II SA/Lu 125/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Sędzia WSA Bartłomiej Pastucha Protokolant Referent Agata Kuśmirska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2026 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 15 stycznia 2026 r., znak: SKO.PS/40/227/2025 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat N. J.-W. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.

T. S. (dalej jako "strona", "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 15 stycznia 2026 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 15 listopada 2023 r., znak: SKO.PS/40/1032/2023 skarżąca uzyskała od 1 grudnia 2023 r. bezterminowo, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem K. S.. Wskazana decyzja została zmieniona decyzją organu I instancji z dnia 20 stycznia 2025 r. w związku z waloryzacją wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 10 października 2025 r. skarżąca złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Z. oświadczenie - prośbę o zawieszenie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze zamiarem złożeniem przez K. S. wniosku o świadczenie wspierające. Następnie w dniu 31 października 2025 r. skarżąca złożyła oświadczenie - prośbę o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku opieką nad synem K. S.. Decyzją z dnia 3 listopada 2025 r., znak: PS.4042.214.2025, Wójt Gminy Zamość (dalej również jako "organ I instancji") uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 15 listopada 2023 r., znak: SKO.PS/40/1032/2023. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał K. S. prawo do świadczenia wspierającego w okresie od 18 października 2024 r. do dnia 30 września 2031 r. Uwzględniając powyższe, Wójt Gminy Zamość decyzją z dnia 26 listopada 2025 r. orzekł o uznaniu świadczenia rodzinnego wypłaconego w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem K. S. za okres od 18 października 2024 r. do 30 września 2025 r. w łącznej kwocie [...]zł za nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2025 r. organ I instancji sprostował oczywistą omyłkę pisarską we wskazanej decyzji. W odwołaniu od decyzji skarżąca wskazała na swoją sytuację bytowa i finansową oraz brak wiedzy i złożoność przepisów prawa. Podkreśliła, że wysokość kwoty do zwrotu przekracza jej możliwości i wniosła o odstąpienie od zwrotu świadczenia, albo obniżenie jego wysokości. Decyzją z dnia 15 stycznia 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu rozpoznając odwołanie strony utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium przypomniało, że 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 – dalej jako "u.ś.w."). Powołując treść art. 63 ust. 6 i ust.11 u.ś.w. organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres przyznanego osobie niepełnosprawnej świadczenia wspierającego jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wskazano, że z weryfikacji pobierania świadczeń w innych jednostkach terenowych (CBB), wynika, iż K. S. zostało przyznane świadczenie wspierające w wysokości 220 procent renty socjalnej od 18 października 2024 r. do 31 października 2031 r. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że organ I instancji zasadnie żąda zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 18.10.2024 r. do 30.09.2025 r. Kolegium ubocznie wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej jako: "u.ś.r."), organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Strona ma możliwość złożenia do organu odrębnego wniosku o zastosowanie ulgi wskazanej w powoływanym przepisie. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu strona wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne ze świadomością jego nienależności, mimo że organ nie ustalił i nie wykazał, aby skarżąca posiadała taką świadomość w dacie pobierania świadczenia; - art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 63 ust. 11 u.ś.w. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, mimo że w okresie jego pobierania nie istniała decyzja przyznająca świadczenie wspierające, a skarżąca nie miała świadomości, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje; - błędne przyjęcie, że wyplata świadczenia wspierającego z wyrównaniem jest jednoznaczna z jego pobieraniem w okresie wcześniejszym, podczas gdy wyrównanie przyznane decyzją późniejszą nie może być utożsamiane z faktycznym pobieraniem świadczenia w dacie wcześniejszej, co prowadzi do nieuprawnionego obciążenia skarżącej obowiązkiem zwrotu; - art. 9 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku poinformowania strony o skutkach prawnych złożenia wniosku o świadczenie wspierające, w szczególności o możliwości jego przyznania z mocą wsteczną; - art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Zamość, w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem K. S. za okres od 18 października 2024 r. do 30 września 2025 r. oraz orzeczenia obowiązku zwrotu przedmiotowego świadczenia. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym zmieniły między innymi zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Świadczenie pielęgnacyjne zostało więc zastąpione w obecnym stanie prawnym (w przypadku osób pełnoletnich) świadczeniem wspierającym. Dodatkowo należy zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane na rzecz opiekuna, obecnie zaś świadczenie wspierające przyznawane jest na rzecz osoby niepełnosprawnej. Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.ś.w. lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje zaś decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.). Prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (art. 26 ust. 1-2 u.ś.w.). W rozdziale 7 u.