II SAB/Po 281/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. H. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie zaniechania działań nadzorczych postanawia odrzucić skargę

Pismem z dnia 16 sierpnia 2026 r. T. H. (dalej jako: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na "bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta (dalej jako: "Prezydent" lub "organ") w przedmiocie zaniechania działań nadzorczych nad legalnością uchwał Osiedla [...]". Skarżący wniósł o: stwierdzenie, że Prezydent dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenie postępowania w sprawie; zobowiązanie organu do podjęcia merytorycznych działań nadzorczych nad uchwałami Zarządu Osiedla [...] oznaczonych numerami [...], [...] oraz [...] pod kątem ich zgodności ze Statutem O., zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.. W uzasadnieniu skargi podano, że Sekretarz Miasta [...] wprost w oficjalnej korespondencji potwierdził, że Przewodniczący Zarządu Osiedla [...], wbrew kategorycznym zapisom § 33 ust. 3 Statutu Osiedla, nie poinformował Rady Osiedla o podjęciu wyżej wymienionych uchwał. Wydział Wspierania Jednostek Pomocniczych Miasta (który skarżący wskazał jako organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie – przyp. Sądu) posiadał pełną wiedzę o tym fakcie i wykazał całkowitą bezczynność odmawiając podjęcia jakichkolwiek kroków prawnych i naprawczych. Następnie wskazano, że Prezydent, reprezentowany przez Sekretarza Miasta [...] pismem z dnia 28 lipca 2026 r. ostatecznie odmówił dalszego procedowania sprawy w trybie nadzorczym, bezprawnie stosując art. 239 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego uznając, że zatajanie uchwał oraz naruszanie Statutu Osiedla nie stanowi "rażącego naruszenia prawa". W odpowiedzi na skargę organ reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak wykazania interesu prawnego przez skarżącego oraz brak kognicji sądu administracyjnego do orzekania w sprawach uregulowanych w dziale VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto Prezydent wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych do skargi, a powoływanych przez skarżącego uchwał Zarządu Osiedla [...], na okoliczność podjęcia ich zgodnie z przepisami Statutu Osiedla, a także pism Sekretarza Miasta [...], na okoliczność podjęcia postępowania nadzorczego oraz merytorycznego i terminowego rozstrzygnięcia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Merytoryczne rozpoznanie skargi skierowanej do sądu administracyjnego poprzedzone jest badaniem jej dopuszczalności pod względem formalnym. Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 3 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej w granicach spraw należących do ich właściwości. Zakres przedmiotowy spraw powierzonych rozpoznaniu sądów administracyjnych wyznaczony został w art. 3 § 2 i § 2a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: "P.p.s.a."). W kontekście niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in.: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Podstawową przesłanką dopuszczalności skargi jest złożenie jej na akt lub czynność (bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania) objęte zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonym – zasadniczo – w art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a. oraz w art. 5 P.p.s.a. Nie każda bezczynność organu administracji publicznej (przewlekłe prowadzenie postępowania) będzie podlegała kognicji sądów administracyjnych. Skarga na bezczynność (przewlekłość) organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku, które wynikają z przepisów prawa. Dla uznania bezczynności (przewlekłego prowadzenia postępowania) organu konieczne jest więc ustalenie, że był on był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do prowadzenia postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji, aktu lub podjęcia czynności i mimo to nie podejmuje w terminie działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi, czyni to opieszale lub odmawia ich podjęcia. Innymi słowy, stwierdzić należy, że skarga na bezczynność powiązana jest z możliwością wniesienia skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej przewidziane w art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 9 P.p.s.a. (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 maja 2016 r., II SAB/Go 38/16, a także postanowienie NSA z 31 sierpnia 2016 r., II OSK 