II SA/Po 675/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. A. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą [...] z siedzibą w C. od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 marca 2017 r. o zwolnieniu Z. A. od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. A. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą [...] z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z dnia [...] czerwca 2016r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie /-/ W. Batorowicz

Skarżąca Z. A. w zażaleniu z dnia 29 listopada 2016r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 26 października 2016r. o odrzuceniu jej skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że została pozbawiona możliwości zarobkowania. Przerwany został ruch ciągły jej zakładu zajmującego się wytwarzaniem i dystrybucją energii elektrycznej. Skarżąca samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe. Źródłem jej dochodu jest renta rodzinna po mężu w dostępnej dla niej wysokości [...] zł, po odliczeniu kosztów egzekucji komorniczej na poczet podatku od nieruchomości. Skarżąca nadto oświadczyła, że posiada we współwłasności z synem niewykończony dom, lokal nad halą maszyn bez wody, 2,17 ha gruntu rolnego oraz 2,29 ha gruntu rolnego we współwłasności z synem, zajęte prze komornika oraz pawilony handlowe do rozbiórki. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, wartościowych przedmiotów – sprzedawane od 2001 r. z powodu przekreślenia opłacalności inwestycji spowodowanej podtopieniem inwestycji w wyniku zatorów w korycie rzeki. Wyszczególniła, że ponosi raty kredytowe w wysokości [...] zł miesięcznie, opłaty za pobyt w domu przy ul. [...]: [...] zł - gaz, [...] zł - energia elektryczna, [...] zł - woda, koszty zakupu żywności dla psa i dojazdy do Zakładu MEW - [...] zł. Oświadczyła, że korzysta z pomocy rodziny. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm. dalej "P.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Istotny był bowiem aktualny stan majątkowy i finansowy skarżącej. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że jest podatnikiem zryczałtowanego podatku dochodowego, zatem nie ma ksiąg przychodów i rozchodów. Za 2015 r. Nie posiada żadnych lokat bankowych, rachunki bankowe są zajęte przez komornika. Syn prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, jest zatrudniony z firmie matki, ale nie otrzymuje wynagrodzenia z uwagi na brak przychodów, stąd skarżąca pokrywa alimenty na jego syna z własnej renty. Z renty skarżąca spłaca zaciągnięta pożyczkę. Kontynuowana jest egzekucja zadłużeń z tytułu podatku od nieruchomości. W sierpniu 2015 r. firma sprzedała ostatni spychacz, deklaracja VAT dokumentuje przychód z tej transakcji. Nie posiada własnego samochodu, ani innych wartościowych ruchomości. Wskazała, że aktualne są oświadczenia i dokumentacja dołączona do pierwszego wniosku. Nadto przedłożyła: PIT-28 za 2015 r. z którego wynika przychód w wysokości [...] zł. oraz za 2016r. – przychód w wysokości [...] zł.; zajęcie wierzytelności przez komornika z tytułu zaległości firmy skarżącej wobec [...] na kwotę [...]zł. Mając powyższe na względzie referendarz Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 675/16, zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jak podkreślił referendarz, zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w części następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego swojego utrzymania. Z oświadczenia skarżącej wynika, że aktualnie utrzymuje się jedynie z renty po zmarłym mężu w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, część renty jest potrącana w ramach postępowania egzekucyjnego. Skarżąca oświadczyła, że nadto spłaca ratę z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz pokrywa opłaty za mieszkanie. Z przedłożonych deklaracji podatkowych wynika, że przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej przez należący do skarżącej zakład uległy znacznemu zmniejszeniu, w istocie w 2016 r. nie uzyskuje przychodów z tej działalności. Na skarżącej nadal ciążą liczne zobowiązania z tytułu należności publicznoprawnych oraz prywatnych egzekwowane przez komornika. Posiadany majątek nieruchomy również nie przynosi dochodów i obciążony jest hipoteką przymusową i zajęty przez komornika, co ogranicza możliwość jego sprzedaży i pozyskania środków na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego przyjąć należało, że skarżąca wyjaśniła, iż aktualnie jej sytuacja finansowa i majątkowa nadal nie pozwala na poniesienie najmniejszych nawet kosztów sądowych, należało zatem przyznać prawo pomocy w części i zwolnić ją od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Równocześnie referendarz podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych następuje "na przyszłość", tzn. zwolnienie dotyczy kosztów sądowych, których obowiązek uiszczenia powstanie w przyszłości, zatem zwolnienie nie obejmuje wpisu sądowego od skargi. W terminowo wniesionym sprzeciwie Z. A. wskazała, że zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu. Zdaniem skarzącej zwolnienie od kosztów sądowych "na przyszłość" pozostaje w sprzeczności ze złożonym przez nią wnioskiem oraz sentencją postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W toku postępowania prowadzonego przed referendarzem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustalono, że skarżąca spełniła przesłanki uzasadniające zwolnienie jej z kosztów sądowych. I tak, z oświadczeń skarżącej wynika, że aktualnie utrzymuje się jedynie z renty po zmarłym mężu w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, część renty jest potrącana w ramach postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo skarżąca spłaca ratę z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz pokrywa opłaty za mieszkanie. Z przedłożonych deklaracji podatkowych wynika, że przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży energii elektrycznej wyprodukowanej przez należący do skarżącej zakład uległy znacznemu zmniejszeniu, w istocie w 2016 r. nie uzyskuje przychodów z tej działalności. Na skarżącej nadal ciążą liczne zobowiązania z tytułu należności publicznoprawnych oraz prywatnych egzekwowane przez komornika. Posiadany majątek nieruchomy również nie przynosi dochodów i obciążony jest hipoteką przymusową i zajęty przez komornika, co ogranicza możliwość jego sprzedaży i pozyskania środków na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W powyższym świetle przyjąć należało, że referendarz zasadnie orzekł o zwolnieniu skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie, podkreślić należy, że rozstrzygnięcie o przyznaniu stronie prawa pomocy ma charakter konstytutywny, a więc wywołuje skutki na przyszłość. Oznacza to, że dopiero od momentu przyznania prawa pomocy, osoba której to prawo przyznano, zwolniona jest z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Nie wywołuje ono zatem żadnych skutków prawnych w odniesieniu do wydatków, które w związku z prowadzonym procesem strona już poniosła – w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości [...] zł (k. 50 akt sądowych). Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ W. Batorowicz