II SA/Ol 668/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" w przedmiocie wygaszenia użytkowania do nieruchomości postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi G. L. zwróciła się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdziła, iż nie może ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ogóle nie ma pieniędzy. Z trudnością opłaca KRUS. Z reguły prosi wcześniej o rozłożenie ubezpieczenia na raty. Jej sytuacja finansowa i rodzinna nie zmieniła się w stosunku do tej, jaką przedstawiła w toczącej się sprawie o sygn. akt II SA/Ol 306/13. Według oświadczenia, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Jego emerytura, wynosząca 2019,17 zł brutto (potwierdzenie wypłaty - k. 12 akt), jest ich jedynym dochodem. Majątek to: współwłasność gospodarstwa rolnego - domu do kapitalnego remontu o pow. 108,40 m² i gruntu o pow. 3,5592 ha, samochód marki Polonez (2000 r.), stary sprzęt rolniczy oraz 7 kóz, na które nie ma zbytu. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie pismem z dnia 16 lipca 2014 r. (k. 19, 21) wezwał skarżącą do złożenia w terminie 7 dni oświadczenia wskazującego, w jakim zakresie jest w stanie ponieść koszty sądowe (zastrzeżono, iż należy się przy tym odnieść do zdolności wcześniejszego ponoszenia kosztów w innych sprawach) oraz wyszczególniającego kategorie ponoszonych wydatków z ich uśrednioną miesięczną wysokością, a także dostarczenia wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich 6 miesięcy (w przypadku nieotrzymania tych wyciągów z powodu braku operacji na rachunkach - oświadczenia o wysokości sald w określonych miesiącach). Mimo, iż skarżąca została pouczona, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, postanowieniem z dnia 2 września 2014 r. odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza. Wskazała, że zarzuca wydanemu postanowieniu naruszenie art. 245 § 3 w zw. z § 4 tego artykułu oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez to, że w wystarczający sposób wykazała, że nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny ze względu na nędzną kondycję finansową, co wykazała w sposób dostateczny, m.in. poprzez wskazanie i wykazanie, że jej sytuacja materialna, finansowa i rodzinna nie zmieniła się w stosunku do tej jaką przedstawiła w sprawie toczącej się przed tym Sądem o sygn. akt II SA/Ol 306/13 w taki sposób, żeby mogła ponieść koszty sądowe. W ocenie skarżącej dodatkowe żądanie uzupełnień zasadne byłoby, gdyby skarżąca złożyła zdawkowy wniosek lub nie uzasadniła go w sposób wyczerpujący co tutaj nie miało w ogóle miejsca. Tym samym żądanie referendarza sądowego o uzupełnienia było zbędne, bezzasadne jeśli nie nękające skarżącą. Skarżąca podniosła, że w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy stwierdził, "że jakoby ciężar dowodu w tej sprawie spoczywa na wnioskodawcy niemniej już na następnej stronie mowa jest tylko o uprawdopodobnieniu. Dowód to nie uprawdopodobnienie. Co jest oczywiste. A orzeczenie, na które powołano się w zaskarżonym postanowieniu (... ) nie jest w niniejszej sprawie wiążące". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; w skrócie p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Jednakże ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku , sygn. akt GZ 71/04). W niniejszej sprawie G. L. wniosła o przyznanie prawa pomocy polegające na zwolnieniu jej od kosztów sądowych w całości lub części. Zatem wnioskodawczyni powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu dane zawarte w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające. Skarżąca nie podała bowiem wysokości miesięcznych wydatków. Celem weryfikacji wniosku zasadnym było zatem wezwanie o wyszczególnienie wszystkich wydatków wraz z ich uśrednią miesięczną wysokością. Zasadne również było zażądanie od skarżącej wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i jej męża, co pozwoliłoby na sprawdzenie sytuacji finansowej rodziny skarżącej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie referendarza sądowego. W ocenie Sądu brak podania informacji do których skarżąca została wezwana pismem z dnia 16 lipca 2014 r. uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Jak wskazano bowiem wyżej to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Żądane od skarżącej informacje uwidoczniłyby jej rzeczywistą sytuację finansową. Podanie informacji żądanych w wezwaniu nie było też dla skarżącej nadmiernie uciążliwe. W sprawie przyjąć zatem należy, że skarżąca nie odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, nie udzieliła pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej sytuacji finansowej rodziny. W ocenie Sądu brak złożenia wyjaśnień nie pozwala na stwierdzenie, iż sytuacja materialna i finansowa skarżącej faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Tymczasem skarżąca na wezwanie referendarza sądowego nie przedłożyła żadnych dokumentów i informacji. Tym samym, nie jest możliwa ocena rzeczywistych zdolności płatniczych jej i jej rodziny. Należy także podkreślić, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżąca uchyliła się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. informacji, to powinna liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404). Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji