II SA/Łd 144/26

Dnia 30 czerwca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Olejniczak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2026 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 grudnia 2025 roku nr SKO.4115.295.2025 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. a.bł.

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przez J. B. (dalej także "skarżący", "strona") decyzją z 12 grudnia 2025 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), oraz art. 60, art. 61, art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 – u.p.s.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej "organ II instancji", "organ odwoławczy") uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy Brzeziny (dalej także "organ I instancji") z 23 września 2025 r. w przedmiocie opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej i orzekło co do istoty w ten sposób, że: 1) ustaliło J. B. odpłatność za pobyt syna Pana K. B. w Domu Pomocy Społecznej w B. od dnia 12 czerwca 2025 r., w wysokości 3.495,66 zł miesięcznie; 2) zwolniło częściowo J. B. z wnoszenia opłaty za pobyt syna K. B. w Domu Pomocy Społecznej w B. w wysokości 30% ustalonej odpłatności tj. w kwocie 1048,70 zł w okresie od dnia 12 czerwca 2025 r., do dnia 31 grudnia 2026 r. Z akt sprawy wynika, że decyzją z 23 września 2025 roku organ I instancji, na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust.1, ust.2, ust. 2e, art. 62 ust. 2 u.p.s. ustalił skarżącemu opłatę za pobyt jego syna – K. B. (dalej także "mieszkaniec"), w Domu Pomocy Społecznej w B., od 12 czerwca 2025 r. w wysokości 3.495,66 zł miesięcznie i zwolnił go częściowo z wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, tj. w wysokości 30 % ustalonej odpłatności w okresie od 12 czerwca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. Wskutek wniesionego odwołania, organ II instancji rozpatrując odwołanie uznał, iż zaskarżoną decyzję organu I instancji należy uchylić w całości i orzec co do istoty. Uzasadniając swoją decyzję, organ II instancji, wskazał, że Sąd Rejonowy [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich zezwolił na przyjęcie syna skarżącego do domu pomocy społecznej bez jego zgody. W związku z powyższym decyzją z 25 kwietnia 2025 r. syn skarżącego został skierowany do domu pomocy społecznej i przyjęty z dniem 12 czerwca 2025 r. Zgodnie z obwieszczeniem Starosty Brzezińskiego w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej w Powiecie [...] w roku 2025, średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w dps wynosi 6.274 zł. Ustalono, że mieszkaniec K. B. wnosi opłatę w wysokości 70% swojego świadczenia, tj. 1.347,96 zł miesięcznie (zgodnie z decyzją Wójta z 30 czerwca 2025 r.), co nie pokrywa pełnych kosztów pobytu w domu pomocy. W trakcie postępowania, w tym wywiadów alimentacyjnych u osób zobowiązanych ustalono, że tylko skarżący może być zobowiązany do ponoszenia odpłatności zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości 6.525,66 zł, na który składa się wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.451,69 zł świadczenie emerytalne w wysokości 3.858,13 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, a dochód skarżącego jest równy 646,10 % kryterium dochodowego, zatem istnieje obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt jego syna w dps w wysokości 3.495,66 zł miesięcznie. W związku z powyższym organ I instancji 22 lipca 2025 r. wystosował do strony pismo informujące o zasadach wnoszenia opłat za pobyt w domach pomocy oraz załączył projekt umowy na ponoszenie odpłatności. W dniu 26 sierpnia 2025 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącego o zwolnienie z wnoszenia opłat za pobyt syna w domu pomocy społecznej, jednocześnie nie wyraził zgody na podpisanie umowy na ponoszenie odpłatności, która została zaproponowana przez organ I instancji. W związku z wnioskiem o zwolnienie z wnoszenia opłat za pobyt syna w domu pomocy społecznej ośrodek zbadał sytuację materialno-bytową oraz możliwości ponoszenia odpłatności przez stronę. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z 30 czerwca 2025 r. oraz zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że: strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, obecnie przebywa w schronisku dla osób bezdomnych; miesięczne wydatki jakie ponosi to: opłata za pobyt w schronisku w wysokości 45 zł dziennie tj. 1395 zł miesięcznie oraz alimenty w wysokości 150 zł; w związku z pobytem w schronisku strona nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania tj. opłat za czynsz, energię elektryczną, ogrzewanie, wodę, śmieci, żadnych kosztów bieżących napraw itp.; w schronisku ma zapewnione wyżywienie - 3 posiłki dziennie, w miarę możliwości schroniska może być dostarczona bielizna, odzież i obuwie oraz prowadzenie pracy socjalnej mającej na celu pomoc w załatwianiu podstawowych spraw życiowych, rozwinięcie lub wzmocnienie aktywności i samodzielności osób bezdomnych, przywracanie do życia w społeczeństwie