II SA/Po 1022/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr [...]

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018r., poz. 570 t.j), art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 – ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania Z. K. (dalej też jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umieszczenia skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w P.. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco. Pan Z. K. od września 2013 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w C.. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2019 r. zwrócił się o skierowanie go do DPS w P. - pododdziału dla osób uzależnionych od alkoholu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] wydanej na podstawie art. 19 pkt 10, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 2, art. 100, art. 106 ust. 1 i 4, art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 poz. 1508, aktualnie Dz.U. z 2019 poz. 1507, dalej u.p.s.) w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 73) odmówiono umieszczenia skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w P. (dalej też jako DPS w P.). Organ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego cz. I, postanowienia Sądu Rejonowego w J., Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] kwietnia 2013 roku sygn. akt III RNs [...], zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej, opinii dot. stopnia sprawności psychofizycznej, opinii dot. zasadności dalszego pobytu osoby skierowanej do domu pomocy społecznej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, dokumentacji medycznej ustalono, że Pan Z. K. jest osobą uzależnioną od alkoholu i wymagającą całodobowej opieki z uwagi na współwystępujące schorzenia somatyczne. Zgodnie zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia skarżący od około 30 lat zmaga się z chorobą alkoholową, pije ciągami i wykazuje brak kontroli nad piciem, mimo wiedzy na temat szkodliwości alkoholu (por. (k. 41). Wielokrotnie podejmowane próby zerwania z nałogiem zakończyły się niepowodzeniem, w tym samodzielnie podjęto decyzję o przedterminowym wypisie ze szpitala wbrew zaleceniom terapeuty prowadzącego (pobyt w szpitalu w związku z zespołem abstynencyjnym w 2018 roku, w 2016 roku - dwukrotnie, w 2013 roku - dwukrotnie, w 2014 roku, w 2015 roku - informacja z wywiadu środowiskowego k. 16). W rozpoznaniu choroby zasadniczej w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego (Wojewódzki Zakład Opieki Psychiatrycznej w [...]) dotyczącej hospitalizacji w dniach [...] sierpnia 2013 roku do dnia [...] września 2013 roku wskazano na zespół abstynencyjny z majaczeniem w przebiegu uzależnienia mieszanego (F 19.4) oraz zespół amnestyczny. Organ wskazał, że pod wpływem alkoholu skarżący staje się wulgarny i przejawia zachowania agresywne wobec otoczenia (w tym personelu Domu Pomocy Społecznej w C.), a także zachowania autoagresywne. Z informacji uzyskanych podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (s. 17) wynika, że pan K. będąc pod wpływem alkoholu nie reaguje na żadne środki perswazji, nie przestrzega regulaminu, nie stosuje się do zaleceń porządkowych opiekunów. Często z uwagi na jego zachowanie interweniuje policja. Organ zwrócił uwagę, że powodzenie procesu terapeutycznego realizowane w warunkach Domu Pomocy Społecznej w P. na pododdziale dla osób uzależnionych od alkoholu zależy w dużym stopniu od motywacji własnej osoby kierowanej oraz wymaga przestrzegania określonych zasad ujętych w Regulaminie Pododdziału dla osób uzależnionych. Warunkiem umieszczenia na w/w Pododdziale jest zachowanie abstynencji oraz realizacja kontraktu terapeutycznego, którego zasadniczym warunkiem jest motywacja własna do zmiany oraz podejmowanie aktywnej współpracy w ramach programu terapeutycznego. W przypadku niestosowania się i naruszenia Regulaminu oraz kontraktu terapeutycznego dotyczącego uczestnictwa w programie terapii osoba kierowana opuszcza Dom Pomocy Społecznej w P. - Pododdział dla osób uzależnionych od alkoholu. Reasumując zdaniem organu należało odmówić przeniesienia skarżącego do wnioskowanego DPS w C. z uwagi na ciągi opilcze, nieudane próby hospitalizacji, brak przygotowania kadry miejscowego DPS do pracy z uzależnieniami mieszanymi oraz brak motywacji własnej do zmiany sytuacji życiowej poprzez aktywny udział w procesie terapeutycznym. W odwołaniu od decyzji pierwszej instancji skarżący podał, że od [...] września 2013 r. jest mieszkańcem DPS w C., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w J. Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt III RNs [...], decyzji kierującej Nr [...] z dnia [...].09.2013r. wydanej przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w J. oraz decyzją umieszczającą [...] z dnia [...].09.2013r. wydanej przez Starostę [...]. Skarżący wskazał, że od ponad 30 lat zmaga się z chorobą alkoholową. Z powodu choroby rozpadła się jego rodzina, a on trafił do domu pomocy społecznej. W 2013 r. po zamieszkaniu w DPS w C. podjął się leczenia na dziennym oddziale leczenia uzależnień w C.. Uczestniczył w zajęciach terapeutycznych w okresie od [...] października 2013 r. do [...] listopada 2013 r. Potem wielokrotnie podejmował próby wyjścia z nałogu z różnym skutkiem. W jego ocenie dopiero pobyt w DPS dla osób uzależnionych od alkoholu stworzyłby mu szansę poznania sposobów radzenia sobie z chorobą alkoholową. Powyższe zaś wpłynęłoby także korzystnie na odnowienie więzi rodzinnych z synem. Końcowo wskazał, że lekarz psychiatra zalecił mu pobyt w DPS z pododdziałem dla osób uzależnionych od alkoholu. Opisaną we wstępie decyzją nr [...] z dnia [...] września 2019 r. SKO w [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko SKO wskazało, że zgodnie z procedurą kierowania i umieszczania w Pododdziale dla osób uzależnionych od alkoholu w Domu Pomocy Społecznej w P. dokumentacja niezbędna do umieszczenia/ lub przeniesienia kompletowana jest zgodnie z obowiązującymi przepisami zawartymi w ustawie z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 roku w sprawie domów pomocy społecznej i przesyłana do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P.. Następnie pracownicy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P. w porozumieniu z pracownikami DPS w P. kwalifikują osobę kierowaną do umieszczenia na Pododdziale. Osoba kierowana lub jej przedstawiciel ustawowy zobowiązuje się do zaakceptowania i podpisania Kontraktu terapeutycznego dotyczącego uczestnictwa w programie terapii uzależnienia od alkoholu. W przypadku niestosowania się i naruszenia Regulaminu Pododdziału dla osób uzależnionych od alkoholu oraz Kontraktu terapeutycznego dotyczącego uczestnictwa w programie terapii uzależnienia od alkoholu osoba kierowana w ciągu dwóch tygodniu opuszcza Dom Pomocy Społecznej w P. - Pododdział dla osób uzależnionych od alkoholu. Kolegium wskazało, że zgodnie z § 4 regulaminu Pododdziału dla osób uzależnionych od alkoholu Mieszkańcy Pododdziału są zobowiązani do uczestnictwa w zajęciach terapeutycznych jedynie w stanie trzeźwości oraz m in. do: zachowania całkowitej abstynencji od alkoholu i innych środków chemicznych zmieniających nastrój przez cały okres uczestnictwa w terapii; poddawania się dodatkowej kontroli alkomatem oraz testom na zawartość w organizmie narkotyków przy każdorazowym wskazaniu personelu Pododdziału; nie przynoszenia do Pododdziału alkoholu, narkotyków. Kolegium zajęło stanowisko, iż z uwagi na ciągi opilcze, nieudane próby hospitalizacji, brak przygotowania kadry DPS w P. Pododdziału dla osób uzależnionych od alkoholu do pracy z uzależnieniami mieszanymi - do jakich kwalifikuje się pan K. oraz brak motywacji własnej do zmiany sytuacji życiowej poprzez aktywny udział w procesie terapeutycznym zasadna była odmowa umieszczenia skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w P.. Wobec tego SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do WSA w Poznaniu pan K. podkreślił, że nie zgadza się z decyzją SKO z [...] września 2019 r. W jego ocenie jedynie dedykowany dla osób uzależnionych od alkoholu DPS pozwoli mu na podjęcie efektywnego leczenia z choroby alkoholowej. Wskazał, ze zapoznał się z Regulaminem ośrodka i jest gotowy go przestrzegać. Podkreślił, że chce wziąć udział w terapii i nauczyć się radzić sobie z nałogiem. Podał, że lekarz psychiatra zalecił mu przeniesienie do domu pomocy społecznej dla osób uzależnionych od alkoholu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Niniejsza sprawa dotyczy odmowy umieszczenia Z. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. z pododdziałem dla osób uzależnionych od alkoholu. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. przywoływana jako "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Jednym z przewidzianych tą ustawą świadczeń niepieniężnych jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 54 ust. 1 u.p.s., osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Pobyt w DPS jest świadczeniem niepieniężnym z pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. o u.p.s. Istotą kierowania do DPS jest dokonanie wiążącej oceny przez właściwy organ pomocy społecznej, czy osoba powinna uzyskać status mieszkańca oznaczonego DPS, czy też nie. Z art. 54 ust. 1 u.p.s. wynikają przesłanki umieszczenia w DPS. Jest to konieczność sprawowania całodobowej opieki z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności kandydata na mieszkańca DPS połączona z brakiem możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu oraz niemożliwością zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Istota ustaleń faktycznych dokonywanych przez organ administracji powinna zatem dotyczyć przede wszystkim tego, czy Skarżący wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności oraz czy może samodzielnie funkcjonować, z uwzględnieniem możliwości świadczenia na jego rzecz usług opiekuńczych. Powinno to nastąpić z uwzględnieniem zgłaszanej przez niego potrzeby- leczenia z choroby alkoholowej. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wskazują, że skarżący jest aktualnie mieszkańcem DPS w C.. Składając wniosek o przeniesienie do pododdziału dla osób uzależnionych od alkoholu w DPS w P. podkreślił chęć walki z uzależnieniem, z którym zmaga się od wielu lat. Konsekwentnie wskazywał, że jedynie dedykowany do tego ośrodek pozwoli mu na realne zmierzenie się z uzależnieniem. Podał, że jest gotowy przestrzegać regulaminu ośrodka, podjąć się terapii, podpisać kontrakt terapeutyczny. Z akt sprawy wynika, że skarżącemu zalecono pobyt w placówce z pododdziałem dla osób uzależnionych od alkoholu. Analiza wskazanych okoliczności faktycznych, a przede wszystkim treści wspomnianego wyżej zaświadczenia lekarskiego wskazuje, że organy administracji wydały zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z uchybieniem obowiązku wynikającego z treści art. 7 i 77 k.p.a. Za przedwczesną i nieznajdującą oparcia w całym materiale dowodowym sprawy, należy uznać konkluzje organów obu instancji, że trudności z wyjściem z nałogu w tym ciągi opilcze, nieudane terapie przesądzają o odmowie umieszczenia skarżącego w DPS dla osób uzależnionych od alkoholu. Zdaniem Sądu organy dokonały jedynie pobieżnej analizy materiału dowodowego w sprawie. Z akt sprawy nie wynika na jakiej podstawie organ ustalił, że DPS w P. nie może zająć się osobami z uzależnieniami typu mieszanego. Organy nie wzięły pod uwagę zaleceń lekarza o skierowaniu skarżącego do specjalistycznego ośrodka. W opinii z dnia [...] maja 2019 r. lekarz psychiatra opisał chorobę alkoholową skarżącego, wskazał, że zasadny jest dalszy pobyt w DPS i zaleca przeniesienie skarżącego do DPS dla osób uzależnionych od alkoholu (k. 45) Ponadto kwestia konieczności podjęcia leczenia odwykowego wynika także z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z pobytu w szpitalu w 2016 r. (k. 60). Ani organ pierwszej ani także drugiej instancji nie odniosły się do zawartej w nim informacji poprzestając na ustaleniu, że Skarżący jest osobą zmagającą się z chorobą alkoholową i do tej pory terapia nie odniosła wobec niego pozytywnych skutków. Organy obu instancji podkreślały brak motywacji skarżącego co do podjęcia terapii, podczas gdy z akt sprawy w szczególności odwołania i skargi wynika przeciwnie- skarżący wyraża wolę podjęcia leczenia i podkreśla, że pomocny może być dla niego pobyt w placówce z pododdziałem dla osób uzależnionych (por. k.39). W tych okolicznościach zdaniem Sądu ustalony przez organy stan faktyczny będący podstawą rozstrzygnięć jest niepełny i wymaga uzupełnienia. Zdaniem Sądu organy naruszyły dyspozycję art 7,77 par. 1 i 80 k.p.a. co powodowało konieczność uchylenia decyzji obu instancji. Powyższe oznacza, że ponownie rozpoznając sprawę organy rozważą treść wszystkich dokumentów zgromadzonych w sprawie, nie pomijając żadnej ich części, a decyzje wydadzą w oparciu o ich całokształt. Organy wezmą pod uwagę stanowisko skarżącego wyrażane na etapie postępowania co do chęci podjęcia leczenia odwykowego w kontekście umieszczenia go w odpowiednim DPS. Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.