II SA/Wa 1589/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270) odmówił przyznania S. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 powołanej ustawy. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie. Prezes ZUS podał, że wnioskodawca na przestrzeni 63 lat życia udowodnił 28 lat, 5 miesięcy i 25 dni okresów składkowych oraz 1 rok, 7 miesięcy i 3 dni okresów nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 7 miesięcy i 22 dni tych okresów. Organ wskazał, że w latach [...],[...],[...],[...],[...] nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Prezes ZUS stwierdził, że w jego ocenie w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona dopiero od [...] 2018 r. Nie istniały zatem, zdaniem organu, do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy. Organ stwierdził, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby wnioskodawca pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi S. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi. Przedstawił informacje dotyczące kolejnych orzeczeń lekarzy orzeczników i komisji lekarskich ZUS od 2014 r., w których stwierdzano, że nie jest niezdolny do pracy. Wskazał też na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] grudnia 2018 r., w którym stwierdzono, że jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] czerwca 2018 r. Powołał się też na orzeczenia wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] 2011 r. (orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności), w dniu [...] 2016 r. (o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności), w dniu [...] 2018 r. (o znacznym stopniu niepełnosprawności). Skarżący przedstawił swoją sytuację zdrowotną. Podniósł, że powodem niespełnienia wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia rentowego w trybie zwykłym, były szczególne okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, a mianowicie ciągle pogarszający się stan zdrowia. Skarżący podkreślił, że choroba powstała wcześniej tylko nie została właściwie zdiagnozowana. Skarżący powołując się na bogatą dokumentację medyczną, którą załączył do skargi, podkreślił, że próbował poprawić stan swego zdrowia, według swojej wiedzy i możliwości. Nie zawsze to jednak przynosiło skutek w leczeniu. Wskazał, że historia jego leczenia znajduje się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w [...]. Wskazał, że od 2011 roku jest leczony w Poradni Laryngologicznej w [...] i [...]. Wskazał też w jakich ośrodkach specjalistycznych leczony jest od 2018 r. Podniósł również, że od [...] 2018 r. do [...] 2018 r. pracował w Przedsiębiorstwie [...] w [...] jako dozorca. Do skargi skarżący załączył kopię świadectwa pracy z dnia [...] listopada 2018 r. wystawionego przez Prezesa Zarządu Przedsiębiorstwa [...] w [...]. Podkreślił, że jego zamiarem było uzupełnienie brakującego stażu pracy przed pójściem na emeryturę. W czasie tego zatrudnienia dowiedział się o chorobie, która spowodowała całkowitą niezdolność do pracy. Stwierdził, że gdyby nie ten fakt dopracowałby do wieku emerytalnego. Wskazał, że pracował również w gospodarstwie rolnym u rodziców, po ukończeniu 16 roku życia, przez ponad 6 lat. Skarżący nie zgodził się też z informacją zawartą w decyzji, że dochód nie pozwala na przyznanie świadczenia. Podał, że dochód w rodzinie jest bardzo skromny. Wskazał, że także żona się leczy od 1998 roku i utrzymuje ich z renty inwalidzkiej. Podał, że Komisja Lekarska ZUS w [...] w dniu [...]-18 roku stwierdził niezdolność żony do samodzielnej egzystencji do [...]-2021 roku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podniósł m.in., że skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy dopiero w czerwcu 2018 r., zatem przed tą datą stan zdrowia nie mógł stanowić przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia. Organ zwrócił uwagę, że stan zdrowia był jedyną przyczyną wskazaną przez skarżącego jako uzasadnienie niepodejmowania pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ stwierdził w decyzji, że w przerwach w zatrudnieniu, w tym m.in. w latach [...],[...],[...],[...],[...] nie orzeczono wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy, a ty samym nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona dopiero od [...].2018 r. Organ nie dokonał jednakże pełnych ustaleń stanu faktycznego. Prezes ZUS nie wziął pod uwagę i nie rozważył, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] już w 2011 r. zaliczył S. P. do lekkiego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...].10.2011 r.). Kopia tego orzeczenia załączona została do skargi. Powiatowy Zespół stwierdził, że stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2011 r. Prezes ZUS nie ustalił również i nie rozważył w związku z tym również, że od [...].11.2015 r. S. P. zaliczony został już do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie z dnia [...].02.2016 r.), a zatrudnienie go wymagało stanowiska przystosowanego. Za wskazane wobec wymienionego Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności uznał także wsparcie w ramach systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Organ nie ustalił pełnego stanu faktycznego sprawy i okoliczności tych nie wziął pod uwagę, co stanowi istotne uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności nie jest wiążące dla Prezesa ZUS, tym niemniej treść wskazanych wyżej orzeczeń nakazuje rozważyć, czy istotnie przed [...].06.2018 r. to nie stan zdrowia był przeszkodą w wypracowaniu świadczenia w trybie zwykłym. Skoro bowiem już w 2015 r. stan zdrowia skarżącego kwalifikował go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem na konieczność wsparcia w samodzielnej egzystencji, to okoliczność ta pozwala przyjąć, że to stan zdrowia był przyczyną niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym. Stwierdzona przez lekarza orzecznika ZUS (orzeczeniem z dnia [...].12.2018 r.) całkowita niezdolność do pracy S. P. od [...].06.2018 r. nie wyklucza przyjęcia przez organ, że choroba skarżącego rozwijała się wcześniej i to właśnie stan zdrowia znacznie utrudniał wnioskodawcy wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Przyjęcie takiego stanowiska jest uprawnione. Zgodnie bowiem z przyjętym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Pamiętać należy, że nie zawsze wyłącznie całkowita niezdolność do pracy stanowi szczególną okoliczność na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wszystkie wskazane wyżej okoliczności pozwalają organowi przyjąć, że po stronie skarżącego istniały niezależne od niego przyczyny, dotyczące stanu zdrowia, które w sposób istotny ograniczały wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Podkreślić trzeba przy tym, że S. P., jak wynika z akt postępowania administracyjnego i co wskazano w decyzji, udokumentował łącznie ponad 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, z czego aż 28 lat, 5 miesięcy i 25 dni to okres składkowy. Warto też zauważyć, że w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy S. P. pozostawał w zatrudnieniu. Skarżący załączył do skargi kopię świadectwa pracy potwierdzającą tę okoliczność. Także z akt postępowania administracyjnego wynika, że organ fakt zatrudnienia wnioskodawcy od [...].02.2018 r. do [...].10.2018 r. odnotował. Informacja ta zawarta jest w znajdującej się w aktach postępowania administracyjnego karcie przebiegu zatrudnienia S. P. Okoliczności tej jednak organ również nie uwzględnił przy rozstrzyganiu sprawy. Tymczasem, jako wysoce prawdopodobne przyjąć należy - wobec dotychczasowego przebiegu zatrudnienia i starań S. P. - że gdyby nie poważna choroba skarżącego, to wypracowałby świadczenie w trybie zwykłym. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej wskazania i ocenę prawną. Odnosząc się do zawartego w decyzji stwierdzenia, że dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby wnioskodawca pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania stwierdzić jedynie należy, że decyzja nie zawiera żadnych ustaleń w tym zakresie. Nadto, skarżący wskazał w skardze, że w odniesieniu do jego żony w 2018 r. wydane zostało orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.