II SA/Wa 1829/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę

Decyzją z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Szczecinie (dalej: "Dyrektor Oddziału IPN", "organ pierwszej instancji"), działając na podstawie art. 31 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 2a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r., poz. 177; dalej: "ustawa o IPN") w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz w związku z art. 43 ust. 1 ustawy o IPN, po rozpatrzeniu wniosku K. P. (dalej: "skarżący") z [...] lutego 2020 r. o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących jego ojca – W. P., s. Józefa, ur. [...] sierpnia 1921 r., postanowił udostępnić do wglądu w formie kopii 14 dokumentów z akt o sygnaturze [...], wymienionych w sentencji ww. decyzji. W powyższym rozstrzygnięciu zawarto pouczenie o przysługującym skarżącemu na mocy art. 31 ust. 2 ustawy o IPN odwołaniu, które należy złożyć - za pośrednictwem Dyrektora Oddziału IPN - do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "Prezes IPN", "organ odwoławczy, "organ drugiej instancji") w ciągu 14 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Ponadto zamieszczono pouczenie o możliwości zrzeczenia się prawa do złożenia odwołania w trakcie biegu terminu do jego wniesienia odwołania (art. 127a k.p.a.). Doręczenie decyzji organu pierwszej instancji skarżący pokwitował w dniu [...] czerwca 2020 r. na jej oryginale w aktach administracyjnych sprawy (vide karta nr 104 verte akt administracyjnych). W dniu [...] czerwca 2020 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym do Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w S. (dalej: "Oddziałowe Archiwum IPN") następujące wnioski (opatrzone datą [...] czerwca 2020 r.): "wniosek o przekazanie cyfrowych kopii dokumentów objętych decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r." oraz "wniosek o uzupełnienie uzasadnienia decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r." (vide koperty, w których nadano ww. wnioski – odpowiednio karty nr 78 i nr 91 akt administracyjnych). Natomiast w dniu [...] czerwca 2020 r. skarżący nadał w urzędzie (opatrzone tą samą datą, tj. [...] czerwca 2020 r.) odwołanie od ww. rozstrzygnięcia Dyrektora Oddziału IPN (vide karta nr 18 akt administracyjnych). Postanowieniem z [...] lipca 2020 r. nr [...] Prezes IPN w oparciu o art. 134 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z [...] kwietnia 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że na decyzji Dyrektora Oddziału IPN z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] widnieje podpis skarżącego oraz własnoręczny dopisek: "Otrzymałem [...] czerwca 2020 r." Zatem czternastodniowy termin do wniesienia odwołania rozpoczął bieg w dniu [...] czerwca 2020 r. i upłynął z dniem [...] czerwca 2020 r. Natomiast odwołanie skarżący złożył [...] czerwca 2020 r. (data stempla pocztowego), a więc po upływie ustawowego terminu i nie złożył wniosku o przywrócenie terminu w rozumieniu art. 58 k.p.a. Organ drugiej instancji podkreślił, iż odwołanie od decyzji musi być złożone w terminie określonym w art. 129 § 2 k.p.a., czyli w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Pouczenie o terminie wniesienia odwołania zawarte było w treści decyzji z [...] kwietnia 2020 r., która została stronie skutecznie doręczona. Upływ terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ orzeka z urzędu. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), Prezes IPN zaakcentował, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydać postanowienie o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. Powyższe postanowienie skarżący uczynił przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając Prezesowi IPN naruszenie art. 134 k.p.a., błędną wykładnię art. 9 k.p.a. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 7, art. 8, art. 9, art. 58 i art. 134 k.p.a. Skarżący wniósł o: stwierdzenie przedwczesności zaskarżonego postanowienia, a tym samym jego niedopuszczalności; uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości jako niezgodnego z prawem w realiach niniejszej sprawy; skierowanie sprawy do rozpatrzenia przez organ drugiej instancji lub rozstrzygnięcie zastępcze w przedmiocie unieważnienia decyzji organu pierwszej instancji jako oczywiście wadliwej; zasądzenie poniesienia przez organ drugiej instancji kosztów niniejszego postępowania. Uzasadniając skargę, skarżący stwierdził, że "motywem przewodnim" zaskarżonego postanowienia jest wynikający z art. 58 k.p.a. wymóg wyraźnego sformułowania prośby o przywrócenie terminu. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem, jeżeli w toku badania terminu do wniesienia odwołania, pojawią się wątpliwości co do stanu faktycznego, to organ drugiej instancji ma obowiązek przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. Zdaniem skarżącego, decyzja organu pierwszej instancji z [...] kwietnia 2020 r. zawiera liczne wady merytoryczne, tj. narusza prawo materialne, ale również narusza przepisy postępowania. Skarżący podniósł również, iż załączniki do odwołania o numerach 2 i 3 wykazują niezależne od niego przyczyny przekroczenia o 1 dzień terminu do wniesienia odwołania. W tym kontekście skarżący powołał się na korespondencję otrzymaną od Oddziałowego Archiwum IPN drogą elektroniczną [...] czerwca 2020 r. w odpowiedzi na pisma (wnioski) skarżącego z [...] czerwca 2020 r. Otóż mailem z [...] czerwca 2020 r. wysłanym o godz. [...] (załącznik nr 2 do odwołania) zawiadomiono skarżącego, iż pisma skarżącego są procedowane i odpowiedź zostanie mu przekazana jeszcze tego samego dnia. Natomiast do maila z [...] czerwca 2020 r., wysłanego o godz. [...] (załącznik nr 3 do odwołania), załączono pismo z tej samej daty znak [...] informujące, iż nadal trwa kwerenda uzupełniająca wszczęta na wniosek skarżącego (w oparciu o dodatkowo przekazane informacje), a w przypadku wątpliwości odnośnie decyzji, przysługuje mu prawo do złożenia odwołania. Skarżący zaznaczył, iż składał tylko jeden wniosek - w dniu [...] lutego 2020 r. (rozstrzygnięty decyzją z [...] kwietnia 2020 r.), zaś z treści ww. pisma z [...] czerwca 2020 r. wynika, że nadal istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Oddziału IPN. Reasumując, w ocenie skarżącego, obowiązkiem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie było przeprowadzenie stosownego postępowania wyjaśniającego celem ustalenia, czy zamiarem strony jest złożenie wyłącznie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, czy też może także (oprócz odwołania) skarżący wnosi o przywrócenie terminu, skoro ostatecznie nie kwestionuje faktu, iż odwołanie złożył po terminie, a dowodami stanowiącymi załączniki nr 2 i nr 3 do odwołania przedstawia argumenty mające uprawdopodobnić brak swojej winy w uchybieniu terminu. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wyjaśnił, iż obecnie trwająca kwerenda, o której skarżący został poinformowany w piśmie Oddziałowego Archiwum IPN z [...] czerwca 2020 r., wszczęta po uzyskaniu dodatkowych informacji od skarżącego, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie wydane przez organ drugiej instancji. W przypadku, gdyby ewentualnie nowe dokumenty odnalezione w wyniku kwerendy dotyczące ojca skarżącego spełniały przesłanki art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o IPN, organ pierwszej instancji wyda następną stosowną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W myśl art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jak stanowi art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Wedle przepisów art. 32 ustawy o IPN, udostępnienie przez Instytutu Pamięci kopii dokumentów, w przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust.1). Od decyzji, o której mowa w ust. 1, służy odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci (ust. 2). Art. 43 ust. 1 ustawy o IPN wskazuje, iż postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do treści art. 43 ust. 2 ustawy o IPN, w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną, w myśl przepisów niniejszej ustawy, organem pierwszej instancji jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci, a organem odwoławczym jest Prezes Instytutu Pamięci. Na gruncie niniejszej sprawy w zasadzie bezsporna między stronami jest okoliczność uchybienia przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania. Akta administracyjne wyraźnie wskazują, że skarżący [...] czerwca 2020 r. osobiście odebrał w siedzibie organu pierwszej instancji decyzję Dyrektora Oddziału IPN z [...] kwietnia 2020 r. nr [...], zatem czternastodniowy termin do zaskarżenia tej decyzji odwołaniem upływał [...] czerwca 2020 r. Tymczasem skarżący nadał odwołanie w urzędzie pocztowym [...] czerwca 2020 r., czyli uchybił terminowi do zaskarżenia rozstrzygnięcia Dyrektora Oddziału IPN. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżący występował z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu, w tym sporze należy przyznać rację organowi. Lektura akt administracyjnych sprawy nie pozwala na uznanie wniosków skarżącego z [...] czerwca 2020 r. o przekazanie cyfrowych kopii dokumentów objętych decyzją z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] oraz o uzupełnienie uzasadnienia tej decyzji - skierowanych do Oddziałowego Archiwum IPN - za odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący zainicjował tymi wnioskami nowe kwerendy. Jednocześnie należy stwierdzić, iż decyzja Dyrektora Oddziału IPN zawierała prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania. Z tego uprawnienia skarżący skorzystał dopiero w dniu [...] czerwca 2020 r. Na bieg terminu do zaskarżenia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego (który rozpoczął się [...] czerwca 2020 r., a zakończył się [...] czerwca 2020 r.) nie ma wpływu fakt, iż w (przesłanym drogą elektroniczną) piśmie z [...] czerwca 2020 r. znak [...] nadmieniono skarżącemu, że przysługuje mu prawo do wniesienia odwołania (vide fragment ww. pisma: [...]. Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Podkreślić należy, że każde uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje, iż organ odwoławczy ma obowiązek wydać postanowienie, o którym mowa w art. 134 k.p.a., tj. postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, chyba że strona domaga się przywrócenia terminu stosownie do art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., a wniosek ten zostanie uwzględniony. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową opartą na zasadzie skargowości, a więc może ono nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego. Samo wniesienie spóźnionego odwołania nie może być rozumiane jako automatyczna prośba o przywrócenie terminu, jeżeli z jego treści nie wynika w żaden sposób, że strona domaga się przywrócenia terminu. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można skutecznie zarzucić organowi, iż nie rozpoznał wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania tylko z tego względu, że skarżący upatruje podstaw do sformułowania takiego wniosku w treści pisma Oddziałowego Archiwum IPN z [...] czerwca 2020 r. znak [...]. Wniosek o przywrócenie terminu powinien odpowiadać wymaganiom stawianym pismom procesowym (art. 63 § 2 k.p.a.), a żądanie przywrócenia terminu musi być wyraźne. Nie ma bowiem prawnej możliwości przywrócenia terminu przez organ z urzędu - bez wniosku strony. Także niewiedza dotycząca sytuacji prawnej strony w danym postępowaniu nie jest wystarczającym usprawiedliwieniem dla przywrócenia terminu do podjęcia konkretnej czynności procesowej. To na stronie spoczywa bowiem obowiązek należytego dbania o swoje interesy i wykazywania w tymże zakresie staranności. W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie z [...] lipca 2020 r. jest prawidłowe. Dostrzec jednak wypada, iż Prezes IPN błędnie powołał w nim (obok art. 134 k.p.a.) art. 127 § 3 k.p.a, w myśl którego od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Treść cytowanych wyżej przepisów art. 30 ust. 2 w związku z art. 43 ust. 2 ustawy o IPN wyraźnie wskazuje, że środkiem zaskarżenia decyzji wydanej w pierwszej instancji (czyli przez Dyrektora Oddziału IPN) jest odwołanie, a nie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże uchybienie to, przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowej procedury rozpatrzenia odwołania skarżącego, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.