II SA/Sz 974/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 24 października 2025 r. nr SKO.4111.1410.2025 w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia 11 czerwca 2025 r. nr DOMA.6211.33.2023.DW, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie na rzecz skarżącego M. S. kwotę 497(czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 11 czerwca 2025 r. nr DOMA.6211.33.2023.DW, wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 30 ust. 1, 2 pkt 1, ust. 6, 7, 8, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., zwanej dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), Burmistrz Miasta S. ustalił M. S. (dalej: "skarżący", "strona") nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. w wysokości 20 916 zł, jednocześnie w punkcie 2 decyzji organ wskazał, że wskazaną należność należy zwrócić łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynoszą 2 020,69 zł. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w tym wskazał, że decyzją z dnia 5 maja 2023 r. ustalono M. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką H. W. na okres od 19 kwietnia 2023 r. do 30 kwietnia 2026 r. Następnie decyzją z 9 września 2024 r. organ I instancji uchylił decyzję z 5 maja 2023 r. z uwagi na wystąpienie istotnej zmiany stanu faktycznego wskazując, że niepełnosprawna H. W. zamieszkuje z matką, która na co dzień sprawuje nad nią opiekę oraz uczestniczy w procesie leczenia i rehabilitacji. Kolejną decyzją z dnia 31 października 2024 r. organ I instancji ustalił skarżącemu wysokość oraz obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2024 r. argumentując, że skarżący we wskazanym okresie nie wykonywał stale i bezpośrednio czynności opiekuńczych wobec córki. Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z 27 marca 2025 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium podkreśliło, że w przypadku stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego organ winien jednoznacznie ustalić, kto i w jakim zakresie sprawował opiekę nad niepełnosprawną osobą, a także ponad wszelką wątpliwość udowodnić, że opiekun nie wypełniał swoich obowiązków bądź wykonywał je incydentalnie, przerzucając ciężar sprawowanej opieki na inne osoby. W toku prowadzonego przez organ I instancji postępowania w dniu 15 maja 2025 roku skarżący podał do protokołu, że od 1 stycznia do 31 maja 2024 r. wypełniał swoje obowiązki rodzicielskie względem córki wykonując wszystkie czynności, które wykonuje ojciec względem córki, czyli podawał dziecku posiłki (nieregularnie), kąpał (z reguły codziennie), przebierał, przewijał, podawał lekarstwa, realizował recepty, dokonywał codziennych zakupów oraz brał udział wraz z matką dziecka w wizytach lekarskich. W okresie od 1 czerwca do 31 lipca 2024 r. przekazywał środki finansowe na dojazdy oraz noclegi w miejscach gdzie dziecko objęte było opieką lekarską oraz rehabilitacją, ponadto spotykał się z córką w wyznaczonym przez matkę terminie. Spotkania planowane były różnie, z reguły raz na tydzień. Jednocześnie skarżący podał, że sposób w jaki zajmował się dzieckiem uniemożliwiał mu zarobkowanie. Odnosząc się do kwestii uczestnictwa w procesie rehabilitowania córki oraz w zakresie sprawowanej opieki w czasie pobytu dziecka w placówkach opieki zdrowotnej ww. poinformował, że zapewniał dziecku oraz matce dziecka dojazd do placówek opieki zdrowotnej oraz miejsca noclegowe. Rezerwacji noclegów dokonywał również dla siebie, aby być bliżej dziecka w trakcie rehabilitacji. Bezpośrednio w trakcie pobytu dziecka na oddziałach tylko jeden z rodziców mógł przebywać z dzieckiem i była to matka dziecka. Skarżący nie brał udziału w bezpośredniej rehabilitacji dziecka, ponieważ nie posiadał do tego odpowiednich kwalifikacji. Ponadto skarżący dostarczył faktury za noclegi: nr 44/2024/N z dnia 10 sierpnia 2024r., nr 56/2024/N z dnia 8 października 2024 r., nr 42/2024/N z dnia 30 lipca 2024 r. oraz uzupełnił informacje dotyczące faktury nr 32/04/2024 z dnia 23 kwietnia 2024 r. dołączył ponadto zaświadczenie "M. Praktyka Fizjoterapeutyczna z 14 kwietnia 2025 r. potwierdzające, że w okresie od 13 do 17 kwietnia 2025 r. przebywał na turnusie fizjoterapeutycznym jako opiekun pacjenta H. W. Z kolei matka dziecka D. W. w dniu 18 kwietnia 2025 r. oświadczyła, że w