II SA/Ol 743/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) Protokolant specjalista Marta Przewłucka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi J.P. i J.P.1 na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz skarżących solidarnie kwotę 300 zł (trzysta złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 22 września 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 234 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960 - Pw) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania J. i J. P. (skarżący) od decyzji z dnia 24 stycznia 2025 r. wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta Szczytno przez Inspektora Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska (organ pierwszej instancji) o odmowie nakazania właścicielom działki o nr ew. [...] przywrócenia stosunków wodnych na gruncie - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy w całości. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy: Decyzją z 24 stycznia 2025 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił nakazania właścicielom działki o nr ew. [...] przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. W uzasadnieniu decyzji opisał tok postępowania w sprawie oraz w obszerny sposób wypowiedział się z jakiego powodu uważa, iż podjęte przez właściciela działki o numerze [...] działania nie stanowią zmiany zagospodarowania terenu. Powołano się przy tym na zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uchwalonego dla tego terenu. Dalej wskazał na ekspertyzę techniczną stanowiącą załącznik do projektu architektoniczno -budowlanego dotyczącego przedsięwzięcia planowanego na działce [...]. W ocenie organu przedostawanie się wód opadowych czy też piachu za ogrodzenie w przypadku występowania niekorzystnych warunków pogodowych nie może być traktowana jako zakłócenie stosunków wodnych na gruncie, bowiem wynika to z właściwości hydrogeologicznych terenu jak również jego ukształtowania. Argumentował, że w sprawie nie jest obligatoryjna opinia biegłego, bowiem podstawą do orzekania w sprawie stanowią ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji publicznej, a sami wnioskodawcy podczas rozprawy administracyjnej wycofali żądanie udziału biegłego w postępowaniu. Podkreślono, że w toku postępowania zapewniono stronom prawo czynnego udziału oraz umożliwiono wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ uznał, iż składowanie materiałów budowlanych, w tym piachu, przez właściciela działki [...] nie spowodowało zmiany stosunków wodnych i nie zmieniło natężenia spływu wód opadowych i roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podnieśli, że doszło zmiany zagospodarowania terenu, bowiem działki [...] wykorzystywane są do działalności gospodarczej związanej z prowadzeniem szkółki bokserskiej, a ten stan jest w sprzeczności z planem zagospodarowania przestrzennego i jest samowolą urbanistyczną. Gromadzenie materiałów budowlanych prowadzi do powstania rzeczywistej szkody, gdyż woda z nich spływająca podmywa teren bezpośrednio przylegający do ogrodzenia. O szkodliwym oddziaływaniu wody świadczą powstałe wgłębienia pod płotem rozgraniczającymi nieruchomości, co powoduje zwiększone przelewanie się wód opadowych na działkę skarżących. Właściciele działki [...] zobowiązali do zabezpieczenia ogrodzenia poprzez wkopanie blachy przy ogrodzeniu, co potwierdziła późniejsza wizja lokalna. Oznacza to przyznanie, że doszło do naruszenia stosunków wodnych. Na dzień złożenia odwołania nie można przesądzić czy wykonane zabezpieczenia spełniły swoją funkcję. W ocenie skarżących należało dokonać pomiarów wysokości gruntu. Wskazano też, że właściciele działki [...] samowolnie dokonali podwyższenia drogi publicznej znajdującej przed ich nieruchomością. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia z 27 lutego 2025 r. Kolegium wskazało, że w toku postępowania przeprowadzone zostały oględziny w dniach: 15 stycznia 2024 r., 28 lutego 2024 r. i 9 grudnia 2024 r. Przeprowadzono też w dniu 26 listopada 2024 r. rozprawę administracyjną. W aktach sprawy znajduje się projekt techniczny budynku planowanego na działkach [...] oraz mapa sytuacyjno-wysokościowa działek [...]. Stan na analizowanych działkach uwidoczniony został na fotografiach sporządzonych przez skarżących oraz organ pierwszej instancji. Swoje stanowisko wnioskodawcy wielokrotnie wyrażali w odwołaniach oraz pismach kierowanych do organu pierwszej instancji. Z oświadczeń wynika, iż na działkach [...] w sposób chaotyczny złożone zostały materiały budowlane, w tym duża ilość piasku na stopniowo rozsypującej się pryzmie. W toku postępowania materiały budowlane zostały uporządkowane i przykryte płachtami brezentowymi, zaś teren działek pokryty został wykładziną świadczącą o tym, że odbywają się na nich zajęcia sportowe. Właściciele tych działek uzyskali pozwolenie na budowę budynku usługowo-sportowego. Niewielkie ilości składowanego na tych działkach piasku przedostają się na teren działki [...] pod pozbawionym podmurówki betonowym ogrodzeniem zbudowanym z prefabrykatów. Wbrew zarzutom wnioskodawców z protokołów oględzin ani materiału zdjęciowego nie wynika, aby ogrodzenie rozdzielające działki [...] ulegało podmywaniu. W toku rozprawy administracyjnej właściciele działek [...] zobowiązali się do zabezpieczenia ogrodzenia od swojej strony blachą, aby piasek nie przedostawał się na działkę [...]