzyszenie", "Skarżący") wniosło skargę na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w dalej: "Dyrektor") w przedmiocie wniosku z dnia [...] września 2020 r. przesłanego drogą elektroniczną (e-mail) o udostępnienie informacji publicznej w zakresie informacji dotyczącej adresu elektronicznej skrzynki podawczej (ePUAP) szkoły. Stowarzyszenie zarzuciło Dyrektorowi naruszenie art. 61 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm., dalej: "ustawa") poprzez nieudostępnienie żądanej informacji publicznej w przewidzianym ustawą terminie i wniosło o: 1. zobowiązanie Dyrektora do rozpoznania wniosku, 2. stwierdzenia, że Dyrektor dopuścił się bezczynności, 3. zasądzenia na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") na rzecz skarżącego Stowarzyszenia kwoty pieniężnej m.in. celem pokrycia wydatków Stowarzyszenia w związku z prowadzeniem sporu sądowoadministracyjnego i wsparcia działalności statutowej Stowarzyszenia lub zasądzenia grzywny dla Dyrektora w wysokości przewidzianej przepisami prawa, 4. zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o umorzenie postępowania odnośnie do zobowiązania rozpoznania wniosku o udostępnienie żądanej informacji publicznej z dnia [...] września 2020 r. oraz o oddalenie skargi - ewentualnie w przypadku stwierdzenia, że dopuścił się bezczynności – wniósł o stwierdzenie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a także o oddalenie wniosku o zasądzenie wydatków na rzecz Skarżącego na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. oraz nie obciążania kosztami niniejszego postępowania. Wskazał, że w odpowiedzi na otrzymaną w dniu [...] listopada 2020 r. skargę na bezczynność, [...] listopada 2020 r. przekazał drogą mailową odpowiedź na wniosek z dnia [...] września 2020 r. o udzielenie informacji publicznej. Naprowadził, że brak odpowiedzi w terminie na złożony wniosek nie był zamierzony i nie wynikał ze świadomego działania. Szkoła posiada darmowy adres e-mailowy na jednym z ogólnopolskich portali internetowych i otrzymuje dużo wiadomości z kategorii "spam" i "oferty" (w szkole pracuje tylko jeden pracownik administracyjny w wymiarze ½ etatu, obsługujący m.in. pocztę elektroniczną) a Szkoły nie stać na obsługę poczty e-mailowej przez profesjonalny podmiot informatyczny na własnym serwerze. Wiadomość z [...] września 2020 r. trafiła automatycznie do folderu "oferty", dlatego nie została odczytana, podobnie jak standardowo tego rodzaju wiadomości. Tytuł wiadomości nie zawierał informacji, że sprawa dotyczy wniosku o udzielenie informacji publicznej, co mogłoby zapobiec potraktowaniu jej niepriorytetowo. Dyrektor zrealizował wniosek o udzielenie informacji niezwłocznie po powzięciu wiedzy o jego istnieniu, nie działał lekceważąco, a udostępnienie informacji po terminie wynikało wyłącznie z przyczyny organizacyjnej, bez rażącego naruszenia prawa. W kwestii wniosku Stowarzyszenia o zasądzenie kwoty pieniężnej celem pokrycia wydatków w związku z prowadzeniem sporu sądowego w tej sprawie Dyrektor podkreślił, że Skarżący nie poniósł żadnych wydatków poza wpisem sądowym, skarga nie jest obszerna, a stan sprawy nieskomplikowany. Zatem w przypadku zasądzenia wydatków, których nie poniósł i których nie wykazał - byłoby to wzbogaceniem się kosztem organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga w dacie jej wniesienia była zasadna. I. Stan sprawy jest bezsporny. Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. wysłanym na adres e-mail Szkoły, Stowarzyszenie zwróciło się o przesłanie wiadomością e-mail informacji nt. adresu skrzynki podawczej (ePUAP). Jedocześnie na wypadek, gdyby Szkoła nie posiadała skrzynki podawczej ePUAP, na podstawie art. 63 Konstytucji RP oraz przepisów Działu VIII K.p.a. wniosła o podjęcie działań mających na celu utworzenie skrzynki podawczej eUAP wskazując, że szkoły i placówki publiczne, będące jednostkami budżetowymi bądź samorządowymi zakładami budżetowymi, mają obowiązek posiadać elektroniczną skrzynką podawczą (ePUAP), co wynika wprost z art. 16 ust. 1a w zw. z 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2020 r., poz. 346), wyrażając gotowość w ewentualnej pomocy przy zakładaniu skrzynki. W sytuacji natomiast, gdy Szkoła posiada elektroniczną skrzynkę podawczą, a nie publikuje jej adresu na swojej stronie internetowej i w Biuletynie Informacji Publicznej, o czytelne wskazanie adresu na stronie internetowej (najlepiej w zakładce "Kontakt"/"Dane adresowe") tak by osoby zainteresowane wysłaniem do Szkoły pisma drogą elektroniczną nie były zmuszone do poszukiwań adresu. W ponagleniu z dnia [...] października 2020 r. Stowarzyszenie wskazało, że w razie nieudzielania odpowiedzi na wniosek w trybie dostępu do informacji publicznej, wystąpi na drogę sądowoadministracyjną, nadmieniając przy tym, że zgodnie z ustawą, informacja publiczna powinna być udostępniona niezwłocznie, nie później niż w ciągu 14 dni, od dnia złożenia wniosku. Ze względu na brak informacji, Stowarzyszenie w skardze z dnia [...] listopada 2020 r., zarzuciło Dyrektorowi bezczynność. Dyrektor, po otrzymaniu pisemnej skargi, udzielił odpowiedzi na wniosek pocztą e-mail w dniu [...] listopada 2020 r. o godz. 9,53. II. Stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy, udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. W