II SA/Sz 29/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2026 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2025 r. nr SKO.KA.431.1262/2025 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązanie do jego zwrotu oddala skargę.

Decyzją z dnia 19 marca 2025 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: "u.ś.w.") w związku z art. 17 ust. 1, art. 30 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") Podinspektor Szczecińskiego Centrum Świadczeń, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Szczecina, uznał świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez D. M. (dalej: "skarżąca", "strona") z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem E. P. za okres od dnia 9 lipca 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r. za świadczenie nienależnie pobrane w myśl art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, jednocześnie w punkcie 2 decyzji organ orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 23 730,90 zł. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w tym wskazał, że decyzją z dnia 28 grudnia 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie uchyliło w całości decyzji organu I instancji i przyznało bezterminowo D. M. świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2021 r w wysokości 1 971 zł miesięcznie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem E. P.. Kwota przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego podlegała corocznej waloryzacji. Na mocy decyzji z dnia 10 stycznia 2022 r. organ orzekł o zmianie ww. decyzji w części dotyczącej wysokości przedmiotowego świadczenia od 1 stycznia 2022 r. na kwotę 2 119 zł, decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r. organ orzekł o zmianie decyzji w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz osoby uprawnionej na kwotę 2 458 zł od dnia 1 stycznia 2023 r., decyzją z dnia 5 stycznia 2024r. organ orzekł o zmianie decyzji w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz osoby uprawnionej od 1 stycznia 2024 r. na kwotę 2 988 zł od 1 stycznia 2024 r., decyzją z dnia 8 stycznia 2025 r. organ orzekł o zmianie decyzji w części dotyczącej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz osoby uprawnionej od dnia 1 stycznia 2025 r. na kwotę 3 287 zł od dnia 1 stycznia 2025 r. W dniu 25 lutego 2025 r. D. M. złożyła oświadczenie o rezygnacji z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz ojca od dnia 1 marca 2025 r., z uwagi na przyznane świadczenie wspierające. Do oświadczenia skarżąca dołączyła informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 stycznia 2025 r. z której wynika, iż E. P. przyznano świadczenie wspierające na okres od dnia 9 lipca 2024 r. do 31 lipca 2024 r. w kwocie 2 907,70 zł, od 1 sierpnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w kwocie 3 919 zł, od 1 stycznia 2025 r. do 31 lipca 3031 r. w kwocie 3 919 zł miesięcznie. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji zwrócił uwagę, że decyzją z dnia 19 marca 2025 r. nr [...] Podinspektor Szczecińskiego Centrum Świadczeń, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Szczecina, orzekł o uchyleniu od dnia 1 marca 2025 r. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 28 grudnia 2021 r. przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Podsumowując organ I instancji ustalił, że E. P. otrzymał świadczenie wspierające za okres, w którym wypłacone zostało świadczenie pielęgnacyjne skarżącej. Z uwagi na powyższe, uznał, że przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez stronę za okres od 9 lipca 2024 r. do 28 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym i podlega zwrotowi w wysokości 23 730,90 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D. M. podnosząc, że nie wiedziała o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie została o tym pouczona. Rozpoznając sprawę na skutek złożonego odwołania decyzją z dnia 2 grudnia 2025 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 2b u.ś.r. oraz art. 63 ust. 11 u.ś.w., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie doszło do sytuacji, w której za ten sam okres doszło do pobrania dwóch konkurencyjnych ze sobą świadczeń — świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego. Kolegium przytoczyło treść art. 63 ust. 11 u.ś.w. oraz wyjaśniło, że przepis ten statuuje nową kategorię nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, które nie jest objęte hipotezą oraz dyspozycją przepisów art. 30 ust. 2 i 2b u.ś.r. i funkcjonuje niejako obok tych przepisów jako lex specialis. Na mocy tego przepisy za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Zdaniem organu odwoławczego kwota zwrotu nienależnie pobranego świadczenia została wyliczona w prawidłowej wysokości. Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii braku poinformowania o konieczności zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium powołało się na znajdujące się w aktach sprawy pismo z dnia 25 października 2023 r., w którym Prezydent Miasta Szczecina poinformował D. M. o zmianach w świadczeniach opiekuńczych oraz o nowym świadczeniu - świadczeniu wspierającym. W informacji tej zawarte było pouczenie, że w przypadku złożenia przez osobę wymagającą opieki wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego w ZUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty opiekunowi tej osoby świadczenia pielęgnacyjnego. Zaś wypłacone świadczenie pielęgnacyjne opiekunowi za okres za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające będzie świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi do którego to zwrotu zobowiązany będzie opiekun. Pismo to zostało doręczone stronie w dniu 2 listopada 2023 r. D. M. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Jednocześnie zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 8 i art. 9 k.p.a. podnosząc, że jako odbiorca świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać w sposób należyty oraz wyczerpujący poinformowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Tymczasem, organy nie udzieliły jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oraz doprowadziły do szkody w postaci wezwania do zwrotu kwoty 23 730, 90 zł. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że nie kwestionuje faktu, iż wobec niej została wydana decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, zaś jej ojciec wystąpił z wnioskiem o świadczenie wspierające. Strona nie zgadza się z faktem wezwania jej do zwrotu wypłaconego świadczenia za okres od dnia 9 lipca 2024 r. do 28 lutego 2025 r., bowiem środki te spożytkowała w całości na zakup sprzętu rehabilitacyjnego, jak i artykułów pielęgnacyjnych mających na celu poprawę komfortu życia jej niepełnosprawnego ojca. Końcowo skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest wysoce niesprawiedliwa społecznie i doprowadzi do poniesienia znacznej szkody w majątku skarżącej. Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie decyzji administracyjnej następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu. Skarga okazała się niezasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem wykazała, że nie narusza ona prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą uznano świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, w okresie od 9 lipca 2024 r. do 28 lutego 2025 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązano stronę do zwrotu tego świadczenia w kwocie 23 730, 90 zł. Na wstępie podkreślenia wymaga, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy o świadczeniu wspierający, na mocy której wprowadzono do systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia - świadczenie wspierające, które w odróżnieniu od świadczeń opiekuńczych przeznaczonych dla opiekuna osoby wymagającej opieki jest świadczeniem kierowanym bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnościami. Ustawa ta wprowadziła zmiany również w przepisach regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r.), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z art. 63 ust. 6 u.ś.w. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. W art. 63 ust. 11 u.ś.w. ustawodawca wyjaśnił natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, uznaje się za nienależnie pobrane. Podkreślenia wymaga, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz prawa do świadczenia wspierającego art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nie ma zastosowania ze względu na treść art. 63 ust. 6 oraz ust. 11 u.ś.w. Przepisy u.ś.w. stanowią lex specialis w stosunku do przepisów u.ś.r. Świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są bowiem świadczeniami konkurencyjnymi. Inaczej rzecz ujmując skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest regulacją odrębną i niezależną od art. 30 ust. 2 u.ś.r. Oznacza to, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń, regulacja ta nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2025r. sygn. akt II SA/Po 457/25, wyrok WSA w Gliwicach z 26 listopada 2025 r., II SA/Gl 981/25; wyrok WSA w Kielcach z 25 listopada 2025 r., II SA/Ke 401/25). Przechodząc od powyższych rozważań na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że ostateczną decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie przyznało skarżącej bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2021 r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem E. P.. Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lutego 2025 r. E. P., zostało przyznane prawo do świadczenia wspierającej na okres od dnia 9 lipca 2024 r. do dnia 31 lipca 2031 r. W świetle przytoczonych wyżej przepisów art. 63 ust. 6 i ust. 11 u.ś.w. organy obu instancji zasadnie uznały, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez skarżącą w okresie od 9 lipca 2024 r. do dnia 28 lutego 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie prawidłowo ustalono wysokość świadczenia pielęgnacyjnego podlegającego zwrotowi na kwotę 23 730,90 zł. Zdaniem sądu, dowody zgromadzone w sprawie organ ocenił bez naruszenia prawa, wyprowadzając logiczne i znajdujące oparcie w dokumentacji wnioski. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Za niezasadne należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania t.j. art. 8 (zasady pogłębiania zaufania do organów) oraz art. 9 (zasady informowania stron) podniesione w związku z brakiem należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącej o ciążących na niej obowiązkach oraz skutkach niewywiązania się z tych obowiązków, w przypadku przyznania osobie niepełnosprawnej świadczenia wspierającego. Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji o zmianach w świadczeniach opiekuńczych oraz o nowym świadczeniu wspierającym wynika, że organ I instancji informował o wejściu w życie nowego świadczenia oraz skutkach jakie się wiążą dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne. Informacja skierowana do skarżącej i odebrana dnia 2 listopada 2023 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 10/1 akt administracyjnych) zawiera pouczenie odnośnie prawa wyboru jednego ze świadczeń pomocy społecznej oraz że wypłacone opiekunowi świadczenie pielęgnacyjne za okres w którym osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające będzie świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi, do którego to zwrotu obowiązany zostanie opiekun. Nadto ww. informacji wskazano, że składając w ZUS wniosek o świadczenie wspierające osoba z niepełnosprawnościami będzie mogła zdecydować od jakiego miesiąca chce mieć przyznane przez ZUS świadczenie wspierające, dzięki czemu może nie dopuścić do sytuacji otrzymania świadczenia wspierającego za ten sam okres, za który jej opiekun otrzymał świadczenie pielęgnacyjne, a tym samym uniknąć sytuacji powstania nienależnych świadczeń po stronie opiekuna. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy rozpatrujące sprawę nie dopuściły się naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uwzględnienie. Sąd badając sprawę również poza granicami skargi (art. 134 p.p.s.a), nie dostrzegł takich naruszeń prawa, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.