II SA/Sz 820/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2026 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 22 września 2025 r. nr SKO.KA.431.964.2025 w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 22 września 2025 r. nr SKO.KA.431.964.2025 i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 3 lutego 2025 r. nr SCŚ-NŚ.402.ZP/F-23092.ZW.2025.KD.

Decyzją z dnia 3 lutego 2025 r., nr SCŚ-NŚ.402.ZP/F-23092.ZW.2025.KD, Prezydent Miasta Szczecin, na podstawie art. 104 oraz art. 105 § 1 k.p.a., art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 5, art. 3 pkt 11 w zw. z art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 8, art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) orzekł o zwrocie nienależnie wypłaconego M. M. zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego z tytułu niepełnosprawności L. M. za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 listopada 2024 r. w kwocie [...]zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie [...]zł wyliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności został przyznany L. M. od 1 maja 2011 r. na czas nieokreślony, początkowo w kwocie [...]zł, a następnie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. – [...] zł i od 1 listopada 2019 r. – [...] zł. W następstwie weryfikacji danych w Centralnym Systemie Informatycznym Zabezpieczenia Społecznego w dniu 3 grudnia 2024 r. organ ustalił, że L. M. zmarł 30 grudnia 2020 r. W związku z tym, że organ nie miał wiedzy o śmierci osoby wskazanej w decyzji, na rzecz której przyznano zasiłek pielęgnacyjny realizował wypłaty świadczeń na konto bankowe wskazane we wniosku do listopada 2024 r. Pismem z 18 grudnia 2024 r. organ na podstawie art. 30a ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrócił się do Banku Alior Bank o zwrot kwoty stanowiącej sumę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 listopada 2024 r. W odpowiedzi na to pismo Bank poinformował, że nie może dokonać zwrotu kwoty nienależnego świadczenia z uwagi na fakt, że rachunek bankowy o numerze podanym przez organ był rachunkiem wspólnym prowadzonym na rzecz zmarłego L. M. oraz M. M.. Wobec powyższego organ wszczął postępowanie administracyjne wobec M. M. w przedmiocie zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 listopada 2024 r., wskazując, że świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał decyzję są świadczeniami nienależnie pobranymi. Pełnomocnik M. M. złożył wniosek o umorzenie tego postępowania, wskazując, że nie miała ona żadnej świadomości, że przedmiotowe świadczenia po śmierci męża są przekazywane na wspólny rachunek bankowy, a za jego życia tylko on z tego rachunku korzystał. Dodał, że bank ani razu po śmierci L. M. nie przesłał wyciągu bankowego, a skarżąca podczas wizyt w banku nigdy nie uzyskała informacji o wpływającym na konto świadczeniu. Zaznaczył, że strona jest osobą e-wykluczoną, samodzielnie nie potrafi obsłużyć bankowości internetowej. Organ wskazał, że po ponownej analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz wyjaśnień strony złożonych za pośrednictwem pełnomocnika do protokołu w dniu 17 stycznia 2025 r. nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego. Skarżąca pozostawała w małżeństwie z L. M. do dnia jego śmierci, wspólnie zamieszkiwali pod tym samym adresem i posiadali wspólny rachunek bankowy w Alior Banku. Konto prowadzone w tym banku po śmierci wymienionego nie zostało zamknięte, strona nadal z niego korzysta osobiście dokonując przelewów i wypłat bezpośrednio w okienku bankowym. Organ nie mając wiedzy o śmierci osoby wskazanej w decyzji, na rzecz której przyznano świadczenie pielęgnacyjne realizował wypłaty świadczeń na konto bankowe wskazane we wniosku i dopiero po powzięciu informacji o śmierci tej osoby w dniu 3 grudnia 2024 r. – od grudnia 2024 r. zaprzestał realizowania wypłaty przedmiotowego świadczenia. W tej sytuacji obowiązany jest na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodzić zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń rodzinnych - osobie innej niż osoba wskazana w decyzji. Brak jest zatem podstaw do umorzenia postępowania. W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego w tej sprawie ewentualnie o zmianę decyzji w części rozstrzygającej o nałożeniu obowiązku zwrotu świadczeń. