II SAB/Łd 8/26

Dnia 10 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Marcin Olejniczak (spr.), Asesor WSA Beata Czyżewska, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi A. K. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego 1. stwierdza, że bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa; 2. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do załatwienia wniosku A. K. z 1 sierpnia 2025 roku; 3. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rzecz skarżącej A. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. AA

A. K. (dalej: skarżąca, strona) zaskarżyła bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego, w związku z wnioskiem z 1 sierpnia 2025 r. W treści skargi zarzuciła działanie organu niezgodne z celem ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, konstytucyjnym prawem rodziców do wychowywania dzieci, zasadą dążenia do dobra dziecka, oraz zasadami postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a.), a także naruszenie art. 35 § 1 i 3, art. 64 § 2 k.p.a., przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu i wniosła o: 1. zobowiązanie organu do wydania decyzji będącej odpowiedzią na wniosek w terminie miesiąca; 2. zasądzenie rekompensaty na rzecz skarżącej; 3. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazała, że 16 kwietnia 2024 r. i 29 kwietnia 2025 r. otrzymała informacje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że przysługuje jej świadczenie wychowawcze na córkę w wysokości po 400 złotych miesięcznie, w których powołano się na wyrok rozwodowy skarżącej orzekający o opiece naprzemiennej nad dzieckiem. Skarżąca wyjaśniła, że w wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z [...] listopada 2021 r., rozwiązującym przez rozwód związek małżeński A. K. i K. K. w pkt [...] sentencji orzeczono, że matka dziecka A. K. będzie pobierała w całości na dziecko B. K. świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżąca podkreśliła, że ojciec dziecka świadomie zrezygnował z pobierania świadczenia i nie złożył wniosków w odpowiednim terminie. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że 1 sierpnia 2025 r. wniosła o przyznanie prawa do pobierania świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę B. K. w pełnej wysokości, tj. 800 zł od 1 czerwca 2024 r., aż do czasu istnienia przesłanek do jego wypłat oraz na kolejne okresy oraz wypłatę zaległych świadczeń wychowawczych za okres od 1 czerwca 2024 r. a pismem z 3 października 2025 r. wniosła stosowne ponaglenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wobec faktu załatwienia wniosku z 1 sierpnia 2025 r. decyzją z 31 grudnia 2025 r. Opóźnienie w rozpoznaniu wniosku, jak wyjaśnił organ wynikało z dużej ilości rozpatrywanych spraw, co skutkowało bezczynnością organu, przy czym nie miała ona charakteru rażącego naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie, zaś kontrola tej działalności, zgodnie z § 2 pkt 8 tego artykułu, obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak, w sytuacji gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Warunkiem dopuszczalności skargi jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.). W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania niezbędne jest obecnie złożenie ponaglenia, o czym stanowi art. 37 § 3 k.p.a. Dopiero po wyczerpaniu wskazanego trybu strona może wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Dla uznania wyczerpania przez stronę, przywołanej sekwencji zdarzeń, wystarczające jest wykazanie, że złożyła ona stosowny środek. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Przesłanka ta została w rozpatrywanej sprawie spełniona. Ogólna regulacja dotycząca sprawności postępowania znalazła się w art. 37 § 1 k.p.a., a stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Przepis art. 35 § 1 k.p.a. zawiera ogólną wytyczną, zgodnie z którą sprawy administracyjne powinny być załatwiane bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Stosownie do art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów określonych w tych przepisach nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie skarżąca zarzuca organowi bezczynność, z którą mamy do czynienia w sytuacji, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie i mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył postępowania wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. W kontrolowanej sprawie zarzut bezczynności dotyczy okresu od 1 sierpnia 2025 r., kiedy to wpłynął do organu wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej w pełnej wysokości. W dacie wniesienia skargi do sądu, co miało miejsce 4 grudnia 2025 r., organ pozostawał bezczynny, jednak bezczynność ta ustała przed rozpoznaniem skargi, gdyż organ załatwił wniosek skarżącej decyzją z 31 grudnia 2025 r. Skoro organ przed rozpoznaniem skargi wydał decyzję załatwiającą wniosek skarżącej, postępowanie sądowe podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem nawet mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, to wobec załatwienia wniosku przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku skarżącej. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania w tym zakresie wniosku z 1 sierpnia 2025 r. (punkt drugi sentencji wyroku). Jednocześnie (punkt pierwszy sentencji wyroku) sąd uznał, że bezczynność organu w tej sprawie nie jest rażąca (art. 149 § 1a p.p.s.a.)., ponieważ działania organu zmierzały do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej. W tej sytuacji sąd nie dopatrzył się ze strony organu lekceważenia wnioskodawcy. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy - w przypadku bezczynności. W orzecznictwie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, a zachodzi m.in. w razie jawnego natężenia braku woli organu do załatwienia sprawy. W orzecznictwie wskazuje się również, że z reguły dopiero sytuacja, gdy długość postępowania stanowi wielokrotność (kilkunastokrotność) miary czasu wyznaczonego przez prawodawcę jako maksymalny termin załatwienia sprawy, pozwala mówić o przekroczeniu na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, iż nie budzi wątpliwości ocena uznająca go za przekroczenie kwalifikowane. W realiach sprawy niniejszej z taką sytuacją nie mieliśmy do czynienia. Z tych przyczyn nie ma także uzasadnionych podstaw do przyznać od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej (rekompensaty) o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Z treści owego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności. W orzecznictwie sformułowano pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W niniejszej sprawie taki przypadek zdaniem sądu nie zachodzi. Z kolei sam fakt, że organ pozostaje bezczynny nie stanowi dostatecznej przesłanki usprawiedliwiającej przyznanie sumy pieniężnej od organu. O kosztach postępowania sądowego należnych skarżącej od organu sąd orzekł w punkcie trzecim sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215). Sprawa rozpoznana została w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.