I SA/Op 113/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) Protokolant st. referent Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 14 listopada 2023 r., nr SKO.40.3361.2023.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu [dalej: SKO, organ odwoławczy] z 14 listopada 2023 r., nr SKO.40.3361.2023.śr, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Dobrodzienia [dalej: organ I instancji] z 23 sierpnia 2023 r., nr OPS-ŚR.5211.11.2023, odmawiająca przyznania K. O. [dalej: strona, skarżący, wnioskodawca] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. E. [dalej: podopieczny], który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. We wniosku złożonym 26 lipca 2023 r. w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Dobrodzieniu strona zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym wujkiem, który jest kawalerem, nie ma dzieci i którego rodzice nie żyją. Do wniosku dołączyła m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z 21 lipca 2023 r. zaliczeniu podopiecznego do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 czerwca 2023 r. Pracownicy socjalni przeprowadzili 3 sierpnia 2023 r. wywiad środowiskowy z wnioskodawcą w miejscu zamieszkania podopiecznego. Decyzją z 23 sierpnia 2023 r. organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wniosła odwołanie, po którego rozpatrzeniu SKO wydało 14 listopada 2023 r. decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wyjaśnił, że na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego, a w konsekwencji wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) [dalej: uśr] w związku z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) [dalej: kro]. Na opisaną wyżej decyzję SKO strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, argumentując, że sprawuje faktyczną opiekę nad wujkiem. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i wyjaśniło, że fakt sprawowania opieki nie był kwestionowany. Jednakże skarżący jest siostrzeńcem podopiecznego, a więc krewnym w linii bocznej w stopniu trzecim. Zatem nie spoczywa na nim obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. Na rozprawie przed Sądem nie stawił nikt. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej [...]. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.). Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) [dalej: ppsa]. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenie wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 ppsa), skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, to jest weryfikuje, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (i ewentualnego korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie zastępuje go w czynnościach. Przy rozpatrywaniu sprawy sąd administracyjny nie bada ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracyjne stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący, co wynika kontekstowo z całości akt sprawy, wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ faktycznie sprawuje opiekę na osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, z którą jest spokrewniony. Analiza treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wskazuje, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wyłącznie niespełnienie kryterium dotyczącego istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy wnioskodawcą a podopiecznym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a uśr, osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższych przepisów wynika, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 kro, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do unormowania art. 128 kro nawiązują art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr i art. 17 ust. 1a uśr. Tym samym, przepisy uśr w zestawieniu z przepisami kro jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji (wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., I OSK 3804/18). Wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13, stwierdził, że: "(...)Osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych". Uchwała ta, pomimo nowelizacji przepisów wskazanej ustawy, zachowała aktualność w stanie prawnym niniejszej sprawy. Cytowana uchwała jest wiążąca dla Sądu (art. 269 § 1 ppsa). W jej uzasadnieniu NSA wyjaśnił m.in., że ustawodawca uznał, iż jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. Przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy przepisy art. 17 ust. 1 i 1a uśr jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu 7 sędziów NSA treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W niniejszej sprawie ustalono, co nie było kwestionowane przez skarżącego, że brak jest krewnych zobowiązanych do alimentacji, a sam podopieczny jest kawalerem. Wnioskodawca jest krewnym podopiecznego, jego siostrzeńcem, a więc krewnym w linii bocznej w stopniu trzecim. Strona nie jest zatem zobowiązana do alimentacji wobec podopiecznego, a w konsekwencji nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad wujkiem, co wynika wprost z cytowanych przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr i art. 17 ust. 1a uśr w związku z art. 128 kro. Mając na uwadze powyższe, stanowisko organu odwoławczego - wyrażone w zaskarżonej decyzji - uznać należy za zgodne z prawem. Dodatkowo Sąd wyjaśnia, że działając z urzędu na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 w związku z art. 145 § 1 ppsa, nie dostrzegł naruszeń przepisów prawa, które obligowałyby do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł na podstawie art. 151 ppsa, jak w sentencji wyroku.