II SA/Ol 122/26

Dnia 30 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę.

Decyzją z dnia 11 grudnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 9 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438, dalej: ustawa) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania R. T. (skarżący, strona) od decyzji z dnia 29 września 2025 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Olsztyna przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olsztynie (organ I instancji) o odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres 1 października 2025 r. do 30 września 2026 r. na R. T. – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy: W dniu 28 sierpnia 2025 r. R. T. złożył do organu I instancji wniosek o ustalenie dla siebie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 1 października 2025 r. do 30 września 2026 r. Decyzją z dnia 29 września 2025 r. organ I instancji odmówił świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu podano, iż dłużnik alimentacyjny A. T. w dniu 26 maja 2025 r. zmarł. Od powyższej decyzji w ustawowym terminie odwołanie złożył A. T. podnosząc, że jest osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną. Opiekująca się nim matka nie uzyskała świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący się pozostaje bez środków do życia. W uzasadnieniu własnej decyzji z dnia 11 grudnia 2025 r. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wskazuje, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jedynie osobie uprawnionej. Definicja osoby uprawnionej zamieszczona została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 11 ustawy. Przez osobę uprawnioną należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W myśl tego przepisu osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica, m.in. na podstawie wyroku sądu. W razie śmierci rodzica uprawnienie do otrzymywania alimentów od rodzica wygasa i osoba, której dotychczas przysługiwały alimenty, traci status osoby uprawnionej w rozumieniu ustawy. Śmierć dłużnika alimentacyjnego, czyli osoby zobowiązanej do alimentów, powoduje utratę możliwości korzystania z prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Fundusz alimentacyjny wypłaca bowiem świadczenia alimentacyjne w zastępstwie rodzica, uchylającego się bądź nie mającego możliwości płacenia alimentów. Ustawa nie przewiduje możliwości wypłacania świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego po śmierci rodzica – dłużnika alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że z akt sprawy bez żadnej wątpliwości wynika, że dłużnik alimentacyjny A. T. w dniu 26 maja 2025r. zmarł. W takiej sytuacji R. T. nie jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Kolegium i wnosząc o jej uchylenie, skarżący podniósł, że organ "nie dociekał prawdy opartej na prawie" bowiem o we wniosku o przyznanie świadczenia zawarta była informacja, że przysługuje ono bezterminowo. Kolegium najprawdopodobniej specjalnie pominęło słowo bezterminowo, czym zmieniło ustawę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2024 r. poz. 1267). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2026 r. poz. 143 – p.p.s.a.). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osobą uprawnioną, w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Dłużnikiem alimentacyjnym jest natomiast osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 ustawy). W pierwszym rzędzie wyjaśnić należy, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są osobom uprawnionym do alimentów w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych względów nie są w stanie wywiązywać się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego bądź też nie chcą się z niego wywiązywać. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zasadą jest więc obowiązek zwrotu tych świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. Przy czym wraz ze zgonem dłużnika alimentacyjnego jego zobowiązanie do alimentów wygasa, co w konsekwencji oznacza dla osoby uprawnionej do alimentów, że wraz ze śmiercią dłużnika alimentacyjnego brak jest podstaw do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 i art. 139 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego. Z powyższego wynika, że obowiązek alimentacyjny ma charakter ściśle osobisty i wygasa wraz ze śmiercią zobowiązanego. Sąd dostrzega sytuację skarżącego i ma na uwadze, że odmowa przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego utrudni mu bieżące funkcjonowanie. Niemniej, śmierć dłużnika alimentacyjnego, czyli osoby zobowiązanej do alimentów, powoduje utratę możliwości korzystania z prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu i brak jest podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Z tych wszystkich względów Sąd nie stwierdziwszy przesłanek do uwzględnienia skargi, zobligowany był do jej oddalenia, na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzekł jak w sentencji wyroku.