myśl ustępu 2, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. III. W sprawie wniosek o udzielenie informacji publicznej został złożony w dniu [...] września 2020 r. a wiec termin udostępnienia żądanej informacji upływał w dniu [...] października 2020 r. Bezspornym jest, że w tym terminie informacji nie udostępniono. Informacja została udzielona po otrzymaniu skargi na bezczynność, w dniu [...] listopada 2020 r. Oznacza to, że w dacie wniesienia skargi Dyrektor pozostawał w bezczynności, przy czym opóźnienia w udzieleniu informacji nie może usprawiedliwić podana w odpowiedzi na skargę okoliczność, tj. wpływ wniosku o informację publiczną na skrzynkę Szkoły do folderu "oferty". Zatem w realiach sprawy uwzględnienie skargi polega na stwierdzeniu, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.), bowiem ta forma rozstrzygnięcia ma miejsce wówczas, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organ załatwi sprawę. W tym przypadku sąd, rozstrzygając sprawę, uwzględnia stan istniejący w chwili wniesienia skargi. Sąd stwierdza, że na stronie internetowej Szkoły w zakładce kontakt został podany adres do korespondencji tradycyjnej oraz adres e-mail. Podanie do powszechnej wiadomości adresu poczty elektronicznej przez organ należy traktować jako jego zobowiązanie, że wiadomości wysłane na ten adres będą odbierane (zob. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15 ). Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych podmiotom publicznym (Dz.U. z 2018 r., poz. 180), przesyłki skierowane na adres poczty elektronicznej podmiotu publicznego traktuje się jako przesyłki złożone w trybie niewymagającym potwierdzenia wniesienia podania. W orzecznictwie przyjmuje się, że jednostka ma prawo działać w zaufaniu do władzy publicznej i oczekiwać, że skoro organ podaje do publicznej wiadomości adres swojej poczty elektronicznej to będzie odbierał listy skierowane na ten adres, w tym także trafiające do "skrzynki SPAM" (zob. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15). W analogiczny sposób należy traktować pocztę skierowaną na podany adres e-mail, która trafiła do folderu "oferty". Zatem wadliwe działanie systemu komputerowego skutkujące błędnym zakwalifikowaniem wiadomości zawierającej wniosek Stowarzyszenia jako "oferta", nie usprawiedliwia organu. Do obowiązków organu administracji publicznej, jak też i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne, należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną. Jednostka ma bowiem prawo działać w zaufaniu do podmiotu podającego publicznie adres i oczekiwać, że skoro podany zostaje do publicznej wiadomości adres poczty elektronicznej, to kierowana na ten adres poczta będzie odbierana, w tym także trafiająca do "skrzynki SPAM" (czy przekierowana automatycznie na inne konto, czy też do folderu "oferty"). Odmienne zapatrywanie czyniłoby w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) iluzorycznym, którego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu (por. postanowienia NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. I OSK 1968/15 i z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (tak NSA w wyroku z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1876/15). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę poglądy orzecznictwa podziela co oznacza, że próba usprawiedliwienia przez Dyrektora zwłoki w udzieleniu odpowiedzi na wniosek o udzielenie informacji publicznej zarzutu bezczynności nie czyni bezzasadnym. W rozpoznawanej sprawie bezczynność nie nosiła jednak cech rażącego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa związane jest z jego naruszeniem w sposób oczywisty. Ocena naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, w tym terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być przy tym oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (zob. wyroki WSA w Opolu z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt II SAB/Op 48/18 i z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II SAB/Op 125/18). Podzielając przywołane poglądy Sąd stwierdza, że bezczynność Dyrektora nie była nacechowana złą wolą organu, lecz nieprawidłowościami w obsłudze skrzynki e-mail. Z tych samych względów Sąd oddalił wniosek Stowarzyszenia o zasądzenie sumy pieniężnej lub wymierzenia grzywny na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. Z literalnej wykładni art. 149 § 2 P.p.s.a. wynika, że przyznanie stronie skarżącej odpowiedniej sumy pieniężnej zależy od uznania sądu (może nastąpić z urzędu, bez wniosku strony), przy czym środki wskazane w tym przepisie są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 127/20). Jak już zaznaczono, bezczynność organu nie była jego zamierzonym zachowaniem. Dyrektor Szkoły nie kwestionował istnienia po jego stronie obowiązku udzielenia informacji i bezpośrednio po powzięciu informacji o skierowanym żądaniu udzielił żądanej odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę w przedmiocie żądania zasądzenia na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej lub grzywny a uwzględnił skargę jedynie poprzez orzeczenie, że organ pozostawał bezczynności, przy czym bezczynność ta nie miała cech rażącego naruszenia prawa (art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 200 P.p.s.a.