oraz usamodzielnianie tych osób; pomimo niepełnosprawności nie leczy się przewlekle i nie ponosi z tego tytułu żadnych dodatkowych kosztów. Wobec powyższych ustaleń Kolegium uznało, że miesięczne obciążenia są niewielkie w stosunku do uzyskiwanego dochodu. Zdaniem organu skarżący nie potwierdził również innych wydatków, które znacząco wpływałyby na możliwość ponoszenia odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego oraz na podstawie zebranej dokumentacji organ uznał, że obecna sytuacja materialna i bytowa daje skarżącemu możliwość częściowego ponoszenia odpłatności oraz nie wpłynie to znacząco na pogorszenie jego sytuacji finansowej. Z uwagi na niepełnosprawność skarżącego organ przychylił się do częściowego zwolnienia z ustalonej odpłatności. Wyjaśniono, że kwota odpłatności będzie ulegała zmianie w przypadku zmiany średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, wysokości wnoszonej przez mieszkańca oraz inne osoby zobowiązane oraz w przypadku zmiany sytuacji materialno-bytowej strony. Organ, odnosząc się do zarzutów odwołania, wskazał, że brzmienie art. 64 u.p.s. potwierdza uznaniowy charakter wydawanego na jego podstawie rozstrzygnięcia o zwolnieniu osoby z opłaty za pobyt w dps. W okolicznościach kontrolowanej sprawy organ odwoławczy zaznaczył, że niewątpliwie sytuacja strony jest trudna, ale nie na tyle by uzasadniała uwzględnienia wniosku o zwolnienie z odpłatności w całości. Strona, mimo swojej niepełnosprawności i wypłacanej emerytury jest osobą aktywną zawodowo, zatrudnioną na 3/4 etatu na umowę o pracę, pobierającą wynagrodzenie, z którego uzyskuje dochód stanowiący źródło utrzymania. W ocenie organu do złożonego wniosku strona załączyła głównie specyfikację ponoszonych wydatków (np. faktura za wyjazd na turnus rehabilitacyjny, usługi noclegowe czy lekarstwa) z których nie wynika by ponosiła nadzwyczajne koszty. Większość decyzji ustalających odpłatność za pobyt w dps wskazuje na zbliżone sytuacje wnioskodawców, zatem całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt w dps nie jest zasadą, a wyjątkiem. Pogorszenie sytuacji majątkowej z powodu obciążenia odpłatnością za pobyt syna w dps również nie może stanowić podstawy do zwolnienia w całości z tej opłaty. Oczywistym jest bowiem, że stanowi ona znaczny uszczerbek w comiesięcznych wydatkach. Przedmiotowa opłata związana z opieką nad synem strony i stanowi rekompensatę za sprawowanie tej opieki przez jednostki samorządowe. Opieka ta nie jest bezpłatna. Zdaniem organu II instancji w rozpoznawanej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ I instancji uwzględnił przy wydawaniu decyzji, także fakt płacenia przez stronę alimentów na rzecz córki. Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z 10 października 2025 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej. W ocenie organu II instancji, organ I instancji właściwie ustalił i zweryfikował pozostałe osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w dps, z uwzględnieniem jego matki. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że na uwzględnienie zasługiwał zarzut sprowadzający się do niejasnej i mało precyzyjnej sentencji decyzji organu I instancji. W skardze na powyższą decyzję J. B. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący podniósł zarzut naruszenia: I. przepisów postępowania, tj.: art. 10 § 1 k.p.a., poprzez niepowiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się o jego treści lub złożenia własnych wniosków dowodowych; art. 140, w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 i 6, w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów strony podniesionych w odwołaniu tj. zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., co doprowadziło do pozbawienia strony prawa do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym; art. 7, art. 80 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę dowodów i pominięcie istotnych okoliczności sprawy podnoszonych przez skarżącego tj. faktu: ponoszenia przez stronę kosztów związanych ze zwiększonymi potrzebami zdrowotnymi; ponoszenia przez stronę kosztów związanych z zaspokajaniem jej potrzeb poza ośrodkiem pomocy dla bezdomnych; przyczyniania się przez skarżącego do zaspokajania potrzeb córki N. B. także poza zakresem wynikającym z orzeczenia alimentacyjnego; 4. art. 107 ust. 1 u.p.s., poprzez nieprzeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w jego miejscu pracy, tj. w miejscu, w którym skarżący zaspokaja znaczną część swoich potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem; 5. art. 107 § 1 pkt 6, w zw. z art. 64 u.p.s., poprzez niedostateczne wyjaśnienie w zaskarżonej decyzji, jakie ustalenia poczynił organ administracyjny w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej innych osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu jego syna w dps; II. naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 64 u.p.s. w sytuacji, gdy w stosunku do strony zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające całkowite zwolnienie go z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt syna w dps. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. - p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl art. 59 ust. 1 u.p.s decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f). Ponadto stosownie do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli zachodzą okoliczności wskazane w punktach 1 do 7 ww. przepisu. Procedowanie w zakresie obciążeń finansowych związanych z korzystaniem z usług domu pomocy społecznej organ rozpoczyna od wydania decyzji skierowanej do świadczeniobiorcy, na co wskazuje jednoznacznie treść art. 59 ust. 1 u.p.s. Drugim krokiem w procedurze ustalenia opłaty jest uruchomienie trybu umownego, a organ powinien zwrócić się do wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o jej zawarcie. W tym celu konieczne jest ustalenie w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego sytuacji dochodowej, osobistej, rodzinnej i majątkowej osób zobowiązanych oraz wstępne ustalenie, do jakiej wysokości można obciążyć poszczególne osoby w granicach wyznaczonych art. 61 ust. 2 pkt 2. Organ powinien sformułować propozycje obciążeń poszczególnych zobowiązanych, uwzględniając ich sytuację, możliwości oraz wymogi dyscypliny finansów publicznych. Istotne jest również pouczenie osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o konsekwencjach odmowy zawarcia umowy. Priorytetowe potraktowanie umowy nie wyklucza jednak zastosowania administracyjnego trybu rozstrzygania. W sytuacji gdy strony, kierując się swobodą zawierania umów, odmówiłyby jej podpisania lub zgodziły się jedynie na symboliczną opłatę, to realizacja ich ustawowego obowiązku byłaby niemożliwa lub iluzoryczna. Dlatego ustawodawca za konieczne uznał dopuszczenie trybu orzeczniczego w takich przypadkach (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., I OSK 62/14), przy czym tryb administracyjny jest alternatywny wobec umownego, niemniej może zostać uruchomiony, jeżeli czynność konsensualna nie dojdzie do skutku lub jej postanowienia nie będą respektowane. Trzecim etapem ustalania opłaty (do którego jednak może nie dojść, jeżeli zostanie zawarta umowa) jest wydanie decyzji administracyjnej adresowanej do małżonka i zstępnych przed wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca dps ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych. Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zatem zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Wobec powyższego w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. należy rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą, w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) oraz drugą, w której osoba ta odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w realiach niniejszej sprawy mamy do czynienia z tą pierwszą sytuacją. Jak wynika z akt postępowania, postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy zezwolił na przyjęcie syna skarżącego do domu pomocy społecznej bez jego zgody. Następnie decyzją z 25 kwietnia 2025 r. syn skarżącego został skierowany do domu pomocy społecznej i przyjęty 12 czerwca 2025 r. Bezspornie więc skarżący jest osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach pobytu syna w dps. U skarżącego przeprowadzono wywiad środowiskowy i zaproponowano mu możliwość zawarcia umowy, lecz skarżący nie skorzystał z tego rozwiązania. W tej sytuacji, stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. zaistniały przesłanki do ustalenia opłaty skarżącemu w drodze decyzji, jak i do rozważenia przez organ wniosku skarżącego o ewentualne zwolnienie go z opłaty. W ocenie sądu organ zgromadził obszerny i wyczerpujący materiał dowodowy w niniejszej sprawie i należycie go ocenił, co w konsekwencji skutkowało ustaleniem skarżącemu opłaty w wysokościach określonych w decyzji organu II instancji. Biorąc pod uwagę średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. oraz ustalenia wynikające z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz okoliczność, że pomimo tego, że wystosowano do skarżącego pismo informujące o zasadach wnoszenia opłat za pobyt w domach pomocy załączając doń projekt umowy, nie doszło do zwarcia owej umowy organ pomocowy uprawniony był do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. Wobec tego w okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie sądu Kolegium słusznie uznały, że skarżący odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, przez co spełniła się przesłanka do wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśnić należy, że jeśli zobowiązany nie zgadza się na propozycję wskazaną w projekcie umowy organ uprawniony jest do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 61 ust. 2d powołanej ustawy i nie musi prowadzić dalszych negocjacji. W sytuacji bowiem, gdy strony, kierując się swobodą zawierania umów, odmówiły jej podpisania lub zgodziły się jedynie na symboliczną opłatę, to realizacja ich ustawowego obowiązku jest niemożliwa lub iluzoryczna. Dlatego ustawodawca za konieczne uznał dopuszczenie trybu orzeczniczego w takich przypadkach (por. wyroki NSA z 19 czerwca 2015 r., I OSK 62/14; z 21 listopada 2025 r., I OSK 2114/24). W ocenie sadu prawidłowo wyliczono wysokość opłaty jak i wysokość dochodów skarżącego, które pozwalały skarżącemu na partycypację w kosztach utrzymania jego syna w dps. Zakres możliwości finansowych osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej limitowany może być wyłącznie wydatkami "niezbędnymi", a więc takimi, które są konieczne do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wszystkie pozostałe wydatki mogą być ponoszone, pod warunkiem wywiązania się z należności publicznoprawnych, które przed takimi wydatkami mają pierwszeństwo. W realiach sprawy sądu uznał, że organ prawidłowo oceniły możliwości dochodowe strony, jak i uznały, że ponoszone wydatki i koszty życia nie uzasadniają całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt syna w dps. Właściwie również ustalono i zweryfikowano pozostałe osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty za pobyt K. B. w dps z uwzględnieniem jego matki. Uwzględniając wniosek skarżącego praz okoliczności sprawy w tym sytuację życiową i zdrowotna skarżącego organ doszedł do wniosku, że w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 64 pkt 2 u.p.s., umożliwiająca częściowe zwolnienie skarżącego z opłaty. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Słusznie wskazało Kolegium, że przez "uzasadnione okoliczności" obejmują swym zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego, a zwolnienie z opłaty winno uzasadnione wyjątkowymi okolicznościach by nie dochodziło do nieuzasadnionego przerzucania obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w dps na pozostałych obywateli. Zasadnie także Kolegium uznało, że okoliczności sprawy uzasadniały jedynie częściowe zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt syna w domu pomimo obiektywnie trudnej sytuacji skarżącego. organ trafnie zwolnił częściowo skarżącego z opłaty uwzględniając z jednej strony, że jest on osobą niepełnosprawną, a z drugiej, że pobiera emeryturę jest osobą aktywną zawodowo, zatrudnioną na umowę o pracę, pobierającą wynagrodzenie, a więc osobą uzyskującą stały dochód. Organ uwzględnił przy tym przedłożoną specyfikację ponoszonych wydatków (np. faktura za wyjazd na turnus rehabilitacyjny, usługi noclegowe czy lekarstwa), uznając, że wymienione koszty ponoszone przez skarżącego nie stanowią kosztów o charakterze nadzwyczajnym. Ponadto uwzględniono również fakt płacenia przez skarżącego alimentów na rzecz córki oraz zweryfikowano możliwości ponoszenia przedmiotowej opłaty przez pozostałe osoby zobowiązane do jej ponoszenia z uwzględnieniem B. B.. Wyjaśnić wypada, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "można zwolnić" oznacza, że organ podejmując decyzję na podstawie art. 64 u.p.s. działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Poruszając się w ramach tego uznania organ powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Podejmowanie zatem decyzji w granicach wyznaczonych art. 64 ustawy o pomocy społecznej wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w placówce i nadmiernego obciążania sektora finansów publicznych, a w konsekwencji - całego społeczeństwa. W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył granic uznania administracyjnego i dostatecznie uargumentowały częściowe zwolnienie z opłaty skarżącego, mające swoje źródło w ocenie sytuacji zdrowotnej, życiowej i materialnej skarżącego. W ocenie sądu wydane w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza art. 64 u.p.s., a Kolegium wystarczająco umotywowało swoje stanowisko w zakresie braku podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego z konieczności ponoszenia odpłatności za pobyt syna w dps. Ze wskazanych wyżej względów sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z powodu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., bowiem uchybienia w tym zakresie mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, jeśli miałoby to wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżący takich okoliczności nie wskazał. Nie dostrzegł ich również skład orzekający w niniejszej sprawie. Skarżący miał zapewniony czynny udział w toku postępowania, z którego to prawa korzystał. Wszelkie oświadczenia skarżącego składane w toku postępowania były przez organy brane pod uwagę i rozważane w kontekście obowiązujących przepisów, a procedujące w sprawie organy nie przeprowadzały żadnych dodatkowych czynności procesowych, o których strona musiałaby zostać powiadomiona. Wskazać należy, iż dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. niezbędnym jest wykazanie przez stronę, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Zatem sam fakt niezawiadomienia strony o zebraniu materiału dowodowego, możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonania konkretnych czynności procesowych. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. ds