II SA/Kr 250/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędziowie: AWSA Anna Kopeć WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 5 grudnia 2022 r. znak SKO-PW-4171-73/22 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu wody na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz S. S. kwotę 797,00 zł (siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 5 grudnia 2022 roku, znak: SKO-PW-4171-73/22 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 5 października 2022 r., znak: GP.6331.10.2021 o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na dz. ew. nr [...] w P. . Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach. W dniu 22 listopada 2021 r. do Wójta Gminy L. wpłynął wniosek S. S., dotyczący zmiany stosunków wody na gruncie stanowiącym działkę [...] w P. poprzez zasypanie rowu odwadniającego wzdłuż drogi dojazdowej do nieruchomości stanowiącej dz. ew. nr [...] w msc. P. . W związku z powyższym, Wójt Gminy L. wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie i wyznaczył oględziny na miejscu sporu. Strony biorące udział w oględzinach złożyły uwagi i wyjaśnienia. Decyzją z dnia 21.04.2022r., znak: GP.6331.10.2021 Wójt Gminy L. orzekł o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na dz. ew. nr [...] w P. . W jej uzasadnieniu stwierdził, że ustalony na gruncie stan faktyczny, w tym szczególnie sposób ukształtowania terenu pozwala na jednoznaczne ustalenie, iż w niniejszej sprawie nie ma związku pomiędzy pracami prowadzonymi na gruncie stanowiącym dz. ew. nr [...] będącym własnością Pana A. G., a nieruchomością stanowiącą dz. ew. nr [...] będącą własnością Państwa S. i L. S.. W wyniku złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją znak: SKO - PW - 4171 38/22 z dnia 23 czerwca 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy L. przesłuchał świadków, tj. A. D., J. J., Z. G., Z. D., J. G., J. G. oraz I. W.. Do zeznań dołączono dokumentacje fotograficzną. Dalej organ I instancji przedstawił stanowiska przesłuchanych stron postępowania, tj.: S. S., L. S. oraz A. G.. Z przesłuchań sporządzono protokoły , do zeznań dołączono wydruku zdjęć. Następnie organ I instancji przedstawił stanowisko wnioskodawczyni S. S., która w piśmie z dnia 21.09.2022r. podniosła kolejny raz, iż Pan A. G. dokonał zmian stanu wody na gruncie poprzez zasypanie fosy wzdłuż tui, nadmieniła również, iż, powołani przez A. G. świadkowie zaprzeczyli, aby obecnie wody z rejonu tuj wpływały pod dom wnioskodawczyni. Dodatkowo nadmieniono, iż przedłożone dowody jednoznacznie wskazują, że dokonana zmiana, zasypanie fosy wzdłuż tuj, szkodliwie oddziałuje na działkę Państwa S. A. G. w piśmie z dnia 27.09.2022r. stwierdził, że zdjęcia z 26.10.2020 r. ukazują brak rowu wzdłuż rosnących tui od strony działki budynku znajdującego się na działce A. G., nadmieniając że jest to spójne ze zeznaniami świadków tj. J. G., J. G., J. J., Z. D. oraz A. D., którzy zeznali, że, wzdłuż rosnących drzew nie było żadnego rowu ani fosy. Dodatkowo zwrócono uwagę na to, iż Pani S. wykonała nasyp przed budynkiem, by woda spływająca z góry napotykała przeszkodę. Oceniając dołączony materiał dowodowy przez Panią S. w postaci zdj. fotograficznych organ I instancji nie kwestionuje faktu, iż w 2013 roku od drogi gminnej istniał rów wzdłuż nieruchomości Pana A. G. oraz działki stanowiącej drogę wewnętrzna do budynku Państwa S. i L. S., jednak należy stwierdzić, że żadna ze stron postępowania jednoznacznie nie udokumentowała faktu istnienia rowu wzdłuż rosnących tuj. Niemniej jednak zdjęcia dołączone przez jedną i drugą stronę niniejszego postępowania pozwalają przyjąć, iż rów na odcinku kilku metrów od drogi gminnej istniał, ale nie na odcinku rosnących tui, co potwierdza zeznanie świadków oraz A. G.. Organ I instancji stwierdził, że po przeanalizowaniu zebranych dokumentów w toku postępowania wyszły na jaw dodatkowe fakty, o których zeznał L. S., a konkretnie wykonanie przez niego poprzecznych rowków na działce stanowiącej dojazd do swojej posesji, kierujących wodę spływającą z drogi wewnętrznej, prowadzącej do budynku Państwa S. , w kierunku rosnących tui. Organ ustalił, że w okresie, gdy na drodze istniały wykonane przez Pana S. rowki poprzeczne w stronę nieruchomości A. G. bardzo duża jej ilość spływała w kierunku rosnących tui, co powodowało, że to tam woda mogła sobie wyżłobić naturalne koryto. Konsekwencją powyższego było skierowanie wody płynącej po drodze wewnętrznej w kierunku przeciwnym niż budynek Państwa S. . Zwrócić uwagę należy na fakt, iż gdy poprzeczne rowki na działce ew. nr [...] nie były udrażniane i uległy podmyciu w takim stopniu, że obecnie ich nie ma to woda w naturalny sposób spływa zgodnie z ukształtowaniem terenu, a nie wzdłuż rosnących tui. Ze względu na powyższe Wójt Gminy Limanowa decyzją z dnia 5 października 2022 r., znak: GP.6331.10.2021 o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na dz. ew. nr [...] w P. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła S. S., reprezentowana przez pełnomocnika adw. K. L.. Rozpoznając sprawę w wyniku wniesionego odwołania Kolegium decyzją z dnia 5 grudnia 2022 roku, znak: SKO-PW-4171-73/22 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 5 października 2022 r. Organ odwoławczy wskazał, że zastosowanie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Kolegium, okoliczności te nie zostały wykazane, słusznie zatem organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na dz. ew. nr [...] w P. Kolegium podziela stanowisko organu I instancji odnośnie oceny zeznań świadków oraz stron w niniejszym postępowaniu. W istocie zeznania S. S., L. S