II SA/Ol 68/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant referent Natalia Stemplewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi M. I. na akt Prezydenta Olsztyna z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania kosztów wynagrodzenia uchyla zaskarżony akt.

Pismem z 12 grudnia 2025 r., Prezydent Olsztyna (dalej jako: "organ", "Prezydent") przyznał r. pr. M. I. (dalej jako: "skarżący") wynagrodzenie w kwocie 60 zł + należny podatek VAT 23% z tytułu pełnienia funkcji kuratora w postępowaniu administracyjnym dla nieznanego z miejsca pobytu A. T. Wskazał, że wobec braku regulacji określającej wysokość wynagrodzenia przedstawiciela ustanowionego na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako: "k.p.a.") organ posiłkował się rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536, dalej jako: "Rozporządzenie z 2018 r."). Zgodnie z § 1 tego rozporządzenia wysokość wynagrodzenia nie może przekraczać 40% stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. Wysokość stawek minimalnych ustala się przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbliżej zbliżonym rodzaju, uwzględniając przy tym nakład pracy przedstawiciela w sprawie, wartość przedmiotu sprawy oraz stopień jej zawiłości. Prezydent wyjaśnił, że kurator jedynie zapoznał się z aktami sprawy, nie podjął czynności zmierzających do ustalenia adresu strony i nie odniósł się merytorycznie do decyzji ustalającej koszty wynikające z usunięcia z drogi, przechowywania i oszacowania roweru marki BBF Manhattan, co uzasadnia przyznanie kosztów w stawce minimalnej powiększonej o należny podatek VAT, zgodnie ze złożonym 14 listopada 20255 r. wnioskiem. Skargę na ww. pismo wniósł skarżący, zarzucając organowi: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: - niewłaściwe zastosowanie § 1 ust. 1 i 3 Rozporządzenia z 2018 r., podczas gdy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 23 kwietnia 2025r., sygn. akt SK 89/22 uznał ww. przepisy za niezgodne z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, co de facto oznacza, że przepisy te nie obowiązywały w dacie przyznania wynagrodzenia, a tym samym skutkuje koniecznością stosowania w sprawie § 1 ust. 1 Rozporządzenia z 2018 r. oraz § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118, dalej jako: "Rozporządzenie z 2015 r."); - niezastosowanie w sprawie § 1 ust. 2 Rozporządzenia z 2018 r., podczas gdy jest to aktualnie jedyny przepis z § 1 statuujący kwestie wysokości przyznawanego wynagrodzenia, co sprawia, że wysokość stawki przyznanego wynagrodzenia powinna być ustalona poprzez przyjęcie za podstawę stawki najbardziej zbliżonego rodzaju określonej w przepisach Rozporządzenia z 2015 r., a więc w sprawach dotyczących należności pieniężnych; - niewłaściwe zastosowanie przepisów Rozporządzenia z 2015 r., a dokładnie całkowity brak zastosowania w sprawie § 2 ust. 5 tego rozporządzenia, podczas gdy ten przepis powinien być podstawą przyznanego wynagrodzenia, gdyż przedmiotem postępowania była należność pieniężna, a tym samym wynagrodzenie powinno nastąpić w kwocie 3600 zł powiększonej o należny podatek VAT; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a dokładnie naruszenie art. 6 i 7 k.p.a. poprzez oparcie aktu o nieobowiązujące przepisy, poczynienie błędnych ustaleń w przedmiocie roli kuratora w sprawie i dokonanych przez niego czynności, brak rzetelnego, pozostającego w zgodzie z przepisami uzasadnienia dokonanego rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez przyznanie wynagrodzenia w wysokości stawki minimalnej, z całkowitym pominięciem obowiązku przyznania wynagrodzenia w kwocie 3600 zł powiększonej o należny podatek VAT. Na podstawie powyższego, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu/czynności i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ błędnie wywodzi, że zadaniem kuratora było również ustalenie adresu strony, a także odniesienie się merytoryczne do wydanej decyzji, która jest prawidłowa i wydana w oparciu o obowiązujące przepisy. W obszernej odpowiedzi na skargę organ – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym akcie, sprzeciwiając się jednocześnie przyznaniu skarżącemu kwoty 3600 zł tytułem wynagrodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Chodzi tu zatem o akty lub czynności, które nie są decyzją lub postanowieniem, (bo te są wymienione w pkt od 1 do 3), a więc są czynnościami faktycznymi, materialno-technicznymi, skierowanymi do indywidualnego podmiotu, dotyczącymi jego praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jego uchyleniem przez Sąd, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a.. Rozstrzygnięcie wniosku przedstawiciela strony ustanowionego na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. o przyznanie wynagrodzenia nie jest aktem wydanym w trybie postępowania administracyjnego, a więc postanowieniem bądź decyzją. Dotyczy ono bowiem relacji między organem i osobą trzecią, mającą funkcję jedynie pomocniczą w postępowaniu zasadniczym, prowadzącym do wydania decyzji. Rozstrzygnięcie to nie ma wpływu na prawa stron postępowania administracyjnego i nie dotyczy stosunku prawnego będącego jego przedmiotem. W orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd, który tutejszy Sąd podziela, że przyznanie wynagrodzenia przedstawicielowi strony ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a. stanowi akt z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, inny niż decyzja lub postanowienie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 2 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Gl 15/25, LEX nr 3890605 czy wyrok WSA w Warszawie z 9 października 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 297/19, LEX nr 3013979). Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest akt Prezydenta, którym przyznał skarżącemu wynagrodzenie za czynności kuratorskie w kwocie 60 zł, powiększonej o należny podatek VAT. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do wysokości przyznanej kwoty. Dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu, tutejszy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie Przystępując do merytorycznego rozpoznania sprawy na wstępie należy wyjaśnić, że w obowiązujących przepisach k.p.a., jak też przepisach szczególnych, brak jest regulacji określających wprost wysokość wynagrodzenia kuratora wyznaczonego w trybie art. 34 k.p.a. i zasady jego przyznawania. W przepisie art. 263 § 1 k.p.a. zostało określone, że do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. Natomiast stosownie do art. 263 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88 (publ. OSNCP 1990/1, poz. 11), wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego; pogląd ten popierany jest również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. m.in. wyrok NSA z 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2108/13, LEX nr 1528998 czy wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3193/19, LEX nr 3220995). Istniejąca luka prawna w zakresie wysokości tego wynagrodzenia jest wypełniana w drodze analogii. Przyjmuje się, że podstawą ustalenia należności stanowią przepisy Rozporządzenia z 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora będącego radcą prawnym ustala się w relacji do stawek minimalnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o radcach prawnych. W przedmiotowej sprawie będzie to więc Rozporządzenie z 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Organowi wskazać należy, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt SK 89/22. Trybunał orzekł w nim, że § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2018 r. w zakresie, w jakim ograniczają one wysokość wynagrodzenia kuratora do 40% stawek minimalnych, są niezgodne z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W świetle powyższego wyroku, organ administracji nie może więc stosować niekonstytucyjnego ograniczenia do 40% stawki minimalnej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 grudnia 2025 r. (sygn. akt II OSK 1552/23, LEX nr 4017096), po wyroku TK normę prawną określającą wysokość wynagrodzenia kuratora należy rekonstruować z pominięciem zakwestionowanych limitów, co oznacza konieczność przyznania wynagrodzenia w pełnej wysokości (100%) stawki minimalnej. Tym samym, przyznanie skarżącemu wynagrodzenia w kwocie 60 zł netto rażąco narusza zasadę ekwiwalentności wynagrodzenia za wykonaną pracę oraz stoi w sprzeczności z aktualnym stanem prawnym ukształtowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, normę prawną określającą wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie administracyjnej należy rekonstruować z przepisów § 1 ust. 2 Rozporządzenia z 2018 r. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia z 2015 r. (por. wyrok NSA z 17 grudzień 2025 r., sygn. akt II OSK 1552/23, LEX nr 4017096 i powołane tam postanowienie SN z 22 października 2025 r., sygn. akt I CSK 2396/24) z uwzględnieniem art. 225 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499 z późn. zm.), z którego wynika, że ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, lecz nieprzekraczająca sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy radcy prawnego. Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy za niezasadny należy uznać zarzut skargi dotyczący nieprzyznania skarżącemu kwoty 3600 zł, co wynikałoby z § 2 Rozporządzenia z 2015 r. Jak wyżej wyjaśniono, dla kuratorów ustanawianych w sprawach administracyjnych podstawą wynagrodzenia jest § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia, określający kwotę 480 zł. Ustalenie kwoty wyższej może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy kuratora, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Prawidłowo bowiem organ zauważył, że kurator podjął minimum czynności w sprawie, jedynie zapoznając się z aktami sprawy przed organem. Skarżącemu pozostaje wyjaśnić, że na wysokość wynagrodzenia winny wpływać takie czynniki jak nakład pracy kuratora, wartość przedmiotu sporu i stopień zawiłości sprawy, ilość czynności podjętych w sprawie. Co istotne, wyznaczenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (por. ww. uchwała SN z 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88). Przepis art. 184 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2026 r. poz. 236, dalej k.r.o.) stanowi zaś, że dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. Obowiązkiem kuratora ustanowionego przez sąd jest przede wszystkim ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomienie jej o stanie jej spraw (art. 184 § 2 k.r.o.). Jak przyznał sam skarżący nie dążył on do ustalenia miejsca pobytu nieobecnego Adama Tomkiewicza, a także nie wniósł on odwołania od decyzji Prezydenta nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia kosztów wynikających z usunięcia z drogi, przechowywania i oszacowania roweru. W ocenie tutejszego Sądu, świadczy to o tym, iż nie uczynił on wszystkiego dla ochrony praw osoby nieobecnej, do czego był zobowiązany. Ocena prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji należy bowiem do organu wyższego stopnia, a nie do kuratora. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie – na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. – uchylił zaskarżony akt.