II SA/Po 530/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2021 r. sprawy ze skargi T. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwce 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 roku, poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a."), a także art. 36 ust. 4 i art. 37 ust. 1 i 11 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1945 ze zm.), nałożył na T. A. obowiązek uiszczenia jednorazowej opłaty w wysokości [...] zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: J. , arkusz mapy [...], działka nr [...]. Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. T. A. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od wskazanej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania T. A. wskazał, że zaskarżona decyzja z [...] kwietnia 2019 r. została wysłana na adres odwołującego, a następnie dwukrotnie awizowana - w dniach [...] kwietnia oraz [...] kwietnia 2019 r. Z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie (do [...] kwietnia 2019 r.), zgodnie z art. 44 § 4 K.p.a. przyjęto, że z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 44 § 1 K.p.a. przesyłka została doręczona, a decyzję pozostawiono w aktach sprawy. Tymczasem odwołujący w okresie od dnia [...] kwietnia do dnia [...] kwietnia 2019 r. przebywał wraz z rodziną w T. we W. . Następnie odwołujący - w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą - w okresie od [...] kwietnia do [...] kwietnia 2019 r. przebywał w miejscowości P. K. (województwo [...], okolice Bielsko B.). W okresie Świąt Wielkanocnych ([...] kwietnia 2019 r.) urzędy pocztowe były zamknięte, co uniemożliwiało odebranie korespondencji. Od [...] kwietnia do [...] kwietnia 2019 r. odwołujący przebywał w L. (województwo [...]), w związku z prowadzonymi pracami budowlano - wyburzeniowymi, które firma odwołującego prowadziła, bądź do których prowadzenia przygotowywała się na trenie P. . Odległość miejsc, w których przebywał odwołujący od urzędu pocztowego w P., uniemożliwiła mu odebranie przesyłki w terminie przewidzianym zarówno dla pierwszego awizo, jak i w drugim terminie. Odwołujący uzyskał wiedzę o braku odebrania korespondencji z G. dopiero podczas wizyty na poczcie. Od tego momentu, z zachowaniem siedmiodniowego terminu, odwołujący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odwołujący w szczególności podkreślił, że brak odbioru korespondencji nie był działaniem celowym. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą odwołujący często zmuszony jest wyjeżdżać z P. nawet w najdalsze regiony P. na kilkudniowe wyjazdy. Odwołujący nie spodziewał się także doręczenia korespondencji urzędowej, stąd nie przygotował odrębnego pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek poleconych. Wobec tego, w opinii odwołującego, wniosek o przywrócenie terminu na złożenie odwołania jest w pełni uzasadniony i winien zostać uwzględniony. Odwołujący dodał także, że w dniu [...] października 2016 r. zgłosił pełnomocnictwo ogólne udzielone J. L., wpisanemu na listę doradców podatkowych pod numerem [...]. Udzielając wskazane pełnomocnictwo odwołujący kierował się potrzebą zapewnienia ciągłości w odbiorze korespondencji, co przy uwzględnieniu wyjazdowego charakteru prowadzonej działalności gospodarczej mogło być z jego strony utrudnione. W niniejszej sprawie organ I instancji z nieznanych przyczyn zaniechał w ogóle informowania pełnomocnika odwołującego o przebiegu toczącego się postępowania, czym naruszył przepisy prawa. Korespondencja była kierowana jedynie na adres odwołującego, co skutkowało nieuprawionym przyjęciem fikcji doręczenia decyzji (a w konsekwencji również koniecznością złożenia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie odwołania). Postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu wniosku T. A., działając na podstawie 58 i art. 59 K.p.a., odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że przyczyny wskazane w uzasadnieniu wniosku nie stanowią należytego uzasadnienia dla uznania, że w przekroczeniu terminu do wniesieniu odwołania nie wystąpiła wina strony. W pierwszej kolejności organ odwoławczy zauważył, że strona pismem z dnia [...] marca 2019 r., odebranym w dniu [...] marca 2019 r. została poinformowana przez organ I instancji o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego oraz o planowanym wydaniu decyzji w sprawie. Również o planowanej dacie wyjazdu wnioskodawca musiał wiedzieć zawczasu, albowiem co do zasady nie jest to zdarzenie zaskakujące, którego nie da się przewidzieć. Zatem wiedząc z jednej strony o toczącym się postępowaniu i mając świadomość rychłego wydania decyzji, a z drugiej strony spodziewając się zbliżającego dnia wyjazdu, strona powinna ustanowić pełnomocnika na ten newralgiczny czas. Wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego zawczasu nie umocował skutecznie innej osoby do działania w jego imieniu. Organ odwoławczy wskazał także, iż zgodnie z art. 138d Ordynacji podatkowej pełnomocnictwo ogólne upoważnia do działania we wszystkich sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych. Niniejsze postępowanie nie ma charakteru podatkowego i nie dotyczy należności podatkowej, wobec czego pełnomocnictwo ogólne udzielone J. L. na podstawie przepisów ordynacji podatkowej, która w tym przypadku nie znajduje zastosowania, nie może być uważane za ustanawiające pełnomocnika do niniejszej sprawy. Zdaniem organu odwoławczego odwołujący nie wykazał zatem wymaganej od niego szczególnej staranności przy wykonaniu czynności procesowej. Odwołujący nie podjął jakichkolwiek działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenia się inną osobą przy wykonaniu czynności procesowej. Tymczasem kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem osoby dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest zatem dopuszczalne, gdy osoba dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W konsekwencji o braku winy można mówić tylko w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której osoba nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W skardze z dnia [...] czerwca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. A. podkreślił, że nie z własnej winy uchybił terminowi, powtarzając argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W opinii skarżącego wskazane okoliczności świadczą o tym, że brak odbioru korespondencji nie był działaniem celowym. Wobec tego kwalifikacja jego zachowania przez organ odwoławczy jako niedbalstwa jest nieuzasadniona. Wręcz przeciwnie, skarżący kierując się potrzebą zapewnienia ciągłości w odbiorze korespondencji, przy uwzględnieniu wyjazdowego charakteru prowadzonej działalności gospodarczej, w dniu [...] października 2016 r. zgłosił pełnomocnictwo ogólne J. L., wpisanemu na listę doradców podatkowych pod numerem [...]. Organ odwoławczy błędnie więc ocenił zachowanie skarżącego w tej sprawie, który pozostawał w przekonaniu, że pisma w sprawie będą doręczane ustanowionemu pełnomocnikowi zgodnie z art. 40 § 1 K.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Oś sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w realiach rozpatrywanej sprawy zasadnie odmówiło T. A. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 58 K.p.a., z którego wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę tę należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie dopełniając czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu jest przy tym niedopuszczalne (§ 1, 2 i 3). W rozpoznawanej sprawie z szeregu wymogów, których spełnienie jest w świetle art. 58 § 1 K.p.a. konieczne dla przywrócenia terminu, sporny w sprawie jest tylko jeden, tj. to, czy skarżący uprawdopodobnił okoliczności świadczące o braku jego winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest prawidłowe, co skutkowało koniecznością oddalenia skargi. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowało się stanowisko, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w sytuacji stwierdzenia, że dopełnienie takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, a więc wystąpienia okoliczności nagłych i nieprzewidywalnych, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Strona powinna nie tylko wskazać przeszkodę, która spowodowała uchybienie terminu, ale także uprawdopodobnić, że przyczyny tej nie mogła przezwyciężyć przy użyciu największego, w danych okolicznościach, wysiłku (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 605/20 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżący powołał się na fakt, że w okresie od [...] do [...] kwietnia 2019 r. przebywał we W. , od [...] do [...] kwietnia w P. , w terminie od [...] do [...] kwietnia urząd pocztowy był zamknięty z powodu Świąt Wielkanocnych, natomiast od dnia [...] kwietnia do dnia [...] kwietnia skarżący przebywał w L., co uniemożliwiło mu odebranie korespondencji. Tym niemniej, jak wynika z akt sprawy, skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2019 r., doręczonym w dniu [...] lutego 2019 r., został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty planistycznej (k. 32 i k. 33 akt adm. organu I instancji). Następnie pismem z dnia [...] marca 2019 r., doręczonym w dniu [...] marca 2019 r., organ I instancji poinformował skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie i wyznaczył skarżącemu termin do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów przed wydaniem decyzji, na mocy art. 10 § 1 K.p.a. (k. 78 i k. 79 akt adm. organu I instancji). Skarżący nie tylko więc posiadał wiedzę o toczącym się postępowaniu, ale również o tym, że wkrótce zostanie wydana decyzja kończąca to postępowanie. Przywołane dowody jednoznacznie przeczą więc twierdzeniu skarżącego, że nie spodziewał się doręczenia korespondencji urzędowej i z tego względu nie wyznaczył pełnomocnika do doręczeń. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, skarżący przed wyjazdem na wakacje do [...], posiadając wiedzę o toczącym się postępowaniu, działając z należytą dbałością o swoje interesy, winien wyznaczyć pełnomocnika procesowego lub pełnomocnika do doręczeń. Mógł też udzielić pełnomocnictwa pocztowego do odbioru korespondencji z urzędu. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie, dłuższa nieobecność w miejscu zamieszkania nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przywrócenia uchybionego terminu. Strona należycie dbająca o swoje interesy, planując dłuższy pobyt poza miejscem swojego zamieszkania, powinna wskazać organowi inny adres do korespondencji bądź ustanowić pełnomocnika (procesowego lub do doręczeń), aby w ten sposób zapobiec niekorzystnym skutkom w postępowaniu administracyjnym. Strona powinna tym samym przewidzieć możliwość doręczenia jej przez organ korespondencji w czasie swojej nieobecności spowodowanej wyjazdem i zabezpieczyć możliwość jej odbioru. Nie przewidzenie takiej możliwości oraz nie podjęcie działań umożliwiających odbiór korespondencji świadczy o niedbalstwie strony. Brak winy w uchybieniu terminu przyjąć bowiem można tylko wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym życiem, zdrowiem lub nie narażając siebie lub innych na poważne straty majątkowe. Strona postępowania administracyjnego, która w jego toku wyjeżdża na dłuższy czas poza miejsce zamieszkania wskazane jako adres do doręczeń, nie informując o tym organu ani nie ustanawiając pełnomocnika do doręczeń, musi się liczyć z konsekwencjami uznania skuteczności doręczenia jej rozstrzygnięcia organu w sposób zastępczy, czyli z upływem 14 dni od dnia pierwszego awizo (por. wyrok NSA z dnia 16 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3233/19). Co przy tym istotne, po powrocie z [...] na skarżącego czekało już w skrzynce pierwsze awizo informujące o pozostawieniu w urzędzie pocztowym przesyłki do odbioru, jednak skarżący – posiadając wszak wiedzę o toczącym się postępowaniu w sprawie opłaty planistycznej – nie podjął wtedy żadnych czynności mających na celu odebranie przesyłki, lub choćby dowiedzenie się, kto jest jej nadawcą. Na żadnym etapie postępowania skarżący nie wskazywał natomiast, że listonosz takiego awiza nie pozostawił. Wręcz przeciwnie, z argumentacji skarżącego wynika, że miał świadomość o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym, ale nie mógł jej odebrać. W L. skarżący przebywał do dnia [...] kwietnia 2019 r., i choć posiadał już dwa awiza, również po powrocie z tego wyjazdu nie udał się od razu do urzędu pocztowego chociażby w celu ustalenia nadawcy przesyłki. Dzięki temu mógłby ustalić w G. , że decyzja z dnia [...] kwietnia 2019 r. została doręczona w trybie doręczenia zastępczego i w dalszym ciągu miałby czas na wniesienie odwołania w terminie. Tymczasem skarżący dopiero po ponad dwóch miesiącach od daty pozostawienia drugiego awizo ustalił w urzędzie pocztowym, że nadawcą przesyłki był G. . Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności nie sposób uznać, aby uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącego. W jego zachowaniu nie sposób bowiem doszukać się należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Odnosząc się natomiast do przeświadczenia skarżącego, że przesyłka zawierająca decyzję zostanie doręczona ustanowionemu przez niego pełnomocnikowi J. L. wskazać należy, że również i ta okoliczność nie świadczy o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. Po pierwsze zauważenia wymaga, że skarżący udzielając pełnomocnictwa ogólnego J. L. w rubryce C formularza PPO-1 oświadczył, że ustanawia pełnomocnika do działania w sprawach podatkowych oraz w innych sprawach należących do właściwości organów podatkowych lub organów kontroli skarbowej (k. 2 akt adm. organu odwoławczego). Skarżący miał więc wiedzę, że pełnomocnik został ustanowiony wyłącznie w sprawach podatkowych. Ponadto, w toku postępowania administracyjnego skarżący odbierał korespondencję w sprawie (zawiadomienia o wszczęciu postępowania i o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego), wobec czego nie sposób uznać, aby faktycznie mógł sądzić, że decyzja w sprawie zostanie doręczona J. L. jako jego pełnomocnikowi. W toku postępowania skarżący nie kwestionował przy tym doręczeń pism bezpośrednio na jego adres i nie wniósł do organu I instancji o doręczanie korespondencji innej, wskazanej przez niego osobie. Co więcej, jak już powyżej wskazano, skarżący – nawet żyjąc w wadliwym przeświadczeniu, że decyzja zostanie doręczona doradcy podatkowemu – posiadał wiedzę o toczącym się postępowaniu w sprawie i niedalekim terminie wydania decyzji. Pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki skarżący nie podjął jednak żadnych czynności w celu jej odbioru lub chociażby ustalenia nadawcy, natomiast sprawą zainteresował się dopiero po upływie dwóch miesięcy od daty pozostawienia pierwszego awizo i zakończenia postępowania, co wyklucza uznanie, że skarżący dochował należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw i uchybił terminowi do wniesienia odwołania bez własnej winy. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), oddalił skargę. Na mocy art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.