II SA/Wa 1536/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia dokumentów oddala skargę.

Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., na podstawie art. 31 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanej dalej ustawą o IPN, udostępnił H. D. do wglądu w formie kopii karty nr 6, karty nr 11 recto, karty nr 15-16, z materiałów archiwalnych o sygn. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] stycznia 2020 r. H. D. złożyła w Oddziałowym Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w W. wniosek o udostępnienie dotyczących jej dokumentów, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. Organ wskazał, że dokumenty objęte zaskarżoną decyzją zostały wytworzone przy udziale wnioskodawczyni, w ramach czynności wykonywanych w związku z jej służbą w organach bezpieczeństwa państwa. H. D. w odwołaniu wskazała n.in., że brak jest precyzyjnego określenia jej udziału w sporządzonych opiniach służbowych, co oznacza, że udział polegał jedynie na zapoznaniu się ze wskazanymi opiniami służbowymi. Ponadto ww. wskazała, iż nie ma podstawy do stwierdzenia, że opinia służbowa opatrzona została własnoręcznym podpisem H. D. Wskazał też m.in., że nie ma podstaw formalno-prawnych do stwierdzenia, że Wydział [...] stał się częścią składową Służby Bezpieczeństwa. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN do wydania decyzji o udostępnieniu wnioskodawcy dotyczących go dokumentów w formie kopii konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: 1. dokumenty muszą dotyczyć wnioskodawcy; 2. dokumenty muszą być wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ wskazał, że z treści całości akt o sygn. [...] wynika, że H. D. od dnia [...] października 1983 r. pracowała na stanowisku [...] w Wydziale [...]. Data zakończenia służby nie jest znana, ostatnim dokumentem w aktach osobowych jest wniosek o mianowanie ww. na stanowisko [...] w Wydziale [...], datowany na dzień [...] października 1989 r. Prezes IPN podał, że na karcie nr 6, karcie nr 11 recto i kartach nr 15-16 z akt o sygn. [...], objętych decyzją, znajdują się opinia służbowa z dnia [...] maja 1985 r., opinia służbowa z dnia [...] października 1986 r. oraz opinia służbowa za okres od dnia [...] października 1986 r do dnia [...] września 1989 r., datowana na wrzesień 1989 r. Z opinii służbowej z dnia [...] maja 1985 r. wynika, że H. D. c. Z. ur. [...] grudnia 1958 r. wstąpiła do MO w dniu [...] października 1983 r. Z dokumentu wynika również, iż ww. pracowała na stanowisku [...] Wydziału [...]. Do jej obowiązków należało zestawianie połączeń [...] oraz zapewnienie ich właściwego przebiegu. Postrzegana była jako pracownik sumienny, wykonujący zadania służbowe w sposób odpowiedzialny i staranny, polecenia wykonywała właściwie. Chętnie uczestniczyła w życiu społeczno - politycznym Wydziału oraz przestrzegała zasad o ochronie tajemnicy służbowej i państwowej. Ww. dokument opatrzony został odręcznym dopiskiem "Zapoznałam się, uwag nie wnoszę" oraz podpisem wnioskodawczyni. Z opinii służbowej z dnia [...] października 1986 r. wynika, że H. D. pracowała jako [...] sekcji [...] Wydziału [...] od dnia [...] października 1983 r. Postrzegana była jako pracownik sumienny i zdyscyplinowany, potrafiła żyć w kolektywie. Cechowała ją odpowiedzialność i troska o mienie społeczne. Ww. dokument opatrzony został własnoręcznym dopiskiem "Zapoznałam się, uwag nie wnoszę" oraz podpisem wnioskodawczyni. Z opinii służbowej za okres od dnia [...] października 1986 r. do dnia [...] września 1989 r., datowanej na wrzesień 1989 r. wynika, że H. D. pełniła służbę w Wydziale [...]. Była funkcjonariuszem zdyscyplinowanym, odpowiedzialnym, sumiennym. Wyróżniała ją skromność, taktowność, łatwość nawiązywania kontaktów, pracowitość, uczciwość i rzetelność. Z powierzonych zadań wywiązywała się dobrze, starając się aby były wykonane w terminie. Proponuje się powierzenie obowiązków [...] Wydziału [...]. Z ww. dokumentu wynika również, iż H. D. w dniu [...] września 1989 r. została zapoznana z opinią służbową i nie wniosła żadnych uwag. Na dokumencie widnieje odręczny podpis wnioskodawczyni, który został określony jako "podpis opiniowanej". Organ wskazał, że treść ww. dokumentów wskazuje jednoznacznie, że zostały one wytworzone przy udziale H. D. w ramach czynności wykonywanych w związku z jej służbą w organach bezpieczeństwa państwa. Dokumenty dotyczące wnioskodawczyni i wytworzone przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych w związku ze służbą w organach bezpieczeństwa państwa podlegają udostępnieniu wnioskodawczyni w formie kopii w drodze decyzji administracyjnej, o czym mowa w art. 31 ust. 1 ustawy o IPN. Organ odnosząc się do zarzutów odwołania, w których strona podnosiła, że jej służba nie była służbą w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów ustawy o IPN wskazał, że w dniu [...] marca 2020 r. do Biura Prawnego Instytutu Pamięci Narodowej wpłynęło pismo Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] marca 2020 r. zawierające opinię dotyczącą sprawy z wniosku H. D. W przedmiotowej opinii ustalono, na podstawie akt osobowych o sygn. [...], że H. D. w okresie od dnia [...] października 1983 r. do dnia [...] października 1989 r. była zatrudniona na stanowisku [...] oraz wyjaśniono, iż służbę w ww. okresie należy uznać za służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów o IPN. W opinii wskazano, że "Zarząd [...] faktycznie został włączony w struktury bezpieczeństwa państwa dopiero decyzją ministra spraw wewnętrznych z [...] grudnia 1983 r. W notatce z [...] czerwca 1984 r. dotyczącej propozycji podziału jednostek organizacyjnych MSW na jednostki Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej Biuro Organizacyjno – Prawne podkreślało, że za decyzją podporządkowania wydziałów [...] bezpośrednio zastępcom szefa ds. Służby Bezpieczeństwa przemawiały określone warunki społeczno - polityczne kraju i potrzeby operacyjno - techniczne Służby Bezpieczeństwa. Na podstawie zarządzenia nr [...] ministra spraw wewnętrznych w sprawie zakresu działania członków kierownictwa MSW, podporządkowano bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego MSW. Tym samym jednostka ta znalazła się w grupach jednostek organizacyjnych MSW stricto Służby Bezpieczeństwa. Przy czym formalno - prawnie dalej pełnili w niej służbę funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej. Służba Zabezpieczenia Operacyjnego gromadziła (głownie za pomocą środków technicznych) i udostępniała informacje do wykorzystania operacyjnego przez inne służby. Dokumentem potwierdzającym, że Zarząd [...] należy traktować jako jednostkę Służby Bezpieczeństwa była Decyzja nr [...] ministra spraw wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom WUSW (SUSW) niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych WUSW (SUSW) i RUSW (równorzędnych). Wydział [...] w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa". Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że dokumenty objęte decyzją organu I instancji, jako dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawczyni, w ramach czynności wykonywanych w związku ze służbą w organach bezpieczeństwa państwa, spełniają przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Organ podkreślił, że w postępowaniu o udostępnienie dokumentów, na podstawie ich treści ocenia jedynie, czy dotyczyły one wnioskodawcy oraz czy zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W tym postępowaniu organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w tych dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r,, sygn. I OSK 551/15). Decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi H. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji. Zarzuciła naruszenie art. 7 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wskazała, że faktycznie udostępnione przez Instytut Pamięci Narodowej dokumenty o sygn. [...] dotyczą jej osoby. Podniosła, że budzi jednak jej wątpliwości niejednolita kwalifikacja dokumentów, uznanie, że opinie służbowe zostały sporządzone przy jej udziale oraz stwierdzenie, że na opiniach służbowych znajdują się jej własnoręczne podpisy. Skarżąca zarzuciła też nieuzasadnione zakwalifikowanie jej służby w Wydziale [...] Komendy [...] Milicji Obywatelskiej, a następnie [...] Urzędzie Spraw Wewnętrznych w latach 1984-1990 w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Skarżąca wskazała też m.in., że udostępnione zgodnie z decyzją opinie służbowe zostały sporządzone na podstawie ówczesnych przepisów resortu spraw wewnętrznych przez przełożonego, bez udziału opiniowanego funkcjonariusza. Odnosząc się do twierdzeń