. Zobowiązanie to zostało wykonane, co potwierdzono w toku oględzin przeprowadzonych 9 grudnia 2024 r. Z mapy sytuacyjno-wysokościowej działek [...] wynika, że działka [...] jest niżej położona od sąsiadującej z nią działki [...]. Stąd woda w naturalny sposób spływa z kierunku działki [...]. Z uwagi na niewielkie pochylenie terenu spływy te nie są wielkie. Nawiezienie sypkiego materiału jakim jest piasek na działkę [...], przy istniejącym ukształtowaniu terenu powoduje, że niewielkie jego ilości przedostały się przez nieszczelne ogrodzenie (wykonane z prefabrykatów). Właściciele działek [...] zabezpieczyli ogrodzenie blachą, aby ograniczyć przedostawanie się piasku na posesję wnioskodawców. W sprawie nie doszło do zmiany stosunków wodnych na działce [...]. Przedostawanie się relatywnie niewielkich ilości piasku na działkę [...] wynika właśnie z istniejących na analizowanym terenie stosunków wodnych. Okoliczności sprawy nie wskazują na to, aby nawiezienie piasku zmieniło istniejące stosunki wodne. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Kolegium, i wnosząc o jej uchylenie jak też uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, skarżący zarzucili jej naruszenie art. 234 ust. 3 Pw poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych, mimo że z materiału dowodowego wynika faktyczna ingerencja w ukształtowanie terenu. Sąsiad podnosząc teren oraz nasypując piach na działkę [...] spowodował zwiększony spływ wód opadowych, zarówno z działki jak i z dachu budynku, którego rynna skierowana jest w kierunku naszej nieruchomości. W konsekwencji powoduje to przedostawanie się wody i piachu na ich posesję pod ogrodzeniem. W toku postępowania nie wyjaśniono stanu faktycznego i zaniechano przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego hydrologa, mimo że sprawa dotyczy zmian w stosunkach wodnych. Gdyby organ pierwszej instancji rzeczywiście dążył do ustalenia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. powinien był z urzędu powołać biegłego zakresu hydrologii. Zamiast tego przyjął własne ustalenia oparte na subiektywnej ocenie pracowników urzędu, którzy nie posiadając wiedzy specjalistycznej uznali się za kompetentnych do oceny zjawisk hydrologicznych. Taka praktyka stoi w sprzeczności z art. 84 § 1 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji nie może samodzielnie dokonywać ustaleń wymagających wiadomości specjalnych. Ponadto samo prowadzenie postępowania przez organ miało charakter wybiórczy i stronniczy, niebudzący zaufania, co do bezstronności organu oraz nieuwzględniający naszych argumentów i dowodów. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie ogólnikowe, niewystarczające i wewnętrznie sprzeczne, pozbawione analizy dowodowej i logicznego wywodu. Zarówno Burmistrz oraz Kolegium uznało, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, mimo że sąsiad sam zobowiązał się podczas rozprawy administracyjnej do "wkopania blachy" w celu ograniczenia napływu wód opadowych na nasz teren, co jednoznacznie wskazuje, że doszło do zaburzenia naturalnego kierunku ich spływu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 14 kwietnia 2026 r. skarżący podtrzymali skargę. Podnieśli, że woda z sąsiedniej działki spływa na ich działkę powodując szkody. Z działki sąsiada przelewała się woda do tego stopnia, że stały kałuże na ich działce. Wskazali, że nawieziony piach służył do podniesienia poziomu gruntu na działce sąsiada, która ma 80 m2. Sąsiad nawiózł 40 ton piachu, co spowodowało podniesienie poziomu działki o pół metra. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z dyspozycją art. 234 Pw właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust 1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5). W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym zmiana ta polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla terenów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody na gruncie lub gruntach, nie należących do sprawcy naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą na gruncie sąsiednim (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2012 r., II SA/Sz 1381/11; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca 2012 r., II SA/Gl 890/11; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2011 r., II SA/Rz 393/11, publ.: orzecznia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki, skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie np. ingerencją, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też intensywności spływu wód z terenu działki z której naruszenia dokonano, na teren działek sąsiednich. Jak zasadnie wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 8 kwietnia 2019 r., II SA/Gl 714/18 (CBOSA): spowodowanie przez właściciela działki zmiany stanu wody na gruncie (...), to takie działanie właściciela lub innych osób na jego gruncie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany przykładowo z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi, czy też hydrologicznymi. Podkreślić też należy, iż naruszenie stosunków wodnych, to świadome czy też nieświadome działanie właściciela terenu, które w jakikolwiek sposób zmienia dotychczasowy stan wód na tym terenie (jej zaleganie czy odprowadzanie) ze szkodą dla terenów do niego nie należących. Z treści art. 234 Pw wynika, że przesłankami wydania nakazów w tym trybie jest ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. Wydanie w tym przedmiocie decyzji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy działania te spowodowały zmiany stosunków wodnych, i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim. Zmiany dokonane na gruncie mogą być różnego rodzaju. Może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, bądź jego zasypanie, uszkodzenie systemu drenażu odprowadzania wód, bądź wybudowanie urządzeń, które np. zmieniają kierunek spływu wody, itp.). Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 Pw. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała w sposób szkodliwy zmianę stanu wody na gruncie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podniosło, że niewielkie ilości piasku przedostają się na teren działki [...] pod pozbawionym podmurówki betonowym ogrodzeniem zbudowanym z prefabrykatów. Przedostawanie się relatywnie niewielkich ilości piasku na działkę [...] wynika z istniejących na analizowanym terenie stosunków wodnych. Okoliczności sprawy nie wskazują na to, aby nawiezienie piasku zmieniło istniejące stosunki wodne. Skarżący podnosili, że sąsiad podnosząc teren oraz nasypując piach na działkę [...] spowodował zwiększony spływ wód opadowych, zarówno z działki jak i z dachu budynku, którego rynna skierowana jest w kierunku ich nieruchomości. W konsekwencji powoduje to przedostawanie się wody i piachu na ich posesję pod ogrodzeniem. Natomiast zdaniem skarżących woda z sąsiedniej działki spływa na ich działkę powodując na niej szkody. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie, w tym ewentualnego nałożenia w trybie administracyjnym obowiązków na podstawie powołanego art. 234 Pw, z racji na jego specyfikę i skomplikowanie nie może ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia wykonania określonych prac na gruncie. Nie każda bowiem zmiana stosunków wodnych będzie powodowała zastosowanie powołanego przepisu art. 234 Pw, a jedynie taka, która negatywnie, szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Inaczej rzecz ujmując, organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo-skutkowego między dokonaną zmianą na działce, a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. Jedynie wyjątkowo, gdy wynika to z bezspornych ustaleń, a o tym stanie rzeczy w niniejszej sprawie, wobec stanowisk stron – istniejącego sporu sąsiedzkiego, nie ma mowy, możliwe jest wydanie decyzji bez opinii biegłego, gdy zajdzie ku temu podstawa. Każdorazowo wymagane jest bowiem ustalenie niewątpliwego stanu faktycznego. W niniejszej sprawie nadesłany materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, czy wystąpiła zmiana stanu wody na gruncie, w rozumieniu ww. przepisu, a jeśli tak to jaki jest powód tego stanu rzeczy. Spór między stronami dotyczy ustalenia przyczyn zalewania działki [...] (o ile występuje). Materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, czy za zarzucany stan (zmiany stosunków wodnych) odpowiada wyłącznie właściciel działki nr [...], czy też może mieć na to wpływ podniesienie terenu na działce nr [...]. Ocena zmiany stosunków wodnych wymaga wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. Oględziny nieruchomości przez osoby nieposiadające wyspecjalizowanej wiedzy w odnośnym zakresie mogą być niewystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Nadto, gdy istnieje różnica stanowisk zgłaszającego naruszenie stosunków wodnych i rzekomego sprawcy zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich oraz wskazującym, w razie przesądzenia tego związku, rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Celowe jest zatem w tej kategorii spraw dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, w której treść merytoryczną co prawda organ wkraczać nie może, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły, ma jednak obowiązek ocenić jej wartość dowodową, wiarygodność i przydatność dla rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji powinien to uczynić w kontekście pozostałego materiału dowodowego, który powinien być kompleksowo zgromadzony. Wszędzie tam, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego rozumowania nie da się ustalić tych dwóch elementów, tj. faktu naruszenia stosunków wodnych i szkody z tym związanej dla nieruchomości sąsiednich, organy administracji z reguły obowiązane są w prowadzonym postępowaniu, do pozyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności te ustali (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11, CBOSA). W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji ponowi postępowanie dowodowe, także z udziałem biegłego, celem rzetelnego i dokładnego stanu faktycznego. Tak ustalony stan faktyczny sprawy stanie się podstawą oceny, czy w sprawie znajduje zastosowanie art. 234 Pw. Ponadto będzie miał na względzie także art. 107 § 3 k.p.a. wskazujący, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z wymienionych powodów Sąd - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - w punkcie I wyroku uchylił decyzje obu instancji. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.