II SA/Lu 1/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska Protokolant Referent Agata Kuśmirska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 października 2025 r., znak: SKO.41/3139/OS/2025 w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje A. B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.

Zaskarżoną decyzją z 27 października 2025 r. znak SKO.41/3139/OS/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję z 26 sierpnia 2025 r. nr DŚ.6112.1059.2025 wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta L. w przedmiocie przyznania A. M. zasiłku celowego w kwocie 250,00 zł na dofinansowanie do: opłaty za wynajem mieszkania 150 zł; opłaty za energię elektryczną 60 zł i zakup obuwia dla córki 40 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskiem z 1 sierpnia 2025 r. A. M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: MOPS w L. ) o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie wydatków za wynajem mieszkania (1250 zł), światło (120 zł) oraz leki. W toku postępowania organ I instancji odebrał oświadczenie A. M. o jej sytuacji życiowej, we własnym zakresie uzyskał informację w sprawie niepełnosprawności córki wnioskodawczyni oraz przeprowadził aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego. Na tej podstawie ustalił, że wnioskodawczyni pochodzi z U. i ma zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, co uprawnia ją do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Ma 56 lat i samotnię wychowuje 15 letnią córkę M. Z., z którą zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, ponosząc z tego tytułu koszty tj. wg. deklaracji strony 1.250,00 zł czynsz miesięcznie, opłaty za energię elektryczną i zakup butli gazowej. Strona zarejestrowana jest w PUP w L. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Nie poszukuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad córką. Rodzina utrzymuje się ze świadczenia alimentacyjnego w kwocie 1.000 zł, zasiłku rodzinnego w kwocie 124 zł oraz zasiłku okresowego w kwocie 261 zł, co daje łączny dochód 1385,00 zł w miesiącu lipcu 2025 r. Kwota wydatków miesięcznych za lipiec to 1.250 zł czynsz, 150 -200 zł energia elektryczna, 105 zł gaz, 150 zł leki, 50 zł media w tym Internet, co daje łącznie 1805,00 zł. Do dyspozycji rodziny (wraz ze świadczeniem wychowawczym) pozostaje kwota 2.185,00 zł miesięcznie. Córka strony M. Z. została zaliczona do osób niepełnosprawnych, zaś orzeczenie wydano do dnia 25 marca 2026 r. Strona odwołała się od tego orzeczenia niezmiennie utrzymując, że córka wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Strona podała, że córka ma problemy kardiologiczne, sensoryczne i adaptacyjne, spowodowane negatywnymi doświadczeniami z rówieśnikami w środowisku szkolnym. Strona posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem "otwarty rynek pracy" i leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa, ma problemy z układem ruchu. W toku wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni zmieniła zakres żądania wskazując na potrzebę dofinansowania zakupu butów dla córki, zamiast leków. W tych okolicznościach organ I instancji, decyzją z 26 sierpnia 2025 r. nr DŚ.6112.1059.2025 przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy w kwocie 250 zł (na dofinansowanie do opłaty za wynajem mieszkania w wysokości 150 zł, opłaty za energię elektryczną 60 zł i zakup obuwia dla córki 40 zł. A. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym domagała się przyznania pełni wnioskowanej kwoty. Rozpoznając odwołanie strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie orzekło, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium ustaliło, że wnioskodawczyni i jej rodzina zmaga się z ubóstwem, bezrobociem, niepełnosprawnością, jak i jest rodziną niepełną. Zgodnie z art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 2 lit. a, art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej jako: u.p.s.) orzekło, że wnioskodawczyni ma prawo do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej, jak i spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego oraz przesłanki niedochodowe. Organ zwrócił jednak uwagę, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie każdej zgłaszanej potrzeby, a ubiegający się o pomoc powinien wykorzystać własne środki, możliwości i uprawnienia w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej ma charakter jedynie posiłkowy i dokonuje się w ramach uznania administracyjnego. Organ nie musi więc przyznać świadczenia, pomimo niskiego dochodu osoby ubiegającej się o pomoc. W ocenie Kolegium, decyzja organu I instancji nie narusza obowiązujących przepisów, w tym granic uznania administracyjnego. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że organ I instancji przeprowadził postępowanie wyczerpująco – przeprowadzono aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego, zebrano konieczne oświadczenia i pozyskano dokumenty. Zdaniem organu, ustalenia faktyczne nie budzą wątpliwości, a odmowa przyznania zasiłku w wyższej kwocie została w należyty sposób uzasadniona możliwościami finansowym organu. Ponadto, Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji dostrzegł problemy strony i przyznał jej na podstawie decyzji nr DŚ.6115.1053.2025 z 26 sierpnia 2025 r. zasiłek celowy na zakup żywności dla rodziny 400 zł oraz decyzji nr DŚ.6111.1055.2025 z 26 sierpnia 2025 r. zasiłek okresowy na okres od 1 sierpnia 2025 r. do 31 października 2025 r. w kwocie 261 zł miesięcznie. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie była to jedyna finansowa udzielona wnioskodawczyni przez organ I instancji w 2025 roku. Organ podkreślił, że to osoba ubiegająca się o pomoc jest zobligowana w do wykazania zasadności zgłaszanego żądania. W rozpatrywanej sprawie, pomimo wezwań ze strony organu I instancji, wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentacji medycznej obrazującej kondycję zdrowotną jej i córki, odmówiła także zawarcia z organem pomocowym kontraktu socjalnego. W tych okolicznościach, na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s., organ uznał stanowisko organu I instancji za prawidłowe. W skardze na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, A. M. (skarżąca) wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego. Sformułowała także szereg zarzutów odnośnie działania MOPS w L. , zarzucając m.in. celowe okłamywanie Kolegium i sądu, przekroczenie uprawnień, manipulowanie faktami. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. - dalej jako: p.p.s.a.). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia, należy uznać, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygające w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest osobom czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Ponadto, przyznanie prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, uwarunkowane jest jednoczesnym spełnieniem kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s.). Stosownie do art. 39 ust. 1, ust. 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust.1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust.2). Organ pomocy społecznej, oprócz ustalenia, czy wystąpiły pozytywne przesłanki przyznania powyższego świadczenia, zobowiązany jest każdorazowo zbadać, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Przepis ten nakłada obowiązek ustalenia, czy postawa wnioskodawcy nie powinna skutkować odmową przyznania wsparcia bądź ograniczenia jego wysokości. Przepis ten nakłada obowiązek ustalenia, czy postawa wnioskodawcy nie powinna skutkować odmową przyznania wsparcia bądź ograniczenia jego wysokości. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma pewną swobodę decyzyjną co do ustalenia treści tej decyzji, związaną z realizowaniem określonej, w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Uznaniowość przejawia się w możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia w zależności od okoliczności sprawy, a w szczególności od posiadanych przez organy środków na świadczenia i liczby ubiegających się o nie osób. W ramach uznania organ decyduje zarówno o przyznaniu zasiłku celowego, jak i o jego formie i wysokości (por. np. Wyrok WSA w Gliwicach z 27.03.2024 r., II SA/Gl 1984/23; Wyrok WSA w Krakowie z 5.02.2024 r., III SA/Kr 1595/23). Należy pamiętać, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do badania, czy przy podejmowaniu decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustalił wyczerpująco stan faktyczny sprawy, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i ma swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie, uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domeną swobodnego uznania organu administracji. Decyzja uznaniowa powinna jednak uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia – także regulacje ustawy o pomocy społecznej. Przedmiotem wniosku rozpatrywanego w niniejszej sprawie jest zasiłek celowy na dofinansowanie opłaty za wynajem mieszkania, opłaty za energię elektryczną i zakup obuwia dla córki skarżącej. Poza sporem w sprawie pozostaje okoliczność, że sytuacja życiowa realizuje ustawowe przesłanki przyznania pomocy społecznej wymienione w art. 7 u.p.s., w szczególności w zakresie bezrobocia, niepełnosprawności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych w rodzinie niepełnej. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca tworzy z córką niepełną rodzinę, pozostaje bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Nie poszukuje zatrudnienia z uwagi na deklarowaną konieczność sprawowania opieki nad córką oraz własne problemy zdrowotne. Niesporne jest także spełnienie przez skarżącą kryterium dochodowego przyznania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Rodzina utrzymuje się bowiem ze świadczenia alimentacyjnego w kwocie 1.000 zł, zasiłku rodzinnego w wysokości 124 zł, zasiłku okresowego w wysokości 261 zł. Skarżąca pobiera także świadczeni wychowawcze, które nie podlega uwzględnieniu w ustaleniu wysokości dochodu rodziny. Miesięczny łączny dochód rodziny wnosi zatem 1.385 zł, co sprawia, że nie przekracza on dopuszczalnego kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 u.p.s, dla dwuosobowej rodziny skarżącej na kwotę 1646 zł. W świetle powyższego, w ocenie sądu, stanowisko organów orzekających w sprawie, że sytuacja życiowa i finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie jej pomocy w postaci zasiłku celowego, należy uznać za prawidłowe i zgodne z regulacjami art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 3 i art. 39 ust. 1, ust. 2 u.p.s. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się natomiast na wysokości dofinansowania przyznanego skarżącej w ramach pomocy społecznej. Przypomnieć trzeba, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowane jest przez organy w ramach uznania administracyjnego. Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne wyraża się w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie musi rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób. Organ orzekający ma bowiem prawo, jak i obowiązek dokonać oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i ich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2004/23). Powyższe nie oznacza jednak zupełnej dowolności w rozstrzyganiu sprawy. Organ działający w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany, stosownie do art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie ocenić czy i w jakim zakresie żądanie strony jest zasadne. Rezultaty tak przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego powinny znaleźć wyraz w treści rozstrzygnięcia kończącego sprawę. W ocenie sądu, postępowanie organów orzekających w sprawie spełnia opisane wyżej wymogi. Postępowanie dowodowe w sprawie objęło przeprowadzenie (aktualizację) rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozyskanie we własnym zakresie dokumentacji niezbędnej do poczynienia ustaleń w zakresie sytuacji zdrowotnej skarżącej i jej córki, a także realizacji obowiązku szkolnego przez córkę skarżącej. Nie można przy tym pominąć postawy skarżącej, która nie zrealizowała wezwań organu do przedłożenia dokumentacji medycznej obrazującej przewlekłość chorób skarżącej oraz jej córki, ani nie wyraziła zgody na zawarcie kontraktu socjalnego z organem pomocowym. Wbrew twierdzeniom skarżącej, należy zatem ocenić, że postępowanie organów dowodzi chęci załatwienia wniosku zgodnie z oczekiwaniem strony. Zdaniem sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organy orzekające w sposób przejrzysty i pełny, posiłkując się konkretnymi danymi obrazującymi dostępność środków posiadanych przez MOPS w L. z przeznaczeniem na zasiłki celowe, wykazały zasadność przyznania skarżącej dofinansowania w wysokości poniżej żądania wyrażonego we wniosku. Zasadnie zwróciły uwagę także na wartość pomocy uzyskanej już przez skarżącą w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2025 r. z zasobów MOPS w L. , jak również na niewielką wysokość środków (średnio 3.953,75), którą organ może przeznaczyć na tą formę wsparcia. Końcowo warto przypomnieć, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (zob. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2698/19). Organy pomocowe nie są zatem zobowiązane do zaspokajania pełni zgłaszanych do nich potrzeb, lecz mają możliwość miarkowania udzielanej pomocy w poszanowaniu zasad słuszności, sprawiedliwości i z uwzględnieniem środków finansowych pozostających w ich dyspozycji. W rozpatrywanej sprawie, ograny dostrzegły trudności natury życiowej, zdrowotnej i finansowej, z jakimi zmaga się skarżąca i nie pozostawiły jej bez pomocy. Samo zaś niezadowolenie skarżącej z wysokości uzyskanego dofinansowania nie pozbawia rozstrzygnięć organów administracji przymiotu legalności, co podlegało zbadaniu przez tutejszy sąd. W tym stanie sprawy sąd oddalił skargę za podstawę przyjmując art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 763).