analizowanym okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2024 r., czyli w czasie trwania aktywności zawodowej (prowadzonej działalności gospodarczej oraz gospodarstwa rolnego), z uwagi na sprawowanie całodobowej opieki nad córką H. gospodarstwo rolne, którego jest właścicielką prowadzili jej rodzice, którzy w tym gospodarstwie zamieszkują. Większość prac wykonywał ojciec D. W. - E. W.. Matka dziecka głównie zajmowała się sprawami administracyjnymi, które w większości można załatwić drogą elektroniczną. Ponadto wyjaśniła, że działalność fotograficzna, którą prowadziła, od dłuższego czasu nie przynosiła dochodu, na potwierdzenie powyższego dołączyła wydruk zeznania podatkowego PIT-36 za 2024 r. W okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2024 r. nie wykonała żadnej sesji w ramach prowadzonej działalności, a retusz zdjęć z sesji wykonanych w roku poprzednim najczęściej robiła w czasie kiedy córka spała. W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ ustalił, że D. W. chociaż dopiero z dniem 22 lipca 2024 r. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej (dane z CEIDG) to w analizowanym okresie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką faktycznie nie wykonywała pracy zarobkowej. W celu wyjaśnienia wątpliwości co do sprawowania opieki nad niepełnosprawną organ dwukrotnie przeprowadził wywiady środowiskowe i ustalił, że w analizowanym okresie to matka dziecka uczestniczyła w 14 turnusach rehabilitacyjnych gdzie była z dzieckiem i sprawowała nad nim opiekę, uczestnicząc w procesie rehabilitacji. Ojciec dziecka - M. S. przywoził i odwoził córkę oraz jej matkę na turnusy, ale nie sprawował w tym czasie opieki nad dzieckiem. Z zaświadczeń Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej, w której dziecko objęte jest wczesnoszkolnym wspomaganiem wynika, że matka kontaktowała się z terapeutami, przywoziła dziecko na zajęcia i uczestniczyła w terapii. W tym czasie ojciec raz przywiózł dziecko na zajęcia i uczestniczył w zajęciach. Nadto organ I instancji ustalił, że w maju 2024 r. matka wraz z dzieckiem wyprowadziła się z mieszkania, w którym zamieszkiwała wspólnie z ojcem dziecka. Podsumowując Burmistrz Miasta S. nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego jakoby w okresie od stycznia 2024 r. do lipca 2024 r. sprawował stałą opiekę nad niepełnosprawną córką w sposób uniemożliwiający mu podjęcie pracy zarobkowej. Jednocześnie w ocenie organu I instancji stwierdzenie skarżącego, iż w okresie od stycznia do maja 2024 r. wykonywał względem córki wszystkie czynności, jakie wykonuje ojciec względem córki jest ogólnikowe, a w wyniku wezwania do doprecyzowania czynności wymienił czynności takie jak podawanie posiłków, kąpiele, przebieranie, przewijanie, podawanie lekarstw, realizowanie recept, udział w wizytach lekarskich, dokonywanie codziennych zakupów tj. czynności, które wykonują również aktywni zawodowo rodzice. Natomiast w okresie od 1 czerwca do 31 lipca 2024 r. udział ojca ograniczał się do przekazywania środków finansowych i spotkań z córką w wyznaczonym przez matkę terminie. Zdaniem organu, wynikający z oświadczenia skarżącego zakres obowiązków względem córki, co prawda ograniczał go, jednakże nie uniemożliwiał mu podjęcia pracy. Wykonywane wobec córki czynności stricte opiekuńcze związane z niepełnosprawnością dziecka (podawanie leków, realizowanie recept, dowożenie i odbieranie z turnusów rehabilitacyjnych) były czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji nie uniemożliwiałyby stronie podjęcia aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym. W ocenie organu I instancji zebrany w sprawie materiał t.j. zaświadczenie fizjoterapeuty z 4 października 2024 r., zaświadczenie M. Praktyka Fizjoterapeutyczna z 16 sierpnia 2024 r., zaświadczenie NZOZ Centrum Rehabilitacji z 20 sierpnia 2024 r., bezspornie potwierdza, że to matka dziecka w okresie od stycznia do lipca 2024 r. sprawowała stałą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem i uczestniczyła w procesie jego leczenia i rehabilitacji. Ponadto D. W. jako osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem korzystała ze wsparcia w formie opieki wytchnieniowej, co potwierdza zaświadczenie Miejskiego Centrum Wsparcia w S. z 23 września 2024 r. W związku z powyższym organ I instancji podtrzymał swoje stanowisko, że w okresie od stycznia do lipca 2024 r. nie istniał związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką, zatem świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącemu za ten okres uznano za świadczenie nienależnie pobrane. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie zarzucił zaskarżonej decyzji: a) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że w okresie od stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. nie istniał związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką, co w konsekwencji skutkowało uznaniem, iż odwołujący nie spełnia przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym organ ustalił, że świadczenie pobrane w okresie od 1 stycznia 2024r. do 31 lipca 2024r. jest nienależne, b) naruszenie art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i pominięcie istotnych okoliczności dotyczących zakresu sprawowanej opieki, c) naruszenie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, iż świadczenie pobrane przez odwołującego w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. było świadczeniem nienależnym, d) naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na niewłaściwym uznaniu, iż opieka nad osobą niepełnosprawną musi być opieką stałą i długoterminową, a nie opieką świadczoną przez część doby. Mając powyższe na uwadze odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Rozpoznając sprawę na skutek złożonego odwołania decyzją z dnia 24 października 2025 r. nr SKO.4111.1410.2025, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką, a tym samym czy organ zasadnie uznał, że wypłacone stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ wyjaśnił, że chociaż pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" (art. 30 ust. 2 pk 1 u.ś.r.) ma charakter niedookreślony, to niewątpliwie obejmuje on przesłankę świadomości beneficjenta, że pobierał on - przez określony czas - świadczenie, pomimo wiedzy, że mu się ono nie należy. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza dotyczy sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, druga natomiast przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki. Odwołując się do oświadczenia skarżącego zawartego w protokole z dnia 15 maja 2025 r., organ ustalił, że w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2024 r. zamieszkując wspólnie z córką i matką dziecka wykonywał następujące obowiązki rodzicielskie względem córki: podawał posiłki (nieregularnie), kąpał (z reguły codziennie), przebierał oraz przewijał, podawał lekarstwa, realizował recepty, brał udział wraz z matką dziecka w wizytach lekarskich oraz dokonywał codziennych zakupów. Dalej skarżący wyjaśnił, że w okresie od 1 czerwca do 31 lipca tj. w czasie kiedy nie zamieszkiwał wspólnie z niepełnosprawną córką przekazywał środki finansowe na dojazdy oraz noclegi w miejscach gdzie dziecko objęte było opieką lekarską i rehabilitacyjną, a ponadto spotykał się z córką w wyznaczonym przez matkę terminie - z reguły raz na tydzień. Nadto skarżący wyjaśnił, że sposób w jaki zajmował się dzieckiem uniemożliwiał podjęcie przez niego zatrudniania, ponieważ zapewniał dziecku oraz jego matce dojazd do placówek rehabilitacji. Natomiast matka dziecka D. W. w oświadczeniu z dnia 18 kwietnia 2025r. wskazała, że w czasie od 1 stycznia do 31 lipca 2024 r. w związku z całodobową opieką sprawowaną nad córką - gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem było prowadzone przy udziale jej rodziców, którzy na tym gospodarstwie zamieszkują, sama głównie zajmowała się sprawami administracyjnymi, które w większości można załatwić drogą internetową. Co do działalności fotograficznej oświadczyła, że ze względu na brak możliwości czasowy i organizacyjnych nie przynosiła ona dochodu. W dalszej części oświadczenia D. W. bardzo szczegółowo opisała zakres czynności wykonywanych w związku z opieką na niepełnosprawną córką. Z dołączonego do akt zaświadczenia Miejskiego Centrum Wsparcia w S. z dnia 23 września 2024r. wynika, że korzystała ona z tzw. opieki wytchnieniowej przyznanej jako osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną H. W. na okres od 24 kwietnia do 15 grudnia 2024r. w wymiarze 26 h miesięcznie. Zdaniem