2009/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że skarga T. H. dotyczy bezczynności Prezydenta Miasta, polegającej na zaniechaniu podjęcia czynności nadzorczych, dotyczących zbadania legalności działania Zarządu Osiedla [...] w podejmowaniu uchwał. W świetle powołanych wyżej regulacji kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne nie obejmuje jednak orzekania w sprawach skarg na bezczynność organu w przedmiocie podjęcia działań w trybie nadzoru. Jak trafnie wskazał pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę, postępowanie nadzorcze prowadzone przez organ nie jest poddane reżimowi Kodeksu postępowania administracyjnego, a skarżącemu (nie będącemu nadzorowanym organem) nie przysługuje w nim status strony. Podkreślić należy, że przedmiotem skargi do sądu administracyjnego może być jedynie akt nadzoru nad działalnością organu jednostki samorządu terytorialnego, a nie zaniechanie przez organ podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Natomiast brak reakcji organu nadzoru na pisma zawierające żądanie podjęcia działań w trybie nadzoru nie jest bezczynnością organu uzasadniającą dopuszczalność wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienie WSA w Warszawie z 18 września 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 560/14 i powołane tam orzecznictwo oraz postanowienie NSA z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 926/19, dostępne w CBOSA). W ocenie Sądu rację przyznać należy pełnomocnikowi Prezydenta, ponieważ okoliczności niniejszej sprawy pozwalają uznać, że postępowanie prowadzone przez organ w sprawie zainicjowanej przez skarżącego prowadzone było jako uproszczone postępowanie skargowo-wnioskowe, uregulowane w przepisach działu VIII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej jako: "K.p.a."). W myśl art. 241 K.p.a., przedmiotem wniosku mogą być w szczególności sprawy ulepszenia organizacji, wzmocnienia praworządności, usprawnienia pracy i zapobiegania nadużyciom, ochrony własności, lepszego zaspokajania potrzeb ludności. O sposobie załatwienia wniosku zawiadamia się równocześnie wnioskodawcę; jednakże wnioskodawcy niezadowolonemu ze sposobu załatwienia wniosku służy prawo wniesienia skargi w trybie określonym w dziale VIII K.p.a. (art. 244 § 2 i art. 246 § 1 K.p.a.). Do wniosków stosuje się odpowiednio przepisy art. 230, 237 § 2 i art. 238 (art. 247 K.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że w sprawach dotyczących postępowania skargowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Działania podejmowane przez organ w trybie postępowania w sprawie skarg i wniosków, normowane przepisami działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego, nie mają formy aktu lub czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 P.p.s.a. W tym postępowaniu, nie rozstrzyga się konkretnej sprawy administracyjnej, nie jest wydawany akt administracyjny ani dokonywana czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zainteresowanemu podmiotowi nie przysługuje prawo do zaskarżenia niesatysfakcjonującej odpowiedzi na drodze postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt. III OSK 3694/21 i powołane tam orzecznictwo, dostępne w CBOSA). Forma działalności administracji obejmująca skargi i wnioski w rozumieniu działu VIII K.p.a. nie została wymieniona w art. 3 § 2 P.p.s.a. Możliwość zaskarżenia działań realizowanych w ramach tego postępowania nie została także przewidziana w żadnej ustawie szczególnej. Tym samym ocena prawidłowości prowadzenia postępowania w trybie przepisów działu VIII K.p.a. nie podlega kontroli sądów administracyjnych. W konsekwencji w zakresie właściwości sądów administracyjnych nie pozostaje również sposób załatwienia wniosku (czy skargi powszechnej) przez uprawniony organ niezależnie od formy, jaka zostanie temu nadana. Treść powołanych przepisów określających właściwość sądów administracyjnych pozwala więc stwierdzić, że skarga taka jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, nie dotyczy ona bowiem wskazanego wyżej katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego. Brak też jest przepisów szczególnych, które przewidywałyby w takiej sytuacji kontrolę sądowoadministracyjną. Mając powyższe na względzie uznać należy, że skarga z dnia 16 sierpnia 2026 r. jest nie obejmuje spraw znajdujących się w kognicji sądu administracyjnego, o czym orzeczono na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w sentencji postanowienia.