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że przepisy wskazane jako podstawa wydania decyzji (art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych) dotyczą tylko i wyłącznie świadczeń pobranych nienależnie, które to świadczenia stanowią odrębną kategorię od tzw. świadczeń nienależnych, których ustawa ta nie dotyczy. Świadczenia pobrane nienależnie to takie, które zostały przyznane w związku z zawinionym i celowym działaniem lub zaniechaniem beneficjenta. Skoro art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego" to obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Strona nie mając świadomości nawet co do samego faktu wypłacania tego świadczenia na rachunek bankowy, tym bardziej nie mogła przejawiać złej woli a już w szczególności nie można jej przypisać celowego działania lub celowego zaniechania nakierowanego na uzyskanie nienależnego świadczenia. Zdaniem skarżącej, przepis art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy orzeczenia obowiązku zwrotu świadczenia ponieważ organ miał możliwość łatwej weryfikacji takich danych poprzez dostęp do Centralnego Systemu Informatycznego Zabezpieczenia Społecznego. Weryfikacji takiej mógł także dokonać poprzez skierowanie zapytania do ewidencji ludności, bazy danych PESEL lub Centralnego Rejestru Ubezpieczonych ZUS. Z tego względu w żadnym wypadku nie można uznać, że przyczyna braku wiedzy organu o śmierci osoby uprawnionej jest od tego organu niezależna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z dnia 22 września 2025 r., nr SKO.KA.431.964.2025, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 i art. 30a w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymał aktualne brzmienie na skutek nowelizacji z dnia 24 lipca 2015 r. Wprowadzenie tej regulacji wypełniło lukę prawną, która uniemożliwiała uzyskanie zwrotu nienależnego świadczenia na gruncie prawa administracyjnego od osoby niebędącej adresatem decyzji administracyjnej. Chodzi tu o sytuacje, w których osoba niebędąca uprawnioną do danego świadczenia, wypłaca po śmierci uprawnionego, przekazywane na rachunek bankowy świadczenia choć mają one charakter osobisty, co oznacza, że przysługują wyłącznie osobie uprawnionej, zatem prawo do ich otrzymywania ustaje wraz ze śmiercią osoby uprawnionej. W przypadku świadczenia nienależnie pobranego, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 5 wystarczającym jest wydanie jednej decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych kwot, co też zostało w niniejszej sprawie uczynione. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, strona wniosła o jej uchylenie w całości oraz o umorzenie postępowania wszczętego w tej sprawie, ewentualnie o zmianę wskazanej decyzji w części rozstrzygającej o nałożeniu obowiązku zwrotu świadczeń. Podniosła, że była przekonana, iż na rachunku nie ma żadnych bieżących wpływów ponieważ według jej wiedzy, wszystkie świadczenia pobierane przez zmarłego były wypłacane przez ZUS. Nawet nie przypuszczała, że inne instytucje mogły wypłacać jakiekolwiek świadczenia jej zmarłemu mężowi. Po wyczerpaniu zgromadzonych na koncie pieniędzy postanowiła w dalszym ciągu korzystać z tego rachunku w celu regulowania bieżących opłat ze względu na darmowe przelewy. Wszystkie operacje na rachunku były dokonywane w placówce banku w okienku za pośrednictwem pracownika i nikt z obsługujących nigdy jej nie poinformował o wpływach na rachunek zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca o kontynuacji wypłat zasiłku pielęgnacyjnego dowiedziała się dopiero po kilku latach od śmierci męża z pisma z dnia 10 stycznia 2025 r. zawiadamiającego o wszczęciu postępowania administracyjnego. Zdaniem strony, decyzje ze względu na treść przywołanej w nich podstawy prawnej są wadliwe i nie znajdują oparcia w stanie faktycznym sprawy, przez co są dla niej krzywdzące. Wskazane w decyzji przepisy dotyczą tylko i wyłącznie świadczeń pobranych nienależnie. Zastosowanie w zaskarżonej decyzji podstawy prawnej w postaci art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinno mieć miejsca, ponieważ dochodzone należności należą do innego rodzaju niż należności wskazane w tym przepisie oraz nie zachodzi wskazana w nim konieczna do jego zastosowania przesłanka niezależnej przyczyny. W tym konkretnym przypadku jedynym sposobem dochodzenia tych należności może być ewentualnie droga cywilna. W ocenie skarżącej, zastosowanie w zaskarżonej decyzji art. 30a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi naruszenie prawa materialnego, ponieważ przepis ten nie odnosi się w żaden sposób do osoby, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 5. Reguluje tylko i wyłącznie kwestię zwrotu przez podmiot prowadzący rachunek płatniczy, bank, SKOK i wystawcę instrumentu płatniczego do organu właściwego, na wniosek tego organu, kwoty świadczeń przekazanych po dniu śmierci uprawnionego. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje : Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W tak określonym zakresie kognicji, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a.- zarzutami i wnioskami skargi, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w sprawie zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Szczecin, którą orzeczono o zwrocie nienależnie wypłaconego skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego z tytułu niepełnosprawności L. M. za okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 listopada 2024 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł. Opisane wyżej decyzje zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323, dalej jako "u.ś.r.") W niniejszej sprawie bezspornym jest przy tym, że decyzją z dnia 18 sierpnia 2011 r. L. M. przyznano zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na okres od 1 maja 2011 r. na czas nieokreślony, początkowo w kwocie [...]zł, a następnie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. – [...] zł i od 1 listopada 2019 r. – [...] zł. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że świadczenie było wypłacane na rachunek w Alior Banku, stanowiący współwłasność M. M. i L. M., jak również że L. M. zmarł 30 grudnia 2020 r., zaś świadczenie w dalszym ciągu było wypłacane aż do listopada 2024 r. W tej sytuacji, prawidłowo organ wystąpił w oparciu o art. 30a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do Alior Banku z wnioskiem o zwrot z rachunku L. M. i M. M. kwoty świadczeń rodzinnych przekazanych na to konto po śmierci L. M.. W myśl wspomnianego przepisu, podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić z tych rachunków organowi właściwemu na jego wniosek kwoty świadczeń rodzinnych przekazane po dniu śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek albo instrument płatniczy. Uwadze organu uszło jednak, że w myśl ust. 2 wspomnianego art. 30a ww. ustawy, podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są zwolnieni od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed otrzymaniem wniosku organu właściwego dokonali z tych rachunków wypłat innym osobom i te wypłaty nie pozwalają zrealizować wniosku w całości lub części, oraz w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku poinformują o tym ten organ, wraz ze wskazaniem osób, które pobrały wypłaty. W związku z brzmieniem tego przepisu, Alior Bank był zobowiązany do ustalenia, czy zachodzą podstawy do zwolnienia go z obowiązku zwrotu, o którym mowa w cytowanym wyżej ust. 2. W przypadku ustalenia podstaw do zwolnienia od wypłaty pełnej lub częściowej kwoty objętej obowiązkiem zwrotu podmiot ten zobowiązany byłby do poinformowania o tym (w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku) organu właściwego, który wystąpił z wnioskiem. Natomiast w przypadku ustalenia, że obowiązek zwrotu istnieje bądź w odniesieniu do całej przekazanej kwoty świadczenia bądź tylko jej części, podmiot ten zobowiązany byłby do zwrotu przekazanej kwoty (bez odsetek), odpowiednio, w całości albo w części. W niniejszej sprawie taka analiza nie została dokonana. Zawarta w piśmie z dnia 2 stycznia 2025 r. informacja, że rachunek podany przez organ jest rachunkiem wspólnym, którego współwłaścicielem jest M. M., w żadnym razie nie stanowi podstawy do zwolnienia banku z obowiązku zwrotu świadczenia. Cytowany przepis jasno stanowi, że tylko brak możliwości realizacji wniosku bądź w całości bądź w części z uwagi na dokonane z tego rachunku wypłaty "innym osobom" – przed otrzymaniem wniosku - może zwolnić podmiot z obowiązku zwrotu kwot przekazanych z tytułu wypłaty świadczeń rodzinnych. Z informacji przesłanej do organu w żaden sposób nie wynika, czy na koncie były środki umożliwiające zwrot tych kwot czy to w całości czy to w części. Sam fakt, że współwłaścicielem rachunku była M. M. nie stanowił przeszkody w wypełnieniu obowiązku wynikającego z art. 30a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca nie ogranicza zastosowania obowiązku kreowanego wspomnianym przepisem do rachunków, których posiadaczem jest beneficjent świadczenia rodzinnego. Nawet w sytuacji gdy osoba uprawniona do otrzymania świadczenia rodzinnego nie jest posiadaczem rachunku, na który są wypłacane zgodnie z jego dyspozycją kwoty świadczenia rodzinnego, obowiązek wynikający z art. 30a ust. 1 wspomnianej ustawy będzie obejmował podmiot prowadzący ten rachunek i wierzytelności zdeponowane na takim rachunku niezależnie od tego, kto będzie jego posiadaczem. Pomimo to organ poprzestał na tym wyjaśnieniu nie domagając się dalszych informacji i podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania od skarżącej kwoty przedmiotowego świadczenia wraz z odsetkami w oparciu o treść art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu wskazać należy, że dodanie do ustawy o świadczeniach rodzinnych, z dniem 18 września 2015 r., art. 30 ust. 2 pkt 5 (por. art. 3 pkt 4 lit. a nowelizacji z dnia 24 lipca 2015 r. - Dz.U. z 2015 r. poz. 1302) miało na celu uregulowanie, między innymi takich stanów faktycznych, w których po śmierci osoby uprawnionej dochodzi do pobierania przysługujących jej świadczeń rodzinnych przez inne, nieuprawnione osoby. Regulacja ta została wprowadzona właśnie ze względu na występowanie takich przypadków i w zakresie nią objętym zastępuje ona poprzednio stosowaną drogę cywilną. Regulacja ta ma charakter szczególny i zawiera autonomiczne i inaczej skonstruowane przesłanki, niż przewiduje to kodeks cywilny w ramach bezpodstawnego wzbogacenia. Regulacja cywilna nie znajduje zatem na gruncie art. 30 ust. 2 pkt 5 u.ś.r. żadnego zastosowania. Zgodnie z tym przepisem za świadczenia nienależne uważa się bowiem "świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję". W przepisie tym nie ma mowy ani o świadomości "innej osoby", ani rozdysponowaniu świadczeniem, co ma znaczenie na gruncie cywilnym. Inne też są okresy przedawnienia, które jeszcze nie upłynęły Z tego względu nie sposób zgodzić się z argumentację strony wskazującą na potrzebę wykazania przez organ, że przyjęła ona świadczenie w złej wierze, wiedząc, że jej się to świadczenie nie należy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w przypadku świadczenia nienależnie pobranego o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wystarczającym jest wydanie jednej decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych kwot (co też zostało w niniejszej sprawie uczynione). Ponadto, inaczej niż w przypadku osób uprawnionych do świadczeń, brak jest obowiązku pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia osoby, która bez wiedzy organu uzyskuje dostęp do kwot przekazanych tytułem świadczenia, gdyż osoba ta nie jest adresatem decyzji. Natomiast zgodzić należy się ze stroną, że art. 30a ust. 1 u.ś.r. jest przepisem skierowanym do podmiotów wymienionych w tym przepisie czyli banków, spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych i.t.p., nie zaś do osób wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 5 tej ustawy. Słusznie też wskazuje skarżąca, że jedną z przesłanek zastosowania tego ostatniego przepisu (oprócz samego faktu wypłaty świadczenia "innej osobie"), jest kwestia tego, czy do tej wypłaty doszło z "przyczyn niezależnych od organu". Zgodnie bowiem z tym uregulowaniem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Zwrot "przyczyny niezależne od organu", nie jest zdefiniowany w rozważanej ustawie oraz innych aktach prawnych. Na gruncie regulacji, które posługują się taką konstrukcją (np. art. 54 § 2 ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że chodzi tu "wystąpienie obiektywnie oraz faktycznie niezależnych od organu przeszkód, w szczególności procesowych". Pojęcie to jest rozwijane w szczególności w sprawach dotyczących bezczynności lub przewlekłości postępowań administracyjnych, ale rozumienie tam ukształtowane, zdaniem sądu może być wykorzystywane z powodzeniem dla oceny realizacji innych, niż efektywność celów postepowania administracyjnego. Miarą oceny zobiektywizowanej niezależności jest bowiem nie tylko terminowość i celowość danych czynności, prawidłowe zorganizowanie postępowania, czy też czas niezbędny do dokonania czynności, co wiąże się z zasadą szybkości postępowania, ale również zaniechanie dokonania tych czynności z punktu widzenia zasad legalności, pogłębiania zaufania do organów podatkowych oraz prawdy materialnej (por. wyroki NSA z dnia 13 listopada 2009 r., II FSK 907/08 i II FSK 2001/08; 24 stycznia 2013 r., II FSK 961/11; 24 maja 2018 r., I FSK 1502/16, CBOSA). Zdaniem Sądu w tym właśnie zakresie czyli w odniesieniu do tej przesłanki poczynione przez organy ustalenia są niewystarczające do rozstrzygnięcia tego, czy rzeczywiście wypłacanie zasiłku pielęgnacyjnego przez wyjątkowo długi, bo blisko 4 letni od śmierci osoby uprawnionej okres, można bez cienia wątpliwości uznawać za okoliczność niezależną od organu I instancji (czas nienależnego przekazywania przez organ zasiłku obejmuje okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 listopada 2024 r.). Podzielając stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wyrażone w wyroku z dnia 12 sierpnia 2021 r. (sygn. akt II SA/Go 434/21) wskazać należy, że ocena tego, czy w sprawie wystąpiły przyczyny "niezależne od organu" wymaga nie tylko ustalenia, czy doszło do wypłaty świadczenia na rzecz nieuprawnionej osoby, ale również z jakiego powodu do tego doszło i na ile organ nie mógł, zachowując wszelkie obowiązki spoczywające na nim jako administracyjnym organie publicznym, realizującym, w ramach standardów "dobrej administracji" zadania z zakresu zabezpieczenia społecznego, zapobiec sytuacji wypłacania świadczenia po śmierci osoby uprawnionej jeszcze przez 4 lata. Inne rozumienie zwalniałoby organy z jakiekolwiek odpowiedzialności za dysponowanie publicznymi środkami bez należytej o to dbałości i staranności i przenoszenia skutków tych nieprawidłowości na obywatela, czego w państwie prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej nie można oczywiście zaakceptować. Nie ulega przy tym wątpliwości, że organ miał możliwość uzyskania samodzielnie informacji o śmierci osoby uprawnionej. Wynika to chociażby z treści art. 23b ust. 1 pkt 2 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda ustalający prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązani do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, oraz drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny z systemu informacji oświatowej, o którym mowa w przepisach o systemie informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, odpowiednio: danych, o których mowa m.in. w art. 23 ust. 8 pkt 1 lit. q – czyli informacji o zgonie. Potwierdzeniem powyższego jest także treść notatki służbowej z 10 stycznia 2025 r., w której wskazano, że organ ustalił "w następstwie weryfikacji danych w Centralnym Systemie Informatycznym Zabezpieczenia Społecznego, że 30 grudnia 2020 r. nastąpił zgon L. M.". Wskazać też należy, że w sprawie nie został należycie wyjaśniony stan faktyczny dotyczący wypłacania świadczenia osobie innej, niż osoba uprawniona. Organy bazują jedynie na lakonicznej informacji z banku z dnia 2 stycznia 2025 r., z której wynika, że rachunek o podanym w tym piśmie numerze jest rachunkiem wspólnym. Nie ma jednak ani historii tego rachunku, ani dokładnego wskazania, do kiedy rachunek ten był uznawany przez bank za wspólny. Ustalenia te mogą mieć istotne znaczenie dla oceny rozważanej wyżej przesłanki i wiedzy oraz staranności działania organu, który zlecał dyspozycję wypłaty świadczenia. Te istotne, co najmniej mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy uchybienia, polegające na braku omówionych wyżej ustaleń i skutkujące naruszeniem zasad przewidzianych art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w powiązaniu z błędną wykładnią i zastosowaniem prawa materialnego (sprowadzającym się do pominięcia przesłanki "przyczyn niezależnych od organu") spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, a z racji ich zakresu i wagi, uchylenia decyzji organu I instancji (art. 145 § 1 pkt 1lit. a i c i art. 135 p.p.s.a.). W ponowionym postępowaniu organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a. będą związane przedstawioną wyżej oceną prawną i uzupełnią postępowanie dowodowe w zakresie koniecznym dla prawidłowego zastosowania prawa materialnego.