organu, że "Z dokumentami tymi wnioskodawczyni zapoznała się, składając własnoręczne podpisy." wskazała, że okoliczność mająca znaczenie prawne została przyjęta bez podjęcia jakichkolwiek czynności sprawdzających. Wskazała, że stwierdzenie o złożeniu własnoręcznego podpisu budzi uzasadnione wątpliwości. Za nieuprawnione uznała też stwierdzenie, że Wydział [...] na mocy decyzji ministra spraw wewnętrznych z dnia [...].12.1983 r. stał się częścią składową Służby Bezpieczeństwa, tym samym jest organem bezpieczeństwa państwa. Podniosła m.in., że w latach 1985-1989, czterokrotnie byłam awansowana na kolejne stopnie funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej. Tym samym zdaniem skarżącej oczywisty jest fakt, że Wydział [...] SUSW, nie był w strukturach Służby Bezpieczeństwa. Zarzuciła też m.in., że opisana w uzasadnieniu decyzji opinia historyczna zawiera szereg błędnych ustaleń. Prezes IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że opinie (znajdujące się na kartach objętych zaskarżoną decyzją) zostały sporządzone przez przełożonych bez wiedzy skarżącej organ wskazał, że na dokumentach tych znajdują się odręczne podpisy skarżącej potwierdzające fakt zapoznania się jej z ww. dokumentami. Organ dodał, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 1 ustawy nie jest zobowiązany do badania autentyczności udostępnianych dokumentów zgromadzonych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, nie przeprowadza też ekspertyz grafologicznych potwierdzających autentyczność podpisów znajdujących się na dokumentach. Skoro opinia dotyczyła skarżącej a na niej znajduje się dopisek "zapoznałam się" oraz odręczny podpis organ przyjął, że jest to podpis osoby, której dotyczy opinia, czyli H. D. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego zakwalifikowania Wydziału [...] jako organu bezpieczeństwa państwa organ wskazał, że takie samo stanowisko, co do zakwalifikowania Wydziału [...] jako organu bezpieczeństwa państwa zostało sformułowane również przez Sąd Najwyższy w uchwale w składzie siedmiu sędziów z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt III UZP 8/15, który orzekł, że osoba pełniąca służbę w latach 1984-1990 w zarządzie [...] Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Wydziałach [...] Wojewódzkich Urzędów Spraw Wewnętrznych, jest osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 15b ust. 1 . ustawy z dnia 19 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 667 ze zm.) w związku z art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1388 ze zm.). Organ dodał, że organy bezpieczeństwa państwa ujęte w art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o IPN były również wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej, do której odniósł się Sąd Najwyższy w ww. uchwale z dnia 14 października 2015 r. Mimo, że przepis art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym został uchylony to treść tego przepisu funkcjonuje w ustawie o IPN - art. 5 ust. 1 pkt 5 i przy interpretacji tego przepisu zasadne jest odwołanie się do przywołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2015 r. Ważne dla rozpatrzenia sprawy było ustalenie, czy skarżąca służyła w jednostce podległej SB, a nie czy była funkcjonariuszem MO, czy SB. Organ wskazał też, że powołane przez skarżącą wyroki lustracyjne nie miały wpływu na rozstrzygnięcie dokonane przez Prezesa IPN, gdyż w postępowaniu lustracyjnym bierze się pod uwagę między innymi, czy osoba miała świadomość służby w organach bezpieczeństwa państwa, natomiast przy rozpatrywaniu wniosków przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN ważne jest ustalenie czy dokumenty podlegające udostępnieniu były wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego praca lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa. W piśmie procesowym z dnia 5 października 2020 r. skarżąca podtrzymała skargę, argumentując, że brak jest podstaw do uznania, że jej służba w Wydziale [...] była służbą w organach bezpieczeństwa państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. Zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie naruszają ani przepisów prawa materialnego ani przepisów prawa procesowego, w stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy. Organ dokonał niezbędnych dla rozstrzygnięcia tej sprawy ustaleń faktycznych. Zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. nie jest zasadny. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji stanowi art. 31 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 tej ustawy, Instytut Pamięci udostępnia dokumenty, o których mowa w ust. 1, dotyczące wnioskodawcy lub kopie tych dokumentów, jeżeli stan fizyczny zachowania dokumentów nie pozwala na ich udostępnienie lub jeżeli o dostęp do tych samych dokumentów ubiega się jednocześnie wiele osób lub gdy dysponuje wyłącznie kopiami tych dokumentów, przy czym zgodnie z punktem 1) Instytut Pamięci udostępnia kopie dokumentów, o których mowa w ust. 1, dotyczących wnioskodawcy i wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W sprawie jest bezsporne, że skarżąca wnioskiem z dnia [...] stycznia 2020 r. wystąpiła do organu o udostępnienie do wglądu dokumentów jej dotyczących na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. IPN po dokonaniu ustaleń stwierdził, że w jego zasobach znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawczyni, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN i decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. udostępnił do wglądu ich kopie. W ocenie Sądu organy prawidłowo zakwalifikowały dokumenty, o których mowa w decyzjach do dokumentów, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN. Dokumenty te to opinia służbowa z dnia [...] maja 1985 r., opinia służbowa z dnia [...] października 1986 r. oraz opinia służbowa za okres od dnia [...] października 1986 r do dnia [...] września 1989 r., datowana na wrzesień 1989 r. Organ dokonał szczegółowej analizy tych dokumentów, wykazując w uzasadnieniu, że zostały one wytworzone przy udziale wnioskodawczyni, w ramach czynności wykonywanych w związku ze służbą w organach bezpieczeństwa państwa. Trafnie ustalenia takie organ poczynił na podstawie adnotacji dokonanych na tych dokumentach. Organ wskazał bowiem, że: opinia służbowa z dnia [...] maja 1985 r. opatrzona została odręcznym dopiskiem: "Zapoznałam się, uwag nie wnoszę" oraz podpisem wnioskodawczyni; opinia służbowa z dnia [...] października 1986 r. opatrzona została własnoręcznym dopiskiem "Zapoznałam się, uwag nie wnoszę" oraz podpisem wnioskodawczyni; na opinii służbowej za okres od [...] października 1986 r. do [...] września 1989 r. datowanej na wrzesień 1989 r. widnieje odręczny podpis wnioskodawczyni, który został określony jako "podpis opiniowanej". W ocenie Sądu, powyższe dawało podstawę do zakwalifikowania przez organ wskazanych w decyzji dokumentów jako wytworzonych przy udziale wnioskodawczyni. Skarżąca w skardze nie kwestionowała, że udostępnione dokumenty dotyczą jej osoby. Wątpliwości skarżącej budzi jednakże stwierdzenie organu, że na opiniach znajdują się jej własnoręczne podpisy. Odnosząc się do tego zarzutu wskazania wymaga, że obowiązkiem organu w tej sprawie było odnalezienie i udostępnienie wnioskodawczyni dotyczących jej dokumentów, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, znajdujących się w zasobach IPN. Organ obowiązany był ocenić, czy dokumenty dotyczą wnioskodawczyni i czy zostały wytworzone przy jej udziale w ramach wykonywania czynności w związku ze służbą w organach bezpieczeństwa państwa. Ustaleń tych organ dokonał. Trafnie przy tym Prezes IPN wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w postępowaniu prowadzonym z wniosku strony organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w tych dokumentach. Organ nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów (v. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 551/15). Zasadnie w odpowiedzi na skargę organ dodał, że w postępowaniu tym nie przeprowadza postępowania dowodowego w przedmiocie autentyczności dokumentów, w tym ekspertyz grafologicznych potwierdzających autentyczność podpisów znajdujących się na dokumentach. Skarżąca nie kwestionowała zaś, że udostępnione dokumenty dotyczą jej osoby. Odnosząc się do kwestii przyjęcia przez organ, że Wydział [...] był organem służby bezpieczeństwa państwa, wskazania wymaga, że organ wyczerpująco uzasadnił powyższe w decyzji (v. uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt III UZP 8/15, Lex nr 1808197). Odmienna ocena skarżącej w tym zakresie nie wpływa na prawidłowość zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.