II SA/Lu 461/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 6 kwietnia 2023 r., znak: SKO.II.41/741/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie decyzją z dnia 6 kwietnia 2023 r. nr SKO.II.41/741/ŚR/2023, po rozpatrzeniu odwołania L. G. (dalej także jako "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") od decyzji Wójta Gminy Fajsławice z dnia 8 marca 2023 r. nr OPS.525.O.3.03.2023, odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. K., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: We wniosku z dnia 28 lutego 2023 r. L. G. zwróciła się do Wójta Gminy Fajsławice o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z. K.. Do wniosku wnioskodawczyni załączyła m.in. oświadczenie z dnia 28 lutego 2023 r. o zaprzestaniu od dnia 1 lutego 2023 r. wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym oraz orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w Lublinie z dnia 3 listopada 2022 r. nr GE-Z1 0758038, uznające Z. K. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Fajsławicach, działając z upoważnienia Wójta Gminy Fajsławice, decyzją z dnia 8 marca 2023 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. - Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), a następnie stwierdził, że wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ ustalony stopień niepełnosprawności Z. K. datuje się od 3 listopada 2022 r., a więc od 77. roku życia. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji L. G. zarzuciła zastosowanie nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez pominięcie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, które uznało za niekonstytucyjną wskazaną normę prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdziła, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. W ocenie skarżącej, przyznanie tego świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Skarżąca podkreśliła jednocześnie, że ustawodawca przyjmuje domniemanie, iż osoba w wieku 75 lat sama co do zasady wymaga opieki ze strony osób trzecich, w związku z czym nie można przyjąć, że ten sam ustawodawca jednocześnie zakłada, iż osoba w wieku 75 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 6 kwietnia 2023 r. (zaskarżoną do Sądu) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności zakwestionowało stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie, w jakim organ ten uznał, że jedną z podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem odwołania, że nie jest uzasadnione wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części ww. przepisu, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy uznał odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia za zasadną ze względu na wystąpienie w niniejszej sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r., który to przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym kontekście Kolegium wskazało, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż Z. K. pozostaje w związku małżeńskim ze Z. K., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na marginesie organ drugiej instancji stwierdził, że nawet gdyby Z. K. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przesądzałoby to o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia. Rozwijając tę ocenę Kolegium powołało się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, w której przyjęto, ze rolnik prowadzący gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. W uchwale tej zwrócono uwagę, że rolnik, przy właściwej organizacji pracy, może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu odwoławczego, powyższe stanowisko jest szczególnie istotne zważywszy na rodzaj prowadzonej działalności rolniczej. Z akt sprawy wynika bowiem, że w gospodarstwie rolnym prowadzona jest działalność roślinna, polegająca na uprawie owoców miękkich. Uprawy roślinne nie wymagają natomiast ciągłego nakładu pracy przez cały rok, a możliwość zmechanizowania zabiegów pielęgnacyjnych i ochrony roślin skraca znacząco czas pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem Kolegium, w zaistniałym stanie faktycznym strona - jako rolnik będący organizatorem własnej pracy - ma więc możliwość zaplanowania oraz dostosowania rozkładu zajęć w gospodarstwie rolnym do konieczności sprawowania opieki nad matką. Organ zwrócił ponadto uwagę, że L. G. nie jest jedyną osobą zobowiązaną do pracy w gospodarstwie rolnym. Właścicielem gospodarstwa rolnego jest bowiem jej mąż. Zdaniem Kolegium oznacza to, że obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa nie spoczywają wyłącznie na skarżącej, lecz przede wszystkim i w głównej mierze na jej mężu. Organ przyznał, że oczywiście strona nie jest całkowicie zwolniona z pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza, że stanowi ono podstawowe źródło utrzymania rodziny. Może jednak przejąć na siebie inne prace związane z gospodarstwem, które umożliwią jej wykonywanie czynności opiekuńczych nad matką. W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie nic nie stoi na przeszkodzie, żeby oboje małżonkowie w porozumieniu ustalili zakres pracy w gospodarstwie rolnym oraz dokonali takiego podziału obowiązków, aby skarżąca była w stanie uczestniczyć w opiece nad matką. Kwestia ta ma zaś szczególne znaczenie bowiem świadczenie pielęgnacyjne wypłacane jest dopiero w ostateczności, gdy wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić opieki z pracą zarobkową. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bowiem przy należytej organizacji pracy, zwłaszcza we współpracy z mężem, skarżąca ma możliwość łączenia pracy w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawną matką. Kolegium podkreśliło, że przedstawione wyżej okoliczności są szczególnie istotne w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki. W toku postępowania ustalono bowiem, że wnioskodawczyni nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto Z. K. nie jest osobą leżącą, pampersowaną, ani nie wymaga pomocy drugiej osoby przy wykonywaniu czynności samoobsługowych i higienicznych. Jest osobą samodzielną, która sama się porusza, korzysta z toalety, spożywa pokarmy i napoje oraz ubiera się. W ocenie Kolegium, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki jest natomiast dość ograniczony. W ramach wykonywanych czynności opiekuńczych załatwia ona sprawy urzędowe, organizuje wizyty lekarskie i wyjazdy na rehabilitację, podaje matce lekarstwa, przygotowuje posiłki, sprząta oraz pomaga jej w poruszaniu się. Zakres sprawowanej opieki, zdaniem organu drugiej instancji, nie wymaga zatem od skarżącej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Czynności takie jak przygotowywanie posiłków czy robienie zakupów, nie zajmują bowiem całej doby. Są to standardowe czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, wykonywane przez większość ludzi, także tych, którzy są aktywni zawodowo. Mogą być zatem z powodzeniem wykonywane poza godzinami pracy zarobkowej. Kolegium zaznaczyło, że również pozostałe czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawczynię nie wymagają od niej absencji zawodowej. Czynności takie jak sprzątanie, pranie, czy prasowanie, nie należą bowiem do czynności wykonywanych codziennie. Wykonuje się je cyklicznie bądź w razie potrzeby (np. raz w tygodniu) i z reguły poświęca się na nie jedynie część dnia. Nic więc nie stoi na przeszkodzie, aby skarżąca wykonywała te czynności w czasie wolnym od pracy w gospodarstwie rolnym, np. w sobotę, podobnie, jak czyni to większość ludzi aktywnych zawodowo. W ocenie organu odwoławczego, ze zgromadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego nie wynika również, aby Z. K. wymagała stałych i regularnych wizyt lekarskich. W przedmiotowej sprawie nie zachodzi zatem konieczność regularnego zwalniania się przez stronę z pracy celem dowiezienia matki na badania. Także spraw urzędowych nie załatwia się codziennie. Jest to czynność okazjonalna, którą wykonuje się sporadycznie, zazwyczaj klika razy do roku. Co więcej, czynność ta nie jest ściśle związana ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium przyznało, że wprawdzie z ustaleń organu wynika, iż matka skarżącej wymaga pomocy w dawkowaniu lekarstw jednak skarżąca, jako rolnik będący organizatorem własnej pracy, ma możliwość zaplanowania oraz dostosowania rozkładu zajęć w gospodarstwie rolnym, do konieczności sprawowania opieki nad matką, w związku z czym okoliczność ta sama w sobie nie może przesądzać o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Wskazując na powyższe, Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. L. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. W skardze podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Podkreśliła, że jej matka jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co potwierdza orzeczenie z dnia 3 listopada 2022 r. Skarżąca zaprzestała natomiast prowadzenia działalności rolniczej i gospodarstwem zajmuje się jej mąż. Dodała, że mieszka z mamą i pomaga jej w codziennych czynnościach życiowych, takich jak podawanie leków, mycie, ubieranie, ścielenie łóżka, gotowanie i spacery. Ponadto umawia i dowozi mamę na wizyty u lekarzy. Do skargi skarżąca załączyła kopię oświadczenia o zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym i kopię orzeczenia o niezdolności jej matki do samodzielnej egzystencji, a także następujące dokumenty urzędowe: zaświadczenie Wójta Gminy Fajsławice z dnia 28 kwietnia 2023 r. o zameldowaniu skarżącej na pobyt czasowy po adresem W. [...], [...] (tj. pod adresem zamieszkania swojej matki); odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie z dnia 9 marca 2023 r. nr [...], zaliczającego Z. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2023 r. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), postanowił przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów dołączonych do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa dającym podstawy do jej uchylenia. W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako jednej z podstaw odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Przypomnieć należy, że z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji – był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16; opubl. w CBOSA). W związku z powyższym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został przez organ pierwszej instancji wadliwie zastosowany jako jedna z podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wbrew zaś stanowisku Kolegium, podstawę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie mógł również stanowić przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Wyjaśnić należy, że zgodnie z tym unormowaniem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczony przepis wprowadza zatem przesłankę negatywną po stronie osoby wymagającej opieki, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Oczywiście słuszne jest stanowisko organu odwoławczego uznające za niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Taki kierunek wykładni tej normy odrzucił bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 202 2r., sygn. akt I OPS 2/22, w której przyjęto, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeżeli więc osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przesunięte na inne podmioty wyłącznie wtedy, gdy współmałżonek tej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Irrelewantne dla dokonania tej oceny są natomiast takie okoliczności jak np. faktyczna zdolność do sprawowania opieki przez współmałżonka. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w toku postepowania administracyjnego nie budzi wątpliwości, że Z. K., z tytułu opieki nad którą skarżąca domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pozostaje w związku małżeńskim. Wskazując na powyższe, a także powołując się na ustalenie, iż mąż Z. K. - Z. K., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ odwoławczy uznał za zasadne utrzymanie w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z powołaniem się na przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. Tymczasem powyższe ustalenie co do braku po stronie Z. K. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przestało być aktualne przed wydaniem w niniejszej sprawie ostatecznej decyzji. Okoliczność ta została ujawniona na etapie postępowania sądowego, w wyniku przeprowadzonego przez Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z dokumentów załączonych przez skarżącą do skargi, wśród których znajdował się urzędowy odpis wydanego w dniu 9 marca 2023 r. orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie, zaliczającego Z. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Wprawdzie nie sposób zarzucić organowi odwoławczemu winy w pominięciu powyższego orzeczenia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, skoro skarżąca dokumentu tego do Kolegium nie dostarczyła w toku postępowania odwoławczego. Nie zmienia to jednak faktu, iż uzyskanie przez Z. K. ww. orzeczenia przed wydaniem zaskarżonej decyzji czyni wadliwą zawartą w tej decyzji ocenę co do wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r., która to ocena – co należy podkreślić – była zasadniczą podstawą utrzymania w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej, pomimo jej wadliwego uzasadnienia. W tych okolicznościach, brak uwzględniania w zaskarżonej decyzji faktu uzyskania przez Z. K. w dniu 9 marca 2023 r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, należy zakwalifikować jako wadę dającą podstawę do wznowienia postępowania, opisaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., która w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. czyni koniecznym uchylenie zaskarżonej decyzji. Nie sposób przy tym uznać, że powołane wyżej orzeczenie, kwalifikujące Z. K. jako osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma istotnego znaczenia dla sprawy ze względu wystąpienie innych przesłanek do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, na które organ odwoławczy zwrócił uwagę na marginesie. Przypomnieć należy, że argumentacja organu w tym zakresie bazuje na stwierdzeniu, że skarżąca - poza niespełnieniem warunku określonego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. - nie spełnia też podstawowej przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z ust. 1 powołanego artykułu, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wyjaśnić należy, że literalne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do uznania, iż z założenia świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony Państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Co do zasady słuszne jest zatem stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wedle którego ww. przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, LEX nr 1773689). Podkreślenia jednak wymaga, że wbrew temu, co zdaje się zakładać organ odwoławczy powołując się na specyfikę pracy w gospodarstwie rolnym, spełnienie powyższej przesłanki możliwe jest również w przypadku rolników, ich małżonków i domowników, przy czym wiąże się to z koniecznością całkowitego zaprzestania przez opiekuna prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, przy jednoczesnym wykazaniu, że zakres sprawowanej opieki tego wymaga. Powołana przez Kolegium uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, wyklucza jedynie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne, gdyż w takim przypadku jest on osobą aktywną zawodowo. Nie wyklucza natomiast możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia rolnikowi (małżonkowi rolnika), który w celu sprawowania opieki zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego (wykonywania w nim pracy). Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku, przy czym ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, LEX nr 3090598). W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżąca, będąc małżonkiem rolnika, wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne złożyła oświadczenie odpowiadające wymogom art. 17b ust. 2 u.ś.r., w którym wskazała, że od dnia 1 lutego 2023 r. zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (k. 8 akt adm. I inst.). Kolegium w żaden sposób nie podważyło natomiast prawdziwości tego oświadczenia, opierając negatywną ocenę spełniania przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyłącznie na twierdzeniu, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga od niej całkowitego zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu, argumenty, które legły u podstaw powyższej oceny, nie uwzględniają jednak całości zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego. Analizując treść zaskarżonej decyzji nie sposób nie odnieść wrażenia, że Kolegium, skupiając się na przesłance z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. jako głównej podstawie do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, jedynie powierzchownie przeanalizowało materiał dowodowy dotyczący zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką. W konsekwencji twierdzenie organu odwoławczego, iż zakres tej opieki nie koliduje z możliwością dalszego wykonywania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym, uznać należy za co najmniej przedwczesne. Oceniając powyższą kwestię Kolegium przede wszystkim nie uwzględniło całości ustaleń wynikających z przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji wywiadu środowiskowego. Wnioski zawarte w protokole wywiadu środowiskowego częściowo bowiem nie są zgodne z twierdzeniami zawartymi w zaskarżonej decyzji. Z wywiadu tego, wbrew stanowisku Kolegium, nie wynika chociażby, że czynności realizowane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie obejmują czynności pielęgnacyjnych, lecz ograniczają się do "standardowych czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem". Ustalenia wywiadu przeczą także twierdzeniu, że Z. K. "nie wymaga pomocy drugiej osoby przy wykonywaniu czynności samoobsługowych i higienicznych". W protokole wywiadu środowiskowego wprost bowiem wskazano, że skarżąca "wykonuje przy swojej mamie czynności higieniczne ściśle związane z jej osobą, które wymagają jej ciągłej obecności i pomocy". Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad stwierdził także, iż Z. K. "wymaga stałej opieki i pomocy opiekuna w podstawowych czynnościach życiowych". Powyższe rozbieżności między treścią wywiadu środowiskowego a ustaleniami przedstawionymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazują, że Kolegium przekroczyło granice swobodnej oceny dowodów, dokonując dowolnej oceny materiału dowodowego, czym naruszyło przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Potwierdzeniem tego jest dodatkowo fakt, iż oceniając zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, organ całkowicie pominął w swych rozważaniach harmonogram opieki załączony przez skarżącą do wniosku (k. 3 akt adm.), którego treść również przeczy ustaleniom przyjętym w zaskarżonej decyzji, jakoby pomoc skarżącej sprowadzała się jedynie do standardowych czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Zatem nawet przy uwzględnieniu okoliczności, iż skarżąca do tej pory wykonywała pracę w gospodarstwie rolnym, a zatem była samodzielnym organizatorem swojego czasu pracy, nie sposób na obecnym etapie postępowania zaakceptować oceny Kolegium co do braku kolizji pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a możliwością dalszego wykonywania przez nią pracy. Ocena tej kwestii wymaga przeprowadzenia ponownej, kompleksowej i wszechstronnej analizy materiału dowodowego, a w razie konieczności również jego uzupełnienia w trybie przewidzianym w art. 136 k.p.a. W ramach ponownej oceny tego aspektu sprawy organ odwoławczy winien ponadto odnotować fakt uzyskania przez Z. K. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta ma bowiem istotne znaczenie nie tylko w kontekście oceny przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., lecz również na gruncie oceny przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia, wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem wyklucza założenie, że w czasie, w którym skarżąca nie przebywa z matką, Z. K. może korzystać z ze wsparcia swojego męża. Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające Kolegium zobowiązane będzie również uwzględnić oraz poddać swej ocenie potwierdzoną załączonym do skargi zaświadczeniem okoliczność zameldowania się przez skarżącą na pobyt czasowy w domu swoich rodziców. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i "c" p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.