II SA/Rz 264/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2023 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.S. na pismo Prezesa Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 grudnia 2022 r. nr A.025-1/22 w przedmiocie umorzenia zobowiązań wobec Skarbu Państwa - p o s t a n a w i a - odrzucić skargę.

W dniu 17 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga R.S. (dalej: "skarżący") zatytułowana jako "skarga na odmowę prawa do postępowania dwuinstancyjnego w postępowaniu administracyjnym". W jej treści skarżący wskazał, że wnosi skargę na sposób prowadzenia przez Skarb Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w [...], postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego z dnia 25 listopada 2022 r. o umorzenie jego zobowiązań wobec Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w [...]. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że w dniu 25 listopada 2022 r. wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego w [...] (dalej w skrócie: "Prezes Sądu" lub "organ") z wnioskiem o umorzenie w całości jego zobowiązań wobec Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w [...]. W odpowiedzi organ pismem z dnia 14 grudnia 2022 r. nr A.025-1/22 odmówił umorzenia przedmiotowych zobowiązań. Skarżący wskazał, że w związku z udzieloną odpowiedzią w dniu 3 stycznia 2023 r. wniósł odwołanie do Prezesa Sądu Okręgowego w [...]. Jak zaznaczył, pismem z dnia 10 stycznia 2023 r. nr A.025-1/22 organ odmówił przekazania jego odwołania do organu wyższego stopnia i nie pouczył go o sposobie odwołania do drugiej instancji. Zdaniem skarżącego postępowanie organu uniemożliwia mu skorzystanie z konstytucyjnego prawa do dwuinstancyjnego postępowania w każdej sprawie i prowadzi do naruszenia praworządności oraz jego interesów, o którym mowa w art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej: "K.p.a."). W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że skarżący domagał się umorzenia w całości zobowiązań cywilnoprawnych przysługujących Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w [...], w kwotach: 917 zł, zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu w wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2022 r. sygn. akt [...] oraz 450 zł, zasądzonej tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego w wyroku Sądu Okręgowego w [...] Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] października 2022 r. sygn. akt [...]. Zaznaczył, że w świetle art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: "u.f.p."), umorzenie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny, przypadających organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, następuje w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego. W ocenie organu brak było zatem podstaw do wydania decyzji administracyjnej. Zdaniem Prezesa Sądu pismo z dnia 14 grudnia 2022 r. nie dotyczyło sprawy administracyjnej, zatem nie stanowi decyzji administracyjnej i nie podlega kognicji sądu administracyjnego. W związku z powyższym organ wniósł o odrzucenie skargi, zaś w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, o oddalenie skargi, z uwagi na fakt, że ewentualne umorzenie należności cywilnoprawnych stanowiło decyzję uznaniową Prezesa Sądu, w związku z czym nawet zaistnienie jednej z przesłanek z art. 57 u.f.p. nie obligowało organu do umorzenia przedmiotowych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. – dalej: "P.p.s.a."), jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego albo skarga jest niedopuszczalna z innych przyczyn, wówczas podlega ona odrzuceniu. Czyniąc zadość powyższemu, wskazać należy, że w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznaczają przepisy art. 3 – 5 P.p.s.a. Zgodnie z ww. art. 3 § 2 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do § 2a ustawy, sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Natomiast w myśl § 3 przywołanego artykułu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Po zbadaniu przesłanek dopuszczalności wniesienia skargi Sąd doszedł do przekonania, że podlega ona odrzuceniu, gdyż wskazany przez skarżącego przedmiot skargi nie mieści się w katalogu zaskarżalnych do sądu administracyjnego form działania organów. Jak wynika z akt sprawy skarżący wnioskował o umorzenie należności zasądzonych od niego na rzecz Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w [...] na skutek przegranego procesu z jego powództwa o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Okręgowego w [...] oraz Prezesowi Sądu Rejonowego w [....] w wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2022 r. sygn. [...] oraz na skutek złożonej od powyższego wyroku apelacji w wyroku Sądu Okręgowego w [...] Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] października 2022 r. sygn. [...], stanowiących odpowiednio kwoty 917 zł oraz 450 zł. Pismem z dnia 14 grudnia 2022 r. Prezes Sądu Rejonowego w [...] odmówił skarżącemu umorzenia wymienionych należności. Pismo to skarżący uczynił przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie. Z uwagi na tak sformułowany przedmiot skargi, punktem wyjścia dla rozważań należało uczynić ocenę charakteru ww. należności przysługujących Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w [...] od skarżącego na skutek przegranego procesu, gdyż kwestia ta determinuje dalsze ustalenia co do charakteru zaskarżonego pisma organu z dnia 14 grudnia 2022 r. i możliwości jego poddania kontroli tut. Sądu. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 2 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.) do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Zobowiązania, o których umorzenie wnioskował skarżący wynikają z wyroku sądu cywilnego, zostały zasądzone na skutek toczącego się z jego powództwa postępowania cywilnego, w oparciu o właściwe dla tego postępowania przepisy proceduralne. Powstały w tym postępowaniu pomiędzy skarżącym a Skarbem Państwa stosunek prawny ma charakter ściśle cywilnoprawny, gdyż regulują go wyłącznie przepisy prawa cywilnego i jest oparty na zasadzie równości podmiotów będących stronami tego stosunku prawnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że należności te mają charakter cywilnoprawny. Powyższe oznacza, że pismo organu odmawiające umorzenia tych należności z oczywistych względów nie może podlegać kognicji sądu administracyjnego, gdyż nie zostało wydane w sprawie z zakresu administracji publicznej i żadne postępowanie administracyjne dotyczące tej kwestii się nie toczyło. Z tych samych powodów kognicji tut. Sądu nie podlega również pismo Prezesa Sądu Rejonowego w [...] z dnia 10 stycznia 2023 r. stanowiącej odpowiedź organu na "odwołanie" skarżącego od ww. pisma Prezesa Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 grudnia 2022r. Należy zwrócić uwagę, że sądy i trybunały należą do jednostek sektora finansów publicznych (art. 9 pkt 1) u.f.p.). Natomiast zgodnie z art. 55 ustawy o finansach publicznych, należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Z kolei stosowanie do art. 58 ust. 2 tej ustawy, umorzenie należności oraz odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej na podstawie przepisów prawa cywilnego. Wszystkie powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skierowane do skarżącego pismo Prezesa Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 grudnia 2022 r. nr A.025-1/22 nie stanowiło aktu mieszczącego się w zakresie zaskarżalnych do sądu administracyjnego form działania organów administracji publicznej, w związku z czym nie mogło zostać poddane kontroli tego sądu (zob. również: postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2018 r. sygn. akt II GSK 210/18 oraz postanowienia WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt V SAB/Wa 6/17 i z dnia 22 września 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 502/20; dostępne w: CBOSA). Końcowo należy zwrócić uwagę, że powołany przez skarżącego przepis art. 227 K.p.a. reguluje instytucję tzw. skargi powszechnej, której przedmiotem może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw, zaś zawiadomienie o sposobie załatwienia tego rodzaju skargi również nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.