II SA/Wa 2100/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA - Maria Werpachowska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. z dnia 1 kwietnia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy

W dniu 5 czerwca 2014 r. J.S. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2100/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. ), dalej powoływana jako P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zaskarżone zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a., a Sąd orzekając w tym zakresie nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym orzeczeniem. Z treści wniosku skarżącej oraz złożonych dokumentów źródłowych wynika, że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz córką i wnukiem. Na źródło utrzymania w tym gospodarstwie składają się następujące świadczenia: świadczenie przedemerytalne skarżącej w wysokości 833 zł netto miesięcznie, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na rzecz wnuka w wysokości 350 zł netto miesięcznie oraz przyznany córce skarżącej zasiłek rodzinny w wysokości 77 zł netto miesięcznie. Skarżąca posiada dwa rachunki bankowe. Wedle wyciągów z tych rachunków w dniu 10 stycznia 2014 r. na dobro rachunku skarżącej wpłynęła kwota 5.069,64 zł z biura maklerskiego, w dniu 11 lutego 2014 r. przelana kwota od ww. nadawcy wyniosła 2.010,81 zł, a w dniu 20 lutego 2014 r. – 1.093,80zł. Ponadto w okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. na rachunek skarżącej wpłynęły kwoty od 373,77 zł do 642,32 zł - łącznie 1.947, 43 zł - przy czym w przypadku trzech przelewów: z dnia 22 stycznia 2014 r., z dnia 24 lutego 2014 r. i z dnia 10 kwietnia 2014 r. nadawcą pozostaje ten sam podmiot. W okresie od stycznia 1 stycznia 2014 r. do 15 kwietnia 2014 r. obroty na rachunku bankowym skarżącej wyniosły odpowiednio: 13.633,36 zł (obrót winien) i 12.836,76 zł (obrót ma). Z ww. rachunku skarżąca, poza bieżącymi płatnościami, dokonuje licznych wypłat gotówkowych. Drugi posiadany przez skarżąca rachunek bankowy służy do spłaty kredytu, z ratą w wysokości 765 zł. Rachunek ten skarżąca zasila przez wpłaty gotówkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (...). Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 określonej powyżej ustawy). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 powyżej przytoczonego przepisu). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia " gdy wykaże ", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; autorzy – Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w odniesieniu do ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów postepowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadających wystraczających środków finansowych lub posiadających takie środki w wysokości niewystarczającej na poniesienie kosztów sądowych. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść złożonych, w jego uzupełnieniu, dokumentów źródłowych należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie pozostaje w takiej sytuacji, która daje podstawę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca nie pozostaje bez środków do życia, a poza świadczeniem emerytalnym posiada inny stały dochód (regularne przelewy przychodzące z rachunku spółki prawa handlowego). Ponadto skarżąca już na etapie wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym posiadała papiery wartościowe, które zbyła już w toku tego postępowania i w rezultacie uzyskała z tego tytułu środki pieniężne, którymi mogła swobodnie dysponować. Kwota tych środków przekroczyła łącznie wysokość 8.000 zł, a z oświadczenia i wyjaśnień skarżącej nie wynika, aby istniały jakiekolwiek przeszkody uniemożliwiające wydatkowane choćby części tych środków na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W szczególności przeszkodą taką nie była ogólna wysokość wydatków skarżącej związana z bieżącymi kosztami utrzymania jej rodziny, czyli, wg oświadczenia: skarżącej, jej córki i jej wnuka. Skoro zatem wnioskodawczyni zdecydowała się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przeznaczyć na ten cel środki, którymi dysponuje w ramach osiąganego dochodu i to bez względu na jego źródła. Tym samym w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała okoliczności wymienionej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy przy tym wyjaśnić, ze wniosek skarżącej został rozpoznany wyłącznie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, ponieważ w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od tych kosztów na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Przepis ten stanowi bowiem, iż nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.