II SA/Ol 359/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu "[...]" na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 359/18 w sprawie ze skargi "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 13 marca 2018 r., nr "[...]" w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie aktu nadania własności ziemi postanawia zmienić postanowienie 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 359/18 i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2018 r., "[...]"zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się z emerytury z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości "[...]"zł, z której opłaca całodobową opiekę w kwocie "[...]"zł (sprawowaną przez wnuczkę), gdyż opieka w domu pomocy społecznej to koszt 3.500 zł, a pozostałą kwotę wydatkuje na leki, konieczne środki higieniczne ("[...]", itp.) oraz wyżywienie. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 359/18, starszy referendarz sądowy odmówiła skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W uzupełnionym wniosku skarżąca zawarła wprawdzie dodatkowe informacje w rubryce nr 11, lecz nie wyczerpują one zakresu żądanych wyjaśnień, są ogólnikowe i niepełne. Skarżąca nie wyjaśniła również przyczyny niezłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności nie przedłożyła kopii dokumentów potwierdzających wydatki oraz nie wskazała komu płaci za całodobową opiekę. Skarżąca nie stwierdziła również, że nie może liczyć obecnie na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze strony osób bliskich. W złożonym sprzeciwie skarżąca wskazała na swój brak rozeznania w prowadzeniu jakichkolwiek spraw przed sądami. Podała, że ma "[...]"lat. Wyjaśniła, że wszelkie pisma sporządza z jej pomocą zięć. Stwierdziła, że otrzymywana emerytura nie wystarcza na pokrycie nawet podstawowych potrzeb, a jakikolwiek niespodziewany wydatek powoduje, że musi czynić oszczędności w wydatkach na żywność, środki higieniczne, leki, co odbija się negatywnie na jej zdrowiu. Wyjaśniła, że członkowie jej rodziny mają kłopoty finansowe. Córka otrzymuje emeryturę w kwocie "[...]"zł, zaś niepełnosprawny zięć emeryturę w kwocie "[...]"zł, opiekująca się nią wnuczka, mająca na utrzymaniu dziecko, zarabia "[...]"zł. Skarżąca wyjaśniła, że nie skreśliła pozycji w formularzu PPF, gdyż nie posiada żadnych dóbr wymienionych w tych pozycjach. Podała, że mieszka w domu, który jest własnością jej zięcia, jej jedyny majątek stanową przedmioty osobiste, mieszczące się w walizce. Wyjaśniła, że "[...]"zł przekazuje wnuczce za sprawowanie opieki, zaś pozostałą kwotę przeznacza na własne konieczne wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, to jest obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Podkreślenia przy tym wymaga, że ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W ocenie Sądu, skarżąca spełniła ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarówno jej stan majątkowy (brak nieruchomości, zasobów pieniężnych i jakichkolwiek przedmiotów wartościowych), wysokość uzyskiwanych dochodów oraz wyjątkowo podeszły wiek, z powodu którego skarżąca musi ponosić wydatki na opłacenie opieki sprawowanej przez osobę trzecią i zakup leków oraz środków higieny osobistej, przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest ona w stanie zgromadzić środków pieniężnych umożliwiających jej pokrycie nawet w części kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Ponadto skarżąca nie posiada jakichkolwiek środków majątkowych, które umożliwiłyby jej ich poniesienie. Z tego względu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.