II SA/Łd 915/25

Dnia 28 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędzia WSA Marcin Olejniczak Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2026 roku sprawy ze skargi V. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 października 2025 roku nr SKO.4114.166.2025 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 30 września 2025 roku, nr SOCVI.554.942MA.2025.276320.ŚR; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. T. S., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. lp

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 27 października 2025 r., nr SKO.4114.166.2025 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2025.1208), dalej jako: "u.ś.r." - po rozpatrzeniu odwołania V. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 30 września 2025 r., znak SOCVI.554.942MA.2025.276320.ŚR o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem Y. K. za okres od 10 lutego 2025 r. do 28 lutego 2025 r. oraz od 1 marca 2025 r. do 31 sierpnia 2025 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 30 września 2025 r. - na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6 i ust. 8 u.ś.r. - orzekł o: 1. uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem Y. K. za okres od 10 do 28 lutego 2025 r. w wysokości 2.230,40 zł oraz za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2025 r. w wysokości 3.287 zł miesięcznie; 2. zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem Y. K. za okres od 10 lutego do 31 sierpnia 2025 r. w kwocie 21.952,40 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 749,59 zł, co łącznie stanowi kwotę 22.701,99 zł. W odwołaniu od ww. decyzji V. S. zakwestionowała podstawę faktyczną wydanej decyzji wyjaśniając, że nie była zatrudniona na stałe, wykonywała jednodniowe umowy zlecenia w dniach: 10 lutego i 31 sierpnia 2025 r., co - w jej ocenie - nie wpływało na spełnienie warunków do świadczenia w pozostałych miesiącach. Odwołująca wskazała, że w związku z podjęciem zatrudnienia nie była świadoma konieczności złożenia nowego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia na "nowych zasadach", który złożyła w dniu 22 września 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, przywołaną na wstępie decyzją z dnia 27 października 2025 r., po rozpoznaniu ww. odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśniając następnie, że od dnia 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429 ze zm.), dalej jako: "u.ś.w.". Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Dalej Kolegium przywołując zawartą w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. definicję nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wskazało, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.), a od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b u.ś.r.). Następnie Kolegium ustalając stan faktyczny sprawy zwróciło uwagę, że w dniu 13 marca 2023 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął wniosek odwołującej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad synem. Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 16 marca 2023 r., znak: SOCII.5111.013113.2023.276320.000001.2023 ustalił stronie prawo do wnioskowanego świadczenia na okres od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2025 r., tj. do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, uznając, iż wypełnione zostały ustawowe kryteria do przyznania świadczenia. Decyzja ta w kolejnych latach zmieniana była wraz z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na dany rok (decyzje Prezydenta Miasta Łodzi: z dnia 21 lipca 2023 r., znak: SOCII.5111.013113.2023.276320.000002.2023, z dnia 18 grudnia 2023 r., znak: SOCII.5111.013113.2023.276320.000004.2023 oraz z dnia 24 grudnia 2024 r., znak: SOCII.5111.013113.2023.276320.000001.2024). Następnie Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi ustaliło, na podstawie danych pozyskanych w dniu 1 września 2025 r. z platformy elektronicznej ZUS, iż w dniach: 10 lutego i 12 kwietnia 2025 r. odwołująca pozostawała w zatrudnieniu. W dniu 5 września 2025 r. od organu I instancji wpłynęło pismo pracodawcy odwołującej - firmy "J." Sp. z o.o., potwierdzające powyższe ustalenia. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem nie przysługuje stronie od daty pierwszego zatrudnienia, tj. od 10 lutego 2025 r. W tak ustalonym stanie faktyczno-prawnym Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 30 września 2025 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem za okres od 10 lutego do 31 sierpnia 2025 r. oraz o zwrocie tych nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W ocenie Kolegium, prawidłowe jest stanowisko organu I instancji, iż w sytuacji gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja wygasła - brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. i w takim wypadku zastosowanie znajduje jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w trybie art. 30 ust. 1 u.ś.r. Dalej Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z określonymi wskazaniami. Jednocześnie - na podstawie art. 3 pkt 22 u.ś.r., ilekroć mowa w przepisach u.ś.r. o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to m.in. wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia. Jak zaakcentowało Kolegium, istotą świadczenia pielęgnacyjnego (na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.) jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne - na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa doświadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ uznał, że oznacza to, iż świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od dnia 10 lutego do dnia 31 sierpnia 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, bowiem odwołująca podjęła dodatkowa pracę w oparciu o umowę zlecenie, do czego nie była uprawniona zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium wyjaśniło, iż bez znaczenia pozostaje kwestia, iż zatrudnienie miało charakter "incydentalny", bowiem samo podjęcie zatrudnienia przez stronę powodowało utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Świadczenie pielęgnacyjne wypłacone przez organ za wskazany okres w wysokości łącznej 21.952,40 zł jest - w myśl definicji wskazanej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - nienależnie pobrane, a jako takie, zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 8 u.ś.r., podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga spełnienia przesłanek, tj. 1.świadczenie zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części oraz 2.osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Odwołująca, w ocenie Kolegium, była prawidłowo pouczona o konieczności niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym przypadku o podjęcia zatrudnienia. Stosowne pouczenie zawarte było we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne oraz we wszystkich decyzjach zmieniających tą decyzję. Konkludując Kolegium napisało, że organ wypłacający świadczenia uzyskał w miesiącu wrześniu 2025 r. informację o podjęciu zatrudnienia przez odwołującą w dniu 10 lutego 2025 r., zatem strona nie była uprawniona do pobierania wypłaconych jej świadczeń, stąd jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Końcowo Kolegium wskazało, że strona może zwrócić się do organu I instancji z wnioskiem o zastosowanie ulgi w spłacie stosownie do treści art. 30 ust. 9 u.ś.r. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze V. S. wniosła o: 1.uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 30 września 2025 r. oraz umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w całości, w tym umorzenie odsetek, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności., oraz stwierdzenie, że odsetki są nienależne z mocy prawa. W motywach skargi jej autorka wskazała, że jest samotną matką wychowującą dwoje dzieci, w tym niepełnosprawne dziecko wymagające stałej opieki. Skarżąca pobiera świadczenie pielęgnacyjne na to dziecko, co stanowi podstawowe źródło jej utrzymania. Skarżąca przyznała, że w okresie objętym decyzją zawarła jedynie dwie, jednodniowe umowy zlecenia, nie podejmując stałego zatrudnienia. Nie była świadoma obowiązku złożenia nowego wniosku o świadczenie na zmienionych zasadach po podjęciu nawet krótkotrwałej pracy zarobkowej. Pomimo, że praca zarobkowa skarżącej była minimalna i incydentalna, organ uznał cały okres za objęty nienależnym pobraniem świadczenia, żądając zwrotu pełnej kwoty wraz z odsetkami. Skarżąca podała, że nie podjęła żadnej innej pracy, a jej sytuacja materialna jest trudna, jako samotna matka ponosi liczne wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem dzieci, w tym koszty rehabilitacji, leków, dojazdów do specjalistów oraz bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego. W ocenie skarżącej w sprawie doszło do naruszenia przepisów materialnych i brak jest podstaw do uznania świadczenia za nienależnie pobrane w pełnej wysokości. Zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Organ błędnie uznał, iż nawet minimalna aktywność zarobkowa automatycznie czyni świadczenie nienależnym, bez analizy proporcjonalności i faktycznego wpływu na opiekę. Narusza to zasadę proporcjonalności (art. 7 Konstytucji RP) oraz art. 7 i art. 8 k.p.a. wymagających pogłębionej analizy stanu faktycznego i ochrony zaufania obywateli do organów państwa. Skarżąca nie była informowana o konieczności złożenia nowego wniosku, co uniemożliwiło jej dostosowanie się w terminie. W ocenie skarżącej w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za możliwością umorzenia należności, bowiem skarżąca jest samotna matką dwojga dzieci, w tym niepełnosprawnego, bez stałego zatrudnienia, z wysokimi wydatkami na opiekę medyczną. Żądanie zwrotu całej kwoty zagraża podstawom egzystencji rodziny, co narusza art. 71 Konstytucji RP (ochrona rodziny). Organ nie rozważył tej możliwości naruszając art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego). Zdaniem skarżącej, żądanie zwrotu odsetek nie jest uzasadnione, gdyż art. 30 ust. 5 u.ś.r. pozwala na ich naliczanie jedynie od należności głównej, a w sprawie brak podstaw do uznania świadczenia za nienależne w pełnej wysokości. Ponadto, w razie umorzenia głównej należności, odsetki odpadają z mocy prawa. Końcowo strona zwróciła uwagę na naruszenia proceduralne wskazując, że organ naruszył art. 10 § 1 k.p.a., nie zapewniając skarżącej aktywnego udziału w postępowaniu. Decyzja została doręczona na adres w Polsce, mimo pobytu skarżącej za granicą od czerwca 2024 r., co uniemożliwiło terminową reakcję. Brak informacji o konsekwencjach minimalnej pracy zarobkowej naruszył zasadę informowania stron (art. 9 k.p.a.). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga okazał się zasadna. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy świadczenie pielęgnacyjne przyznawane w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (w sprawie dzieckiem skarżącej) jest nienależnie pobrane i w związku z tym skarżąca jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W ocenie organów obu instancji, wobec podjęcia przez skarżącą pracy na podstawie umowy zlecenia, ww. świadczenie za określony czas jest nienależnie pobrane i powinno zostać zwrócone przez stronę wraz z ustawowymi odsetkami. Skarżąca natomiast w swojej argumentacji kontestuje wskazane stanowisko organów obu instancji. Na wstępie rozważań należy podkreślić, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, obowiązana jest do jego zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do tych świadczeń lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Z treści powyższego przepisu wynika, że warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest wystąpienie w trakcie jego realizacji okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty. Wystąpienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń oznacza w istocie odpadnięcie jednej z przesłanek warunkujących ich nabycie. Należy wyjaśnić, że chodzi o sytuację faktyczną, która występuje po wydaniu decyzji przyznającej prawo do świadczenia, czyli w trakcie okresu zasiłkowego. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane do osób, które muszą zrezygnować z pracy (lub nie mogą jej podjąć) ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 13 marca 2023 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Organ decyzją z dnia 16 marca 2023 r. przyznał skarżącej prawo do ww. świadczenia, począwszy od 1 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2025 r. w kwocie 2.458 zł miesięcznie. W późniejszym czasie organ kilkakrotnie zmieniał ww. decyzję w związku z podwyższeniem wysokości przyznanego świadczenia. Skarżąca w dniu 10 lutego 2025 r. zawarła umowę zlecenia świadcząc tego dnia pracę. Po raz drugi skarżąca zawarła tego rodzaju umowę zlecenia 12 kwietnia 2025 r., świadcząc pracę od 12 do 14 kwietnia 2025 r. W tej sytuacji organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie weryfikacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i po przeprowadzeniu stosownego postępowania, w dniu 30 września 2025 r. wydał decyzję o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 10 lutego 2025 r. do 31 sierpnia 2025 r. w łącznej kwocie 22.701,99 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Nie ulega wątpliwości, iż świadczenie pielęgnacyjne należne jest osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która w związku ze sprawowaniem opieki nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia. Z samej istoty tegoż świadczenia wynika, że jest ono dedykowane osobie, która nie pracuje z powodu sprawowanej opieki, a świadczenie to w istocie ma zrekompensować brak zarobku uzyskiwanego z zatrudnienia. Świadczenia tego nie może zatem uzyskać osoba wykonująca pracę, w szczególności pozostająca w zatrudnieniu. Z okoliczności badanej sprawy wynika jednoznacznie, że skarżąca 10 lutego 2025 r. oraz w okresie od 12 do 14 kwietnia 2025 r. świadczyła pracę na podstawie zawartej przez siebie umowy zlecenia. Nie budzi wątpliwości, że fakt zawarcia umowy zlecenia jest przejawem świadomej woli skarżącej. Z tego powodu podjęcie i wykonywanie zatrudnienia w ww. okresie świadczy o niespełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Tym samym w okresie tym skarżąca nie była uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą najbliższą (vide: uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zawarcie przez skarżącą ww. umów zlecenia determinuje konieczność uznania, że w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego podjęła ona aktywność zawodową w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co z kolei jest przeszkodą do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie to nie jest przyznawane z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania ww. opieki. W przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych. Podjęcie przez skarżącą działań, które wypełniają definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. jest niewątpliwe w okolicznościach badanej sprawy i nie ma przy tym znaczenia intensywność podjętej pracy, wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia, czy zakres potrzeb rodziny. Nie ma znaczenia także, czy wysokość przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego jest wystarczająca do utrzymania rodziny. Z okoliczności sprawy wynika niewątpliwe ustalenie, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne skarżąca wykonywała pracę w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co stoi na przeszkodzie do przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie budzi także zastrzeżeń poprawność konstatacji organów, iż skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia w przypadku podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Wskazuje na to treść wniosku złożonego przez skarżącą przy ubieganiu się o ww. świadczenie, a także treść decyzji przyznającej świadczenie, w której organ wskazał, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie organu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Analiza treści pouczeń skierowanych do skarżącej pozwala uznać, że skarżąca została prawidłowo pouczona o ciążącym na niej obowiązku informowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, w tym o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając na uwadze powyższe należy zaakcentować, iż podjęcie przez skarżącą działań, które wypełniają definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., choć jest niewątpliwe, to jednocześnie krótkotrwałe i obejmuje okres 4 dni, tj. 10 lutego, oraz od 12 do 14 kwietnia 2025 r. Nie jest zatem zrozumiałe przyjęcie przez organy, że skarżąca swoim działaniem pobierała świadczenie w sposób nienależny w całym okresie po podjęciu pierwszego zatrudnienia, tj. od 10 lutego do 31 sierpnia 2025 r. Jak już była o tym mowa, przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za świadczenie nienależnie pobrane uważa takie świadczenia rodzinne, które zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Użyty w tym przepisie zwrot "mimo zaistnienia okoliczności" wskazuje na konieczność nie tylko wystąpienia ale i istnienia tego rodzaju okoliczności, które sprzeciwiają się wypłacie przyznanych świadczeń rodzinnych. Powyższa regulacja prawna określając świadczenie nienależnie pobrane ma oczywiście charakter reakcyjny, ale ta reakcja winna ograniczać się do stanu, w którym istnieją podstawy do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Nie może zatem rozciągać się na świadczenia rodzinne wypłacone w okresie, w którym nie istniały podstawy do uznania ich za nienależnie pobrane, nawet wtedy gdy w okresie wcześniejszym okoliczności taki występowały ale następnie ustały. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nie ma bowiem cech represyjnych i nie może być postrzegany jako norma będąca podstawą sankcji, której celem, a jednocześnie skutkiem, jest uznanie za nienależnie pobrane całego wypłaconego świadczenia rodzinnego nawet wówczas gdy nienależnie pobrana była tylko jego cześć. Rozumienie powyższego przepisu zgodnie z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP nie może oznaczać objęcia jego dyspozycją wypłaconych świadczeń rodzinnych w takim zakresie, który nie odpowiada pojęciu świadczenia nienależnie pobranego, a zatem pobranego mimo istnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie, zmniejszenie albo wstrzymanie prawa do świadczeń rodzinnych. Skoro zatem w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w dniu 10 lutego oraz od 12 do 14 kwietnia 2025 r., to brak jest podstaw aby w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. upatrywać podstawy prawnej do uznania za nienależnie pobrane ww. świadczeń za pozostały okres wypłaty. Z okoliczności sprawy nie wynika bowiem aby w tym okresie skarżąca nie wypełniała przesłanek statuujących jej prawo do przyznanego świadczenia. Tym samym organy uznając za nienależnie pobrane świadczenie wypłacone skarżącej w całym okresie od 10 lutego do 31 sierpnia 2025 r. naruszyły przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wskutek jego błędnej wykładni, a w konsekwencji także niewłaściwego zastosowania. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy wyjaśnić, że incydentalny charakter zatrudnienia i minimalny zarobek uzyskany z pracy nie są okolicznościami relewantnymi na gruncie art. 30 u.ś.r. W niniejszym postępowaniu nie mogły także zostać uwzględnione okoliczności, które w ocenie skarżącej mają charakter szczególny i uzasadniają nieobciążanie obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Przepis art. 30 ust. 2 u.ś.r. nie uzależnia bowiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane i żądania jego zwrotu od tego czy skarżąca jest matką samotnie wychowującą dwójkę dzieci, w tym niepełnosprawnego syna i jakie koszty ponosi w związku z utrzymaniem i leczeniem dzieci. W tym zakresie należy tylko zauważyć, że postępowanie w przedmiocie ewentualnej ulgi w zwrocie kwot nienależnie pobranego świadczenia, w tym także w sprawie umorzenia należności, jest odrębnym postępowaniem wszczynanym na wniosek strony, stosownie do art. 30 ust. 9 u.ś.r., o czym strona została już pouczona w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie dopatrzył się natomiast uchybień przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. Postępowanie wyjaśniające doprowadziło do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nie stanowi zaś naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. okoliczność doręczania skarżącej rozstrzygnięć w sprawie na adres zamieszkania w Polsce, bowiem korespondencja w ten sposób była odbierana przez skarżącą osobiście w miejscu zamieszkania. Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd rozstrzygnął w punkcie 2. wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższej oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie, stosownie do art. 153 p.p.s.a. ds