II SAB/Rz 121/23

9 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu 9 stycznia 2024 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi EK i SK na bezczynność Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] w przedmiocie podjęcia działań związanych z prowadzeniem kwalifikacji na spokrewnioną rodzinę zastępczą - p o s t a n a w i a - odrzucić skargę

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, EK i SK (dalej: "Skarżący") jako przedmiot zaskarżenia wskazali bezczynność Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] (dalej: "Organ" lub "PCPR"), polegającą na niepodejmowaniu działań związanych z przeprowadzeniem kwalifikacji Skarżących na spokrewnioną rodzinę zastępczą ich wnuczki. Zdaniem Skarżących, przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1426 z późn. zm.) – dalej: "u.w.r.", nakładają na Organ obowiązek szkolenia Skarżących jako kandydatów na spokrewnioną rodzinę zastępczą, a także obowiązek analizy ich sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. Skarżący wnieśli o zobowiązanie PCPR do podjęcia czynności w sprawie, zasądzenie kosztów postępowania oraz ewentualne wymierzenie Organowi grzywny. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej: "Ppsa", jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego albo skarga jest niedopuszczalna z innych przyczyn, wówczas podlega ona odrzuceniu. Jej rozpoznanie rodziłoby bowiem nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 1 Ppsa). Na wstępie wymaga wskazania, że prawomocnym postanowieniem z 7 sierpnia 2023 r. II SAB/Rz 57/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę EK i SK, wniesioną na bezczynność Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] w przedmiocie niewydania opinii o spełnieniu wymagań dla kandydatów na pełnienie funkcji rodziców zastępczych. Sąd wskazał, że wstępna kwalifikacja kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej określana jest jako czynność z zakresu administracji publicznej, dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa. Obowiązek sporządzenia oceny oraz wstępnej akceptacji nie dotyczy jednak rodziny zastępczej spokrewnionej. W takim przypadku ustawodawca nie przewidział obowiązku sporządzenia wstępnej kwalifikacji. Zdaniem Sadu powyższe oznacza, że niedopuszczalna jest skarga na bezczynność Organu w przedmiocie niewydania opinii o spełnieniu wymagań dla kandydatów na pełnienie funkcji rodziców zastępczych, w sytuacji, gdy kandydaci na pełnienia funkcji rodziny zastępczej są spokrewnieni z małoletnim. W niniejszej sprawie Skarżący przedmiotem zakrążenia objęli szerszy zakres bezczynności Organu, kwestionując niepodjęcie jakichkolwiek działań związanych z kwalifikacją i szkoleniem ich jako kandydatów na pełnienie funkcji rodziców zastępczych ich wnuczki. Niemniej powyższe oznacza, że – podobnie jak w sprawie prowadzonej pod sygn. II SAB/Rz 57/23 – skargę uznać należy za niedopuszczalną, bowiem wniesiona została przez osoby będące rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu u.w.r. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.w.r., piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców. Piecza zastępcza sprawowana jest w formie rodzinnej lub instytucjonalnej (art. 34 u.w.r.). Formami rodzinnej pieczy zastępczej są natomiast rodzina zastępcza spokrewniona, rodzina zastępcza niezawodowa, rodzina zastępcza zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna, a także rodzinny dom dziecka (art. 39 ust. 1 u.w.r.). Stosownie zaś do art. 41 ust. 2 u.w.r., rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Zgodnie z art. 43 ust. 1 u.w.r., organizator rodzinnej pieczy zastępczej, na wniosek kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, przeprowadza na podstawie oceny spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2, wstępną kwalifikację kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Z powyższej regulacji a contrario wynika, że oceny spełnienia warunków oraz wstępnej kwalifikacji kandydatów nie dokonuje się w przypadku, gdy piecza zastępcza ma być sprawowana w formie rodziny zastępczej spokrewnionej. Nie ma bowiem przepisu prawa, który obligowałby organ administracji do dokonania tych czynności względem członków rodziny zastępczej spokrewnionej. Podobne rozwiązania ustawodawca wprowadził odnośnie szkoleń przeprowadzanych przez organizatora pieczy zastępczej. Zgodnie bowiem z art. 44 ust. 1 u.w.r., kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub do prowadzenia rodzinnego domu dziecka są obowiązani posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej lub prowadzonego przez ośrodek adopcyjny. Kandydaci na spokrewnioną rodzinę zastępczą nie zostali zobowiązani do ukończenia takiego szkolenia. Wskazane wyżej regulacje art. 43 ust. 1 i art. 44 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1 i art. 41 ust. 2 u.w.r. wykluczają możliwość skutecznego zainicjowania postępowania sądowego, którego przedmiotem ma być kontrola bezczynności organu organizującego pieczę zastępczą w przedmiocie przeprowadzenia oceny kwalifikacji oraz szkolenia kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej spokrewnionej. Osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną nie może bowiem skutecznie domagać się podjęcia przez organ administracji czynności w ww. zakresie, jako że nie ma przepisu prawa nakładającego taki obowiązek na organ organizujący pieczę zastępczą. W konsekwencji osoby będące rodziną zastępczą spokrewnioną nie są podmiotami legitymowanymi w myśl art. 50 ust. 1 i 2 Ppsa do skutecznego wniesienia skargi na bezczynność organu organizującego pieczę zastępczą w przedmiocie podjęcia działań związanych z prowadzeniem kwalifikacji i szkoleń na spokrewnioną rodzinę zastępczą. Stanowiska powyższego nie zmienia art. 44 ust. 5 u.w.r., zgodnie z którym, szkolenie kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej spokrewnionej można prowadzić według indywidualnego planu szkolenia, w zależności od potrzeb rodziny i dziecka. Przytoczona regulacja wprowadza bowiem możliwość zorganizowania takiego szkolenia, nie będącego jednocześnie obowiązkiem organu, a zarazem uprawnieniem osoby pełniącej funkcję rodziny zastępczej spokrewnionej. Innymi słowy, art. 44 ust. 5 u.w.r. nie przyznaje uprawnień po stronie rodziny zastępczej spokrewnionej do żądania każdorazowego i bezwzględnego przeprowadzenia szkolenia, którego rozpatrzenie przez organ administracji podlega kontroli sądu administracyjnego. W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 58 ust. 1 pkt 6 Ppsa, orzekł, jak w sentencji postanowienia.