organu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego takiego jak: zaświadczenie terapeuty M. P. z dnia 1 października 2024r., informacja o wynikach diagnozy przeprowadzonej w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej z dnia 6 września 2024 r., zaświadczenie z "M. " Praktyka Fizjoterapeutyczna z dnia 16 sierpnia 2024r., zaświadczenie NZOS CENTRUM REHABILKITACJI "N. S.C. z dnia 20 sierpnia 2024r. oraz dokumenty w postaci wywiadów środowiskowych z dnia 21 sierpnia 2024r. i z dnia 23 stycznia 2024r. wskazują jednoznacznie, że opiekę całodobową nad niepełnosprawnym dzieckiem - w tym w trakcie turnusów i rehabilitacji w spornym okresie sprawowała matka dziecka. Z zaświadczenia Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w S. z dnia 6 września 2024 r. wynika, że to matka przywoziła dziecko na zajęcia i uczestniczyła w terapii natomiast ojciec dziecka (odwołujący) uczynił to tylko raz. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje przedłożonych przez skarżącego dokumentów w postaci: faktur/rachunków potwierdzających fakt zawożenia i odwożenia córki jak i matki dziecka na turnusy poza miejsce zamieszkania i związaną z tym konieczność noclegu, jednakże analiza materiału dowodowego wskazuje jednoznacznie, że miało to miejsce w weekendy (piątek- sobota, sobota- niedziela, niedziela-poniedziałek), a tym samym co do zasady w dni wolne od pracy. Nadto za niezasadne uznało podniesione w odwołaniu zarzuty, bowiem z analizy materiału dowodowego nie wynika, aby ciężar sprawowania opieki nad niepełnosprawną małoletnią córką w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2024 r. spoczywał na odwołującym, lecz prowadzi do wniosku, że sprawowana przez niego opieka była incydentalna. Przy czym organ odwoławczy podkreślił, że wyłącznie opieka sprawowana w sposób stały i długoterminowy i co najistotniejsze adekwatny do sytuacji i potrzeb osoby niepełnosprawnej, uprawnia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym Kolegium uznało, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. w łącznej kwocie 20.916 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż strona miała świadomość, iż tylko za sprawowanie opieki nad małoletnią ono przysługuje, (jak wynika z decyzji przyznającej świadczenie oraz wniosku o przyznanie świadczenia). Strona została pouczona o skutkach braku informacji o nie sprawowaniu opieki (wniosek o przyznanie świadczenia). Co oznacza, że ziściły się przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Nadto w ocenie organu odwoławczego kwota świadczenia nienależnie pobranego została wyliczona przez organ I instancji w prawidłowej wysokości. M. S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Jednocześnie zarzucił zaskarżonej decyzji: a) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. nie istniał związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką, co w konsekwencji skutkowało uznaniem, iż skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym organ ustalił, iż świadczenia pobrane w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. są nienależne, b) naruszenie art. 7 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieustalenie rzeczywistego zakresu opieki pełnionej przez skarżącego i pominięcie istotnych dowodów wskazujących na rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad córką, a także pominięcie faktu, iż H. W. (prawidłowo powinno być D. W.) pracowała prowadząc gospodarstwo rolne, c) naruszenie art. 30 ust 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, iż świadczenie pobrane przez skarżącego w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. było świadczeniem nienależnym, pomimo braku przesłanek ustania prawa do świadczenia, d) naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnie polegającą na niewłaściwym uznaniu, iż opieka nad osobą niepełnosprawną musi być opieką stalą i długoterminową, a nie opieką świadczoną przez część doby. Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu jakoby sprawowana przez niego opieka nad córką była incydentalna, bowiem w rzeczywistości wymiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad córką nie pozwalał mu na podjęcie pracy. Podkreślił, że musiał być dyspozycyjny, a także gdy zaszła taka potrzeba każdorazowo odwoził i przywoził córkę z turnusów rehabilitacyjnych. Ponadto wykonywał również inne czynności w zakresie opieki nad córką, a więc pielęgnacyjne i higieniczne. Skarżący wyjaśnił, że zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad córką, czego nie uczyniła matka dziecka, która nie była zmuszona do rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż odwołujący uczestniczył we wszystkich turnusach, woził córkę do lekarzy, poświęcał swój czas i ponosił koszty z tym związane, utrzymywał dziecko. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji potwierdził, że matka dziecka prowadziła gospodarstwo rolne. To, że jak wskazała, były to czynności administracyjne, nie zmienia faktu, iż wykonywała pracę. Nie można zatem stwierdzić, że była ona zmuszona do rezygnacji z pracy, aby opiekować się dzieckiem. Działalności gospodarczej związanej z fotografią nie zaprzestała prowadzić ze względu na konieczność sprawowania opieki nad córką, a ze względu na to, iż nie miała zleceń. W takim stanie faktycznym trudno przyjąć, iż matka dziecka nie miała możliwości podjęcia pracy zarobkowej ze względu na przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych. Zdaniem skarżącego, organ błędnie założył, że matka małoletniej sprawowała wyłączną opiekę. W sytuacji gdy nie zrezygnowała ona z prowadzenia działalności rolniczej i uzyskiwała z tego tytułu dochody. Faktyczne obowiązki związane z opieką nad niepełnosprawną córką były dzielone pomiędzy rodzicami, przy czym to ojciec wykonywał je w szerszym zakresie, a zakres ten całkowicie uniemożliwiał mu podjęcie pracy. Wyjaśnił, że z uwagi na konflikt pomiędzy rodzicami dziecko zamieszkało na stałe z matką od sierpnia 2024 r., co skutkowało reorganizacją opieki. Wskazał, że chociaż matka dziecka towarzyszyła córce podczas turnusów rehabilitacyjnych, to jednak skarżący odwoził dziecko na te turnusy wraz z jego matką, często spał w hotelu, żeby na kolejny dzień wrócić do miejsca zamieszkania i na koniec turnusu jechał znowu, aby odebrać córkę i jej matkę i przywieźć do miejsca zamieszkania. W spornym okresie zarówno matka jak i ojciec sprawowali opiekę nad chorą córką, dzieląc się obowiązkami. Odwołując się do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych skarżący podał, że prawo do świadczenia nie jest uzależnione od stwierdzenia konieczności sprawowania całodobowej, nieprzerwanej opieki ani od wyłączności tej opieki. W świetle powyższego skarżący podniósł, że sprawowana przez niego opieka mieści się w dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem celem tej regulacji była rekompensata z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżący zrezygnował z pracy, aby sprawować opiekę nad małoletnią, która potrzebuje specjalistycznego leczenia i terapii, które charakteryzują się dużą częstotliwością i uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Podsumowując skarżący stwierdził, że w sprawie nigdy nie wystąpiły przesłanki powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Skarżący przez cały okres od stycznia do 31 lipca 2024 r. sprawował nieustanną opiekę nad małoletnią. Towarzyszył jej na każdym etapie leczenia, zapewniał konieczność dowozu, pobytu i opłacał koszty z tym związane. Ponadto, przez cały ten okres nie pracował i nie był w stanie podjąć zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą ustalono, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącemu w związku z opieką nad córką, w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. w łącznej kwocie 20 916 zł, było świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązano stronę do zwrotu tego świadczenia we wskazanej wyżej kwocie wraz z odsetkami. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024r., poz. 323, dalej jako: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Przy czym w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wobec powyższego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Należy zwrócić uwagę na ciążący na organie administracji publicznej obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jako warunku niezbędnego do zastosowania przepisu materialnoprawnego będącego podstawą do władczego działania wobec adresata decyzji. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Ponadto stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona - art. 80 k.p.a. Oceniając czy w sprawie zachodzi element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu) niewątpliwie należy wziąć pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji ustaliły, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącemu za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 lipca 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ strona miała świadomość, iż przysługuje ono tylko za sprawowanie stałej opieki, tymczasem opieka sprawowana przez skarżącego nad niepełnosprawną córką miała charakter incydentalny. Zdaniem Sądu, powyższy wniosek nie jest prawidłowy. Jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego do protokołu z dnia 15 maja 2025 r. w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2024 r. zamieszkując wspólnie z córką i matką dziecka wykonywał on szereg czynności względem córki, polegających w szczególności na karmieniu, kąpaniu, przewijaniu, podawaniu lekarstw oraz braniu udziału w wizytach lekarskich. Przedłożone przez stronę zaświadczenie "MIOMED" Praktyka Fizjoterapeutyczna z dnia 14 kwietnia 2025 r. potwierdza, że w okresie od 13 do 17 kwietnia 2025 r. przebywał na turnusie fizjoterapeutycznym jako opiekun swojej córki. Jednocześnie skarżący podkreślał, że sposób w jaki zajmował się dzieckiem uniemożliwiał mu podjęcie pracy. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że dokumenty na które powołują się organy, w postaci: zaświadczenia terapeuty M. P. z dnia 1 października 2024r., informacji o wynikach diagnozy przeprowadzonej w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej z dnia 6 września 2024 r., zaświadczenia z "M. Praktyka Fizjoterapeutyczna z dnia 16 sierpnia 2024r., zaświadczenia NZOS CENTRUM REHABILKITACJI "N. " S.C. z dnia 20 sierpnia 2024 r. – potwierdzają udział niepełnosprawnej córki skarżącego w zajęciach terapeutycznych, w których brała udział również matka dziecka. Dokumenty te nie przesądzają jednak kwestii zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad dzieckiem tym bardziej, w sytuacji gdy, wedle oświadczenia skarżącego, na Oddziale mógł być obecny tylko jeden z rodziców. Podkreślenia przy tym wymaga, że z niekwestionowanych przez organ, przedłożonych przez stronę, dowodów, w postaci rachunków/faktur dokumentujących fakt zawożenia i odwożenia córki oraz matki dziecka na turnusy rehabilitacyjne, nie można przyjąć, że miało to miejsce co do zasady w dniach wolnych od pracy, w sytuacji gdy, jak wskazał sam organ odbywało się to również w poniedziałki i piątki. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że za świadczenie nienależnie pobrane, należy uznać świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09). Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, stanowiący podstawę orzekania przez organy, nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że skarżący działał w złej wierze i pobierał świadczenie mając świadomość, że mu się ono nie należy, w szczególności w okresie od 1 stycznia do 31 maja 2024 r., kiedy to zamieszkiwał wspólnie z niepełnosprawną córką. Wątpliwości Sądu budzi przede wszystkim przekonanie organów, że czynności jakie wykonywał skarżący w związku z opieką nad córką, polegające na jej karmieniu, przewijaniu, kąpaniu, podawaniu lekarstw, realizowaniu recept, udział w wizytach lekarskich itd. (wymienione w protokole z dnia 15 maja 2024 r.) miały charakter incydentalny. Podobnie nie można zgodzić się z organami, że zakres spoczywających na nim obowiązków, w tym pełna dyspozycyjność związana z dowożeniem i odwożeniem dziecka na częste turnusy rehabilitacyjne nie uniemożliwiały mu podjęcie pracy. Ocena tych okoliczności jest istotna ze względu na treść art. 81a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Podsumowując należy stwierdzić, że w realiach niniejszej sprawy organy orzekające co najmniej przedwcześnie przyjęły, że w badanym okresie od 1 stycznia 2024r. do 31 lipca 2024 r. w przypadku skarżącego zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nadto naruszyły wskazane powyżej przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy zobowiązane są uwzględnić ocenę prawną i wskazania Sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów orzeczono stosownie do art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa gov.pl.