II SA/Wa 402/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Mateusz Rogala, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w C. na niewykonanie przez Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 301/19 1. wymierza Instytutowi Fizjologii i Patologii Słuchu grzywnę w wysokości 250 (słownie: dwieście pięćdziesiąt) złotych, 2. stwierdza, że bezczynność Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu na rzecz Stowarzyszenia [...] z siedzibą w C. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. (data wpływu do organu – [...] lutego 2019 r.) Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w [...] skierowało do Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] wniosek o udostępnienie, w trybie dostępu do informacji publicznej, poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii wszystkich umów ramowych oraz kopii wszystkich umów realizacyjnych - wykonawczych do tych umów ramowych, zawartych na dostawy implantów i procesorów mowy w okresie począwszy od stycznia 2015 do grudnia 2018 r. wraz z załącznikami (w szczególności asortymentowo – cenowymi), aneksami i porozumieniami. Stowarzyszenie wniosło o przesłanie pełnej i precyzyjnej informacji dotyczącej stopnia wykonania umów, wskazania, jakie urządzenia zostały zakupione, na podstawie której umowy ramowej oraz której umowy realizacyjnej. Informacja winna określać producenta, dokładne oznaczenie modelu, typu urządzenia, ich ilości. Stowarzyszenie dodało, że domaga się także sporządzenia wykazu (...) , albowiem samo okazanie umów może okazać się niewystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w [...] na bezczynność Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] w rozpoznaniu wniosku z dnia [...] stycznia 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej, wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 301/19, zobowiązał Instytut do rozpoznania wniosku stowarzyszenia, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1); stwierdził, że bezczynność Instytutu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); wymierzył Instytutowi grzywnę w wysokości 500 zł (pkt 3) oraz w pkt 4 - zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt III OSK 2063/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r. Odpis prawomocnego wyroku sądu I instancji wraz z uzasadnieniem i aktami sprawy został doręczony Instytutowi Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] w dniu 2 stycznia 2023 r. (k. 166 akt sądowych o sygn. II SAB/Wa 301/19). Pismem z [...] listopada 2023 r. (data wpływu do organu – [...] listopada 2023 r.) Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w [...] wezwało Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] do wykonania prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 301/19 podnosząc, że do dnia złożenia ww. pisma Instytut nie rozpoznał jego wniosku z dnia [...] stycznia 2019 r., zgodnie w powołanym wyrokiem. W piśmie z 16 stycznia 2023 r. Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w [...] (data nadania w urzędzie pocztowym – 20 stycznia 2023 r.) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 301/19. Stowarzyszenie wniosło o: 1) wymierzenie Instytutowi grzywny w maksymalnej wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego tj. 59.220 zł; 2) przyznanie na jego rzecz skarżącego sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości (połowy kwoty określonej w art 154 § 6 p.p.s.a.), tj. 29.610 zł, 3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie opisało dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie i podkreśliło, że do Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] nie rozpoznał dotychczas jego wniosku z [...] stycznia 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej, mimo prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r. Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ podał, że w piśmie z [...] stycznia 2023 r. poinformował Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w [...] o pozytywnym rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Uczynił to w 14-dniowym terminie, liczonym od dnia 3 stycznia 2023 r. tj. dnia doręczenia mu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 301/19. W konsekwencji, w dniu złożenia przez Stowarzyszenie niniejszej skargi, nie pozostawał w bezczynności w wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu I instancji z dnia 28 sierpnia 2019 r. W piśmie procesowym z 7 lipca 2023 r. Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu z siedzibą w [...], w odpowiedzi na pismo Sądu z 8 czerwca 2023 r. oświadczył, że "dokumenty, o które wnioskował Skarżący zostały udostępnione zgodnie z pismem z dnia [...] stycznia 2023 roku", przy piśmie z [...] października 2023 r. przekazał do akt sprawy 35 wiadomości do strony skarżącej, będących odpowiedzią na jej wniosek o udostępnienie informacji publicznej (z [...] lutego 2023 r. z [...] marca, [...] marca. [...] marca, [...] i [...] i [...] marca 2023 r. ). Ustosunkowując się do pisma procesowego Stowarzyszenia z dnia 17 sierpnia 2023 r. w którym oświadczyło, że w wiadomościach otrzymywanych od Instytutu nie zawarto stwierdzenia o zakończeniu udostępniania żądanej informacji, Instytut w piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2023 r. oświadczył, że okoliczność ta wynika z samej treści przekazywanych dokumentów i ich kolejności umowy ramowe a następnie umowy wykonawcze do nich). Na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. pełnomocnik Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu potwierdził, że w wiadomościach z [...] lutego 2023 r. z [...] marca, [...] marca. [...] marca, [...] i [...] i [...] marca 2023 r. udostępniono stronie wszystkie żądane dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 154 § 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Z treści przywołanego przepisu wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd mógł organowi administracji wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ ten musi pozostawać w bezczynności po wyroku. Po drugie, wymierzenie grzywny jest możliwe po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania prawomocnego wyroku. Jak wynika z akt sprawy, obie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 154 § 3 p.p.s.a. wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. Niewykonanie wyroku ma miejsce także wtedy, gdy organ wprawdzie wykonał wyrok, lecz z przekroczeniem wyznaczonego terminu. Stwierdzenie powyższej okoliczności następuje zaś zawsze według stanu na dzień wniesienia skargi (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wr 682/23). Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu, stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, jest więc przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności w postępowaniu administracyjnym, do których został przez sąd zobowiązany. Skarga jest środkiem ostatecznym służącym wymuszeniu na organie załatwienia sprawy - zatrzymania obstrukcji w postępowaniu. Zagwarantowanie go stronom postępowań administracyjnych, które pomimo uwzględnienia ich skarg na bezczynność bądź przewlekłe prowadzenie postępowania w dalszym ciągu, nie uzyskują załatwienia ich spraw, uzasadnia to, że wyrok w zakresie zobowiązującym do załatwienia sprawy, pomimo swojej prawomocności, nie jest wykonalny w sposób umożliwiający wyegzekwowanie tego przez stronę postępowania. Strona nie ma bowiem innych środków prawnych służących przymuszeniu biernego organu do załatwienia jej sprawy. Inaczej jest jednak z tymi obowiązkami zawartymi w treści wyroku, które są wykonalne. Do orzeczeń wykonalnych w tym trybie należy zaliczyć orzeczenie o zasądzeniu kosztów postępowania, grzywny czy przyznaniu sumy pieniężnej, ponieważ wynika z niego konkretne zobowiązanie pieniężne. Wykonywanie orzeczeń sądów administracyjnych w takim zakresie odbywa się w drodze egzekucji sądowej, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, gdyż wyrok sądu administracyjnego stanowi tytuł egzekucyjny, mogący stanowić podstawę do wszczęcia egzekucji po opatrzeniu go klauzulą wykonalności przez sąd powszechny (art. 781 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 – zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1136/17). W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 301/19 zobowiązał organ do rozpoznania wniosku stowarzyszenia z dnia [...] stycznia 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1), stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); wymierzył organowi grzywnę w wysokości 500 zł (pkt 3). Akta sprawy administracyjnej wraz z prawomocnym wyrokiem zostały zwrócone organowi 2 stycznia 2023 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 p.p.s.a., rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin, w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczynny, winna być rozpoznana. Termin ten upłynął z dniem 16 stycznia 2023 r. Należy przypomnieć, że w piśmie z [...] stycznia 2023 r. organ poinformował stronę skarżącą "o pozytywnym rozpoznaniu wniosku", sukcesywnym udostępnianiu żądanych informacji. Pismo to, nie "uwalnia" organu od zarzutu niewykonania wyroku w niniejszej sprawie – nie stanowi bowiem o załatwieniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej, które polega na udostępnieniu danej informacji, wydaniu decyzji o odmowie jej udostępnienia lub np. poinformowaniu strony, że w sprawie przysługuje inny tryb dostępu do informacji publicznej (pomijając, że wspominane pismo sporządzone zostało po upływie terminu do wykonania wyroku z dnia 28 sierpnia 2019 r.) Przedstawione okoliczności faktyczne wskazują, że w dniu wniesienia niniejszej skargi, organ pozostawał w bezczynności w wykonaniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r., pomimo uprzedniego wezwania przez skarżącego (pismo z [...] listopada 2023 r., które wpłynęło do organu [...] listopada 2023 r.) do wykonania powyższego wyroku. Skoro w terminie wyznaczonym wyrokiem Instytut sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a.) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem Instytutowi grzywny w kwocie 250 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonym w art. 154 § 6 p.p.s.a. Określając wysokość grzywny, Sąd miał na uwadze, że celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku, stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, jest przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. Skarga jest środkiem ostatecznym służącym wymuszeniu na organie załatwienie sprawy - zatrzymania obstrukcji w postępowaniu. Rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie, stosownie do art. 154 § 2 p.p.s.a., stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1181/13). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie zaistniała bezczynność w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Z okoliczności sprawy nie wynika, aby zaistniała zwłoka wynikała z celowego zaniechania czy też z lekceważącego traktowania przez Instytut obowiązków informacyjnych. W ocenie Sądu, bezczynność w wykonaniu wyroku z dnia 28 sierpnia 2019 r. nie jest efektem zaniechań podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej, które można by zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia (udostępnienia informacji publicznej). Instytut nie zlekceważył wnioskodawcy i podjął działania w przedmiocie jego wniosku, a po otrzymaniu skargi na niewykonanie wyroku, udostępnił informacje, których udostępnienia domagało się Stowarzyszenie we wniosku z dnia [...] stycznia 2019 r. Te okoliczności, w ocenie Sądu, nie pozwalają uznać, że stwierdzona bezczynność miała postać kwalifikowaną. Sąd nie uwzględnił wniosku o przyznanie na rzecz skarżącego Stowarzyszenia sumy pieniężnej, zgodnie z art. 154 § 7 p.p.s.a. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1753/21 suma pieniężna stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być zatem uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla strony. Suma pieniężna może być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ przewlekłości lub bezczynności o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony tego środka kompensacyjnego. Jak już powiedziano, z okoliczności sprawy nie wynika, aby zaistniała (ponad dwumiesięczna) zwłoka w wykonaniu wyroku z dnia 28 sierpnia 2019 r. wynikała z celowego działania czy też z lekceważącego traktowania przez Instytut obowiązków informacyjnych. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w związku z art. 154 § 6 i 7 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.