ś.w. zawarto przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi zaś, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Zgodnie z art. 61 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Z wykładni powyższych przepisów wynika wprost, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad swoim synem K. S. od 1 grudnia 2023 r. do 30 września 2025 r. Świadczenie to zostało przyznane skarżącej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 15 listopada 2023 r., znak: SKO.PS/40/1032/2023, które uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i w powyższym zakresie orzekło o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem na okres od dnia 1 grudnia 2023 roku na czas nieokreślony. Decyzja ta zmieniona była wraz z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego decyzją Wójta Gminy Zamość z dnia 20 stycznia 2025 r. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 31 sierpnia 2025 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Z. skarżąca złożyła oświadczenie - prośbę o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku opieką nad synem K. S.. Decyzją Wójta Gminy Zamość z dnia 3 listopada 2025 r., uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 15 listopada 2023 r. zmienioną decyzją Wójta Gminy Zamość z dnia 20 stycznia 2025 r. Bezsporne jest także, że syn skarżącej K. S. uzyskał prawo do świadczenia wspierającego od dnia 18 października 2024 r. Sporną kwestią w przedmiotowej sprawie pozostaje natomiast zasadność uznania wypłaconego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem K. S. za okres od 18 października 2024 r. do 30 września 2025 r. w wysokości [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane z uwagi na brak po stronie skarżącej świadomości o wystąpieniu okoliczności skutkujących ustaniem przyznanego stronie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia w tym samym okresie, co przyznane niepełnosprawnemu synowi świadczenie wspierające. Mając na uwadze tak zakreśloną istotę sporu wskazać należy, że co do zasady problematyka nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uregulowana została w przepisach u.ś.r. Art. 30 ust. 2 u.ś.r. w pkt 1-5 wymienia enumeratywnie przypadki uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Niemniej jednak, w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie istotnym dla jej rozstrzygnięcia pozostaje powoływany już wcześniej przepis art. 63 ust. 11 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. W ocenie Sądu, z art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie wynika, aby w przypadku wystąpienia określonej w nim przesłanki do uznania wypłaconego świadczenia lub zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane, ustawodawca odsyłał do odpowiedniego stosowania, czy też stosowania wprost przepisów art. 30 ust. 2 u.ś.r. Tego rodzaju odesłanie nie wynika również z jakiejkolwiek innej regulacji u.ś.w. Zdaniem Sądu art. 63 ust. 11 u.ś.w. formułuje definicję niezależną i odrębną od analogicznej definicji nienależnie pobranego świadczenia zawartej art. 30 ust. 2 u.ś.r. i w przeciwieństwie do niej nie nawiązuje do elementu subiektywnego, czyli do stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie rodzinne, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Nie ocenia się także skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna jednego ze świadczeń w nim wskazanych, w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia. W związku z powyższym Sąd w pełni podziela i akceptuje wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis szczególny. Skutkuje to uznaniem, że poza przesłanką pobierania za ten sam okres dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie jest wymagane spełnienie innych warunków dla ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne zostało pobrane nienależnie (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 26 listopada 2025 r., sygn. II SA/Gl 981/25; wyrok WSA w Kielcach z 25 listopada 2025 r., sygn. II SA/Ke 401/25; wyrok WSA w Gliwicach z 21 listopada 2025 r., sygn. II SA/Gl 1128/25; wyrok WSA w Warszawie z 22 października 2025 r., sygn. VIII SA/Wa 690/25; wyrok WSA w Białymstoku z 16 października 2025 r., sygn. II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2025 r., sygn. II SA/Po 457/25; wyrok WSA w Gdańsku z 15 października 2025 r., sygn. II SA/Gd 422/25; wyrok WSA w Lublinie z 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Lu 11/26; wszystkie powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w CBOSA). Mając powyższe rozważania na względzie stwierdzić należy, że bez wpływu na wynik sprawy pozostają podnoszone w skardze argumenty, że skarżąca nie posiadała świadomości, pobierania świadczenia uznanego za nienależnie pobrane, ani też nie uzyskała informacji o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji przyznania osobie niepełnosprawnej świadczenia wspierającego. Powyższe okoliczności pozostają bez wpływu na obiektywny fakt zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 11 u.ś.w. obligującej organ administracyjny do wydania w takiej sytuacji decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już wcześniej wskazano przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w., odmiennie niż art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie wymaga pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Zdaniem Sądu, z powyższych względów w sprawie organy słusznie uznały, stosownie do art. 63 ust. 6 i ust. 11 u.ś.w., że pobrane przez skarżącą w okresie od 18 października 2024 r. do 30 września 2025 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad syna stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Jedynie na marginesie, z uwagi na brak wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, Sąd wyjaśnia, że argumentacja odnosząca się do trudnej sytuacji materialnej skarżącej w powiązaniu ze znaczną kwotą nienależnie pobranego świadczenia, może stanowić podstawę do ubiegania się przez skarżącą o zastosowanie ulgi w zakresie spłaty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r., w tym o umorzenie tej należności. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.