II SA/Rz 392/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 23 stycznia 2023 r. nr SKO.4110.145.3163.2022 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności za usługi opiekuńcze – skargę oddala –

Przedmiotem skargi J. O. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: Kolegium, SKO, organ II instancji, organ odwoławczy) z 23 stycznia 2023 r. nr SKO.4110.145.3163.2022, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: organ I instancji, Wójt) z 30 października 2022 r. nr GOPS-5027-01-10-2022 wydaną w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności za usługi opiekuńcze. Jak wynika z akt sprawy, Wójt decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] przyznał skarżącej J. O. usługi opiekuńcze przez 2 dni w tygodniu w ilości 2 godziny dziennie oraz ustalił odpłatność za świadczone usługi w wysokości 6,30 zł za jedną godzinę usług w miesiącu styczniu 2022 r., a następnie na podstawie decyzji zmieniającej z [...] lutego 2022 r. nr [...] od 1 lutego 2022 r. ustalił odpłatność za jedną godzinę usług w wysokości 7,70 zł. Usługi były świadczone zgodnie z decyzjami, natomiast skarżąca nie uiściła należnej opłaty za ani jedną godzinę świadczonych usług w okresie od maja 2022 r. do sierpnia 2022 r. Przy ustalaniu odpłatności za usługi opiekuńcze GOPS w [...] wziął pod uwagę sytuację zdrowotną i systematyczne koszty jakie skarżąca ponosi w związku z leczeniem. Zasady ustalające przyznawanie usług opiekuńczych i odpłatność za te usługi zawarte są w Uchwale Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Zgodnie z nimi, na podstawie decyzji zmieniającej, od lutego 2022 r. skarżąca kwalifikowała się do ponoszenia odpłatności za jedną godzinę usług w wysokości 15,40 zł, tj. 55% z 28,00 zł pełnej kwoty za jedną godzinę usług, a po częściowym zwolnieniu kwota do zapłaty wyniosła 7,70 zł, tj. 27,5% za jedną godzinę usług. W dniu 22 września 2022 r. zostało odebrane pismo informujące o wysokości zobowiązań J. O., natomiast w dniu 20 września 2022 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania J. O. do zwrotu należności za świadczone usługi opiekuńcze. Z kolei w dniu 10 października 2022 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego, podczas której ustalono, że rodzina skarżącej składa się z trzech osób, tj. skarżącej, jej męża i jej syna. Dochody rodziny za miesiąc wrzesień 2022 r. wyniosły: emerytura skarżącej - [...] zł, emerytura męża - [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,4153 ha przeliczeniowych w wysokości [...] zł. Dodatkowo w miesiącu wrześniu 2022 r. skarżącej wypłacono z KRUS [...] dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w wysokości 1218,44 zł. Syn skarżącej jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, prowadzi gospodarstwo rolne. Wobec powyższego dochód rodziny za miesiąc wrzesień 2022 r. wyniósł 5207,78 zł, co daje dochód na osobę w wysokości 1735,92 zł. Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Wójt decyzją z 30 października 2022 r. nr GOPS-5027-01-10-2022, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") art. 104 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.; dalej: "u.p.s.") oraz uchwały nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. w sprawie zasad ustalenia zasad przyznawania usług opiekuńczych i odpłatności za te usługi orzekł o zobowiązaniu J. O. do zwrotu należności za usługi opiekuńcze świadczone w okresie od maja 2022 r. do sierpnia 2022 r. w wysokości 508,20 zł w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu decyzji Wójt wyjaśnił, że od maja 2022 r. do sierpnia 2022 r. nie zostały uregulowane należności za świadczone w miejscu zamieszkania usługi opiekuńcze i tak: w maju 2022 r. za 16 godzin w kwocie 123,20; za czerwiec 2022 r. za 16 godzin w kwocie 123,20 zł; w lipcu 2022 r. za 16 godzin w kwocie 123,20 zł oraz w sierpniu 2022 r. za 18 godzin w kwocie 138,60 zł. Łączna wysokości zaległych należności wyniosła 508,20 zł. W ocenie organu I instancji z uwagi na fakt, że rodzina skarżącej osiąga miesięczne dochody w wysokości 5207,78 zł, co daje na osobę w rodzinie kwotę 1735,92 zł, to środki jakie posiada rodzina do dyspozycji pozwalają na zabezpieczenie podstawowych potrzeb materialno-bytowych, a zobowiązanie do zwrotu kwoty 508,20 zł nie stanowi dla rodziny skarżącej nadmiernego obciążenia, ani nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Zdaniem Wójta sytuacja rodziny skarżącej nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem pozwalającym na umorzenie należności za świadczone usługi opiekuńcze w okresie od maja 2022 r. do sierpnia 2022 r. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, nie zgadzając się z zapadłym w sprawie rozstrzygnięciem. W uzasadnieniu odwołania skarżąca opisała swoją sytuację zdrowotną i materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z 23 stycznia 2023 r. nr SKO.4110.145.3163.2022, po rozpatrzeniu odwołania J. O., działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 104 ust. 1, ust. 3 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji, Kolegium wyjaśniło, że kwestionowaną decyzją Wójt Gminy [...] zobowiązał skarżącą do zwrotu należności za usługi opiekuńcze świadczone w okresie maja 2022 r. do sierpnia 2022 r. w wysokości 508,20 zł, w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Wójt Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] przyznał skarżącej usługi opiekuńcze przez 2 dni w tygodniu w ilości 2 godzin dziennie od dnia 3 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. oraz ustalił procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w dni robocze w wysokości 45% z kwoty 28,00 zł, tj. 12,60 zł i równocześnie zwolnił częściowo z odpłatności za usługi opiekuńcze oraz ustalił odpłatność po zwolnieniu w dni robocze w wysokości 22,5% co po przeliczeniu dało 6,30 zł. Z kolei decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] zmienił ww. decyzję z [...] stycznia 2022 r. i ustalił od 1 lutego 2022 r. odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 55% z kwoty 28,00 zł kosztu usług, tj. 15,40 zł, a równocześnie za okres od 1 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. zwolnił częściowo z odpłatności za usługi opiekuńcze z kwoty 15,40 zł (55%) na kwotę 7,70 zł (27,5%) za jedną godzinę usług opiekuńczych. Z akt sprawy wynika również, że usługi opiekuńcze świadczone były na rzecz skarżącej w wymiarze: maj 2022 r. 16 godzin, czerwiec 2022 r. 16 godzin, lipiec 2022 r. 16 godzin, sierpień 2022 r. 18 godzin. Pismem z 20 września 2022 r. nr GOPS 430/269/22 poinformowano skarżącą o kwocie posiadanych przez nią zaległości w opłacie za usługi, którą należy wpłacić niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, na wskazane konto. Skarżąca jednak nie uregulowała należności za ani jedną godzinę świadczonych usług. W ocenie Organu odwoławczego żądana kwota zwrotu za świadczone usługi opiekuńcze została ustalona prawidłowo, gdyż odpłatność za usługi opiekuńcze za poszczególne miesiące wynosi: za maj 2022 r. - 123,20 zł (16x7,70=123,20), za czerwiec 2022 r. 123,20 zł (16x7,70=123,20), za lipiec 2022 r. 123,20 zł (16x7,70=123,20), za sierpień 2022 r. 138,60 zł (18x7,70=138,60). Zatem łączna odpłatność za usługi opiekuńcze to kwota 508,20 zł. Odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów skarżącej, SKO stwierdziło, że nie zasługują na uwzględnienie, gdyż w sytuacji braku uiszczenia należności za usługi opiekuńcze, organ wydaje decyzję, w której określa wysokość należności podlegających zwrotowi oraz termin ich zwrotu. Ponadto już ustalając wysokość opłaty za usługi opiekuńcze, organ częściowo zwolnił skarżącą z odpłatności. Prowadząc przedmiotowe postępowanie Wójt dokonał oceny sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej skarżącej. Wyliczył stan rodzinny skarżącej oraz dochód ich rodziny. Ponadto w toku prowadzonego postępowania organ I instancji pismem z 10 października 2022 r. wezwał skarżącą do dostarczenia wszelkiej dokumentacji potwierdzającej stałe, comiesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, faktur dotyczących ponoszonych kosztów leczenia (zakup lekarstw, prywatne wizyty u lekarzy specjalistów) przez członków rodziny. Pismo zostało odebrane przez skarżącą w dniu 12 października 2022 r., jednak skarżąca nie doręczyła do organu wskazanych w ww. piśmie dokumentów. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że środki, jakie posiada do dyspozycji rodzina skarżącej pozwalają na zabezpieczenie podstawowych potrzeb materialno-bytowych, a zobowiązanie do zwrotu kwoty 508,20 zł nie stanowi dla rodziny nadmiernego obciążenia, ani nie niweczy skutków udzielonej pomocy. J. O. wniosła skargę na ww. decyzję Kolegium, zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) dające podstawę do wznowienia postępowania i wniosła o uchylenie wskazanych decyzji organów obu Instancji i wznowienie postępowania w sprawie umorzenia mandatu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach doszedł do przekonania, że skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W niniejszej sprawie nie są kwestionowane następujące okoliczności faktyczne. Wójt Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] przyznał skarżącej usługi opiekuńcze przez 2 dni w tygodniu w ilości 2 godzin dziennie od dnia 3 stycznia 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r. oraz ustalił procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w dni robocze w wysokości 45% z kwoty 28,00 zł na kwotę 12,60 zł i równocześnie zwolnił częściowo z odpłatności za usługi opiekuńcze oraz ustalił odpłatność po zwolnieniu w dni robocze w wysokości 22,5% co po przeliczeniu dało 6,30 zł. Decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] Wójt zmienił ww. decyzję z [...] stycznia 2022 r. i ustalił od 1 lutego 2022 r. odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 55% z kwoty 28,00 zł kosztu usług, tj. 15,40 zł, a równocześnie za okres od 1 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. zwolnił częściowo z odpłatności za usługi opiekuńcze z kwoty 15,40 zł (55%) na kwotę 7,70 zł (27,5%) za jedną godzinę usług opiekuńczych. Z akt sprawy wynika również, że Skarżąca nie uiściła opłaty za usługi opiekuńcze świadczone w wymiarze: maj 2022 r. 16 godzin, czerwiec 2022 r. 16 godzin, lipiec 2022 r. 16 godzin, sierpień 2022 r. 18 godzin. Spowodowało to, że po stronie Skarżącej powstała zaległość w uiszczeniu opłaty za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 508,20 zł. W piśmie z 20 września 2022 r. nr GOPS 430/269/22 poinformowano skarżącą o kwocie posiadanych przez nią zaległości w opłacie za usługi, którą należy wpłacić niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, na wskazane konto. Skarżąca jednak nie uregulowała należności za ani jedną godzinę świadczonych usług. Organy I oraz II instancji orzekły o zobowiązaniu Skarżącej do zwrotu należności za usługi opiekuńcze świadczone w okresie od maja 2022r. do sierpnia 2022r. w wysokości 508,20 zł w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Podstawę prawną do orzeczenia o zobowiązaniu do zwrotu należności za usługi opiekuńcze stanowi powołany przez Organy art. 104 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dochodzona przez Organy należność stanowi wydatek na świadczenia z pomocy społecznej, które w przypadku Skarżącej polegały na świadczeniu usług opiekuńczych. Nie było sporne w niniejszej Sprawie, że Skarżąca nie opłaciła należności za świadczone usługi opiekuńcze. Mimo stosownego wezwania nie opłaciła zaległej kwoty. W związku z tym ustalone na mocy ostatecznej decyzji należności z tytułu świadczonych usług opiekuńczych podlegają ściągnięciu od beneficjenta w razie braku dobrowolnego uiszczenia należności. Należy bowiem przypomnieć, że zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 1 u.p.s., obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Zatem osoba korzystająca z usług opiekuńczych winna uiścić opłatę za ww. usługi, ustalone w odpowiednich decyzjach. W niniejszej sprawie były to decyzje Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2022 r. nr [...] oraz z [...] lutego 2022 r. nr [...]. Zgodnie z art. 96 ust. 2 u.p.s. wydatki na usługi, pomoc rzeczową, posiłki, zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. W przypadku Skarżącej dochód na osobę w jej rodzinie przekraczał kryterium z art. 8 ust 1 pkt 2 u.p.s., co ustalono na podstawie wysokości świadczeń emerytalnych skarżącej oraz małżonka a także dochodu z gospodarstwa rolnego. Na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s., wysokość należności, o których mowa w ust. 1 (w tym z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej), podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie Organy I instancji powołując art. 104 ust. 3 u.p.s. wydał decyzję, w której wskazał rodzaj należności, jaka podlega zwrotowi, wysokość świadczenia z tytułu usług opiekuńczych świadczonych od maja do sierpnia 2022r., zobowiązał skarżącą do zwrotu poniesionych wydatków z określeniem terminu wykonania obowiązku. Kolegium zasadnie więc utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji mając na uwadze, że nie jest sporny fakt, iż skarżąca za świadczone usługi opiekuńcze nie uiściła należności, do czego była zobowiązana na mody wyżej wskazanych ostatecznych decyzji Wójta Gminy [...], mając na uwadze również przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W niniejszej sprawie Organy rozważały również możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Zgodnie z art. 104 ust. 4, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w art. 104 ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W niniejszej sprawie Organ I instancji mając na uwadze ustalenia wywiadu środowiskowego i ustalone w jego trakcie dochody w rodzinie wezwał (w piśmie z 10 października 2022 r.) Skarżącą do przedstawienia dokumentacji związanych z wydatkami na prowadzenie gospodarstwa domowego, faktur dotyczących ponoszenia kosztów leczenia i oświadczenia syna o sytuacji dochodowej. Wyjaśnienie tej ostatniej kwestii miało istotne znaczenie, bowiem syn Skarżącej, zgodnie z oświadczeniem zawartym w wywiadzie środowiskowym, prowadzi wraz z nią i jej małżonkiem wspólne gospodarstwo domowe. Figuruje jako osoba bezrobotna, jednak równocześnie, co wynika z informacji, przedstawionych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w 2022r. złożył wniosek o zwrot podatku akcyzowego w cenie oleju napędowego do produkcji rolnej (składany przez posiadacza zwierząt). Otrzymał również płatność ONW w 2021r. Powyższe okoliczności budzą więc wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji dochodowej syna skarżącej. Skarżąca, mimo odebrania wezwania nie wyjaśniła żadnej z powyższych kwestii. Przyjmuje się, że organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. W ramach jednego postępowania, w tym przypadku dotyczącego żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej. Organ I instancji podjął próbę wyjaśnienia, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w odniesieniu do Skarżącej i w tym celu wezwał Skarżącą do udzielenia stosownych wyjaśnień, bowiem ustalenia wywiadu środowiskowego, mając na uwadze dochody rodziny przekraczające kryterium dochodowe i wątpliwości dotyczące sytuacji dochodowej syna Skarżącej, nie dostarczyły nie budzących wątpliwości ustaleń co do możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Jednak Skarżąca, mimo, że może mieć najpełniejszą wiedzę na temat własnych wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego i leczenie, nie przedstawiła żadnych dokumentów na ww. okoliczność. Nie przedstawiła również żadnych wyjaśnień co do rzeczywistej sytuacji dochodowej jej syna. W tej sytuacji nie zachodziły podstawy do uznania, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do zastosowania jednej z ulg wymienionych w art. 104 ust. 4 u.p.s. Należy przy tym pamiętać, że nawet w przypadku zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku organ nie ma obowiązku odstąpienia od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, gdyż w tym zakresie orzeka w ramach uznania administracyjnego. Mając na względzie przytoczone wyżej argumenty, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.