II SA/Rz 1734/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1734/16 w przedmiocie prawa pomocy w pkt I umarzające postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych i w pkt II odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę K.K. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie utrzymał w mocy ww. postanowienie. Po otrzymaniu odpisu tego ostatniego postanowienia K.K. ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazała, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna, bowiem po odbyciu stażu do 9 sierpnia bieżącego roku jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, co udokumentowała stosowną decyzją. Podkreśliła, że musi ponosić wydatki, bowiem sama prowadzi gospodarstwo domowe. Jako majątek wskazała nieruchomość o pow. 57 ar, stanowiącą nieużytek. Nie wykazała żadnego dochodu. Wskazała natomiast, że ponosi wydatek w wysokości 500 zł na "wynajem" mieszkania oraz taką samą kwotę przeznacza na bieżące wydatki, w tym telefon i Internet. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie powyższych danych skarżąca podkreśliła, że nie uzyskuje żadnego dochodu. Opłata za "wynajem mieszkania/pokoju" wynosi 500 zł i zawiera ona opłaty typu media. Wyżywienie to 300 zł, Internet 30 zł i telefon również 30 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie posiada rachunków dokumentujących wysokość opłat za mieszkanie. Postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. referendarz sądowy w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, a w pkt II odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono skarżącej, że przedmiot sprawy mieści się w grupie spraw dotyczących pomocy i opieki społecznej. Dlatego też z mocy brzmienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a więc postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu. Odnośnie wniosku o ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy wyjaśnił, że brak jasności co do rzeczywistej sytuacji materialnej stał na przeszkodzie uwzględnieniu jej żądania. W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia K.K. wyjaśniła, że w jej ocenie rzetelnie przedstawiła swoją sytuację materialną. Podała, że nie posiada rachunków. Wynajmuje pokój w R. i nie mieszka w domu. Tam jest zameldowana na stałe i na adres domu należy kierować do niej korespondencję. W obecnej sytuacji nikt nie udziela jej pomocy, musi utrzymać się sama i nie posiada na to środków, ponieważ pozostaje bez pracy. Jej sytuacja nie zmieniła się od czasu złożenia poprzedniego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata lub radcy prawnego przy jednoczesnym ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku dokładne dane obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Informacje podane Sądowi na podstawie powołanych wyżej przepisów stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być dokładne, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjmuje, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sprawa zainicjowana skargą K.K. dotyczy odmowy przyznania zasiłku celowego, a zatem mieści się w grupie spraw dotyczących pomocy i opieki społecznej i stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. podlega ustawowemu zwolnieniu od kosztów. Tym samym postępowanie w tym zakresie należało umorzyć w oparciu o art. 249a P.p.s.a, co słusznie uczyniono w pkt II postanowienia referendarza sądowego. Jeśli chodzi o wniosek o ustanowienie adwokata, to rację należy przyznać referendarzowi sądowemu, iż informacje podane przez skarżącą nadal budzą wątpliwości, a skarżąca konsekwentnie nie przedstawia swojej sytuacji na tyle klarownie, aby można ją rzetelnie ocenić. Skarżąca podaje, że wynajmuje mieszkanie w Rzeszowie i ponosi z tego tytułu opłaty w wysokości 500 zł i taką samą kwotę przeznacza na opłacenie bieżących wydatków i opłat, w tym na telefon, internet i wyżywienie. Równocześnie wskazuje, że nie osiąga żadnego dochodu, nie podejmuje zatrudnienia i nie korzysta z żadnej pomocy, ale nie wyjaśnia w żaden sposób jakie jest źródło finansowania tychże wydatków, nawet jeśli jest to prawa dorywcza. Tak więc podane przez nią informacje są sprzeczne i nasuwają wątpliwości co do rzeczywistych dochodów skarżącej. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej, jednak przyznaje rację referendarzowi, że informacje o sytuacji majątkowej w sytuacji gdy są podstawą do przyznania prawa pomocy muszą być przejrzyste i spójne. Takich cech nie posiadają informacje podane przez skarżącą. Skarżąca nie przedkłada również rachunków dokumentujących opłaty za utrzymanie miejsca, w którym mieszka oświadczając, że ich nie posiada, chociaż w uzasadnieniach uprzednio wydanych postanowień wskazano na konieczność ich przedstawienia celem udokumentowania opłat ponoszonych na media. Nie przedłożyła także wyciągów z rachunków bankowych, które dotyczyły okresu od 1 czerwca 2017 r., a więc czasu, kiedy jeszcze zgodnie z jej oświadczeniem odbywała ona staż oraz nie wskazała sposobu wykorzystywania należącej do niej nieruchomości o pow. 57 ar. Powyższe, a mianowicie brak jasności co do rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni przesądziło o niemożności przychylenia się do jej żądania. W świetle bowiem art. 199 P.p.s.a., to strony postępowania ponoszą związane z nim koszty, a prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady. Rozstrzygnięcie o udzieleniu wnioskodawcy uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego, ponieważ dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (postanowienie NSA z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 104/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie odmówiono ustanowienia na rzecz skarżącej profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.