II SA/Gd 98/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 grudnia 2022 r. nr SKO Gd/3782/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Skarga M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 grudnia 2022 r., nr SKO Gd/3782/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: W dniu 26 kwietnia 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną siostrą – K. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. w dniu 15 stycznia 2018 r. do dnia 31 stycznia 2023 r. Symbol niepełnosprawności to 01-U (upośledzenie umysłowe). Wójt Gminy S. decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r., nr DŚR.8252.16.2.2022, wydaną na podstawie art. 2, art. 3 pkt 21, art. 17, art. 20, art. 23 i art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając wydaną decyzję, Wójt wskazał na wstępie, że z zaświadczenia Sądu Rejonowego w K. wynika, że w dniu 2 marca 2021 r. skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej K. K. a w treści orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika ZUS wskazano, że siostra skarżącej nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Jednakże, zdaniem Wójta, zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w związku z opieką nad siostrą nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Podczas przeprowadzonego w dniu 23 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono bowiem, że siostra skarżącej nie jest osobą leżącą, posiłki spożywa samodzielnie, również samodzielnie się porusza. Pomocy potrzebuje zaś przy wykonywaniu czynności higienicznych, nie może samodzielnie przygotować posiłków, nie może też pozostać sama na dłużej niż godzinę, ponieważ może podejmować czynności zagrażające jej bezpieczeństwu. Skarżąca pomaga siostrze wykonując niezbędne, codzienne czynności, tj.: ścielenie łóżka, pomoc w porannej toalecie, gotowanie, podawanie posiłków, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich oraz podawanie lekarstw. Ustalono przy tym, że siostra skarżącej około godziny 7:00 wyjeżdża do C., gdzie uczestniczy w warsztatach terapii zajęciowej, które trwają do około godziny 14.00. W czasie nieobecności siostry, skarżąca załatwia sprawy urzędowe, sprząta, robi zakupy, pierze i prasuje. Mając powyższe na uwadze, Wójt uznał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą nie absorbują jej w taki sposób aby uniemożliwić wykonywanie aktywności zawodowej. Nadto, jak wskazał Wójt, obowiązek sprawowania opieki nad siostrą skarżącej, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w pierwszej kolejności spoczywa na jej matce – T. K., która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, wskazując, że od wielu lat opiekuje się niepełnosprawną siostrą oraz pozostałą trójką niepełnosprawnego rodzeństwa. Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad siostrą, gdyż jest ona całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji i nie potrafi przygotować sobie żadnego posiłku ani się ubrać. Skarżąca wskazała przy tym, że korzystanie z terapii zajęciowej jest niezbędne dla rozwoju psychicznego jej siostry, ale w okresie letnim zajęcia się nie odbywają. Nadto, skarżąca oświadczyła, że ich matka nie mieszka z nimi od 30 lat i nie interesuje się ich losem. Obecnie mieszka w oddalonej o około 70 km G., jest na emeryturze i sama ma problemy zdrowotne związane z poruszaniem się. Zaskarżoną decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że nie można uznać aby skarżąca zrezygnowała z pracy jak i nie podejmowała pracy z powodu opieki nad siostrą. Skarżąca jest bowiem osobą trwale bezrobotną, nie ma żadnego stażu pracy, jest bierna zawodowo. Obecnie skarżąca ma 45 lat i nie pracowała nawet po ukończeniu szkoły zawodowej w 1997 r. Skarżąca nie jest też zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy. Nadto, Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Kolegium wskazało przy tym, że skarżąca nie opiekuje się siostrą w sposób stały, bowiem ta, od godziny 7:00 do 14:00 przebywa w ośrodku w C. pod opieką innych osób, dokąd jest zawożona i odwożona przez osoby trzecie. Ponadto, siostra skarżącej samodzielnie się porusza, spożywa posiłki, wychodzi na spacery. Wykonywane zaś przez skarżącą czynności opiekuńcze, tj. pomoc w czynnościach higienicznych, ubieraniu się, słaniu łóżka, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, mają charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego skarżąca jest zobowiązana jako siostra. Dlatego też, zdaniem Kolegium, pomoc świadczona siostrze przez skarżącą nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych. Jednocześnie, Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie skarżącej nie przysługuje świadczenie, ponieważ matka K. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. We wniesionej do Sądu skardze, skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; - rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostry, będącej jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez wstępnych niepełnosprawnej, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko. Rozpoznając wniesiona skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 grudnia 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 14 czerwca 2022 r., jest zgodna z prawem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca, jako siostra, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad siostrą. Jednakże, stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ww. przepisu, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na tle wykładni ww. przepisów w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób określały uprawienia osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozbieżności te rozwiał Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, przesądził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W uzasadnieniu podjętej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. W konsekwencji, podzielając w całości pogląd przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, uznać należało, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W okolicznościach niniejszej sprawy, niesporne zaś jest, że matka siostry skarżącej – T. K. (71 lat) żyje, nie została pozbawiona praw rodzicielskich a także nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka skarżącej jest zaś osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o czym świadczy znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie z dnia 31 marca 2022 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. Tym samym, jak słusznie uznał organ w zaskarżonej decyzji, skarżąca nie mogła skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na treść art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Jednocześnie, Sąd wskazuje, że ustanowienie skarżącej opiekunem prawnym siostry nie czyni skarżącej uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Przepis ten dotyczy bowiem opiekuna faktycznego dziecka, którym to zgodnie z art. 3 pkt 14 u.ś.r. jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o jego przysposobienie. Taka sytuacja nie zachodzi jednakże w niniejszej sprawie. Z powyższych względów, przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia nie było możliwe a wniesiona w niniejszej sprawie skarga, jako niezasadna, zasługiwała na oddalenie, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej i organu.