II SA/Sz 1038/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 23 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz skarżącego W. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

1. Decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr [...] [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2022, dalej "k.p.a.") i art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 3a, ust. 4, ust. 5, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 4, art. 26 ust. 1, ust. 2, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.- dalej "u.ś.r."), Burmistrz Gminy C., odmówił W. S. (dalej przywoływany jako: "Strona", "Skarżący") przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Z uzasadnienia wynika, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest niespełnienie przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność u matki Strony. Organ podał też, że Skarżący jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, od dnia 1 marca 2023 r. do chwili obecnej. 2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, w wyniku rozpatrzenia odwołania od ww decyzji wniesionego przez pełnomocnika Skarżącego, decyzją z dnia 23 października 2023 r., nr SKO/PA/431/3653/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało Skarżącemu wnioskowane świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką na okres od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 31 marca 2026 r. w kwocie 2458 zł miesięcznie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Organ winien uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Mając na względzie powyższe stanowisko TK oraz stanowisko sądów administracyjnych a także to, że pozostałe przesłanki niezbędne do przyznanie świadczenia zostały spełnione, Organ przyznał świadczenie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od lipca 2023 r. do 31 marca 2026 r., gdyż do tego dnia wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń przysługuje jedno z nich, zatem Skarżący ma zdecydować, które świadczenie w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną chce pobierać (co Skarżący uczynił). Zaś zadaniem Organu I instancji będzie uchylenie decyzji przyznającej Skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i odpowiednie wyrównanie wypłaconych kwot, wynikające z różnicy w wysokości przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego i dotąd wypłacanego świadczenia opiekuńczego. 3. Działający przez pełnomocnika Skarżący wywiódł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 24 ust. 2a u.ś.r. przez jego niezastosowanie i nie przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, pomimo, że wniosek o przyznanie świadczenia złożony został w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od marca 2023 ewentualne przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Skarżący wskazał na treść art. 24 u.ś.r. i rozwinął treść żądania. 4. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podniosło, że pełnomocnik Skarżącego sam we wniosku oświadczył, że "mocodawca rezygnuje z przysługującego mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. 5. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492, dalej przywoływana jako: "P.u.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z wnioskiem pełnomocnika Skarżącego o orzeczenie co do istoty sprawy, Sąd wyjaśnia, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi wskazywany powyżej art. 1 P.u.s.a. Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kreowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023r., poz.1634 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy, że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. dalej "P.p.s.a."). 6. Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten nie odpowiada prawu. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym w związku z zaakceptowanym przez Stronę wnioskiem Organu (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 7. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."). Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (...). W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Ponadto, zgodnie z art. 24 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie natomiast z ust. 2a tego artykułu, w przypadku, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. 8. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji po pierwsze wskazać należy, iż niewątpliwie Kolegium słusznie uznało stanowisko Organu I instancji w zakresie interpretacji i zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. za błędne. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, iż w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, lub nie da się ustalić daty jej powstania, jak w przypadku matki Skarżącego, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Powyższe oznacza, iż w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W dalszej części Kolegium ustaliło, że pozostałe przesłanki niezbędne do przyznania świadczenia zostały spełnione, zatem Organ przyznał świadczenie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od lipca 2023 r. do 31 marca 2026 r., gdyż do tego dnia wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń przysługuje jedno z nich, zatem Skarżący ma zdecydować, które świadczenie w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną chce pobierać (co Skarżący uczynił). Osią sporu natomiast pozostaje data początkowa, od której świadczenie należało przyznać. Zdaniem Organu, skoro sam Wnioskodawca wskazał datę początkową od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie było podstaw do zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. 9. W tym miejscu Sąd podkreśla, że wskazana wyżej norma art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest normą bezwzględnie obowiązującą i ma charakter związany, zatem działanie organu podjęte na jaj podstawie jest niezależne od woli czy chęci stron postepowania. Ustawodawca nie dał w tym zakresie możliwości swobodnego wyboru daty początkowej ustalenia prawa do świadczenia, stąd wywody Organu, zawarte w odpowiedzi na skargę, w tym zakresie są chybione. 10. Z akt sprawy wynika, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem stopniu niepełnoprawności z 25 kwietnia 2023 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w lipcu 2023 r., a tym samym zgodnie z treścią art. 24 ust. 2a u.ś.r., Skarżący wypełnił dyspozycję normy zawartej w tym przepisie. Skoro tak, to wnioskowane świadczenie winno być przyznane Skarżącemu od marca 2023 r. 11. Podsumowując należy stwierdzić, że Kolegium w sprawie naruszyło art. 24 ust. 2a u.ś.r., co świadczy o naruszeniu prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. 12. Rozpoznając sprawę ponownie Organ - zgodnie z art. 153 p.p.s.a.- weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną, rozpatrzy odwołanie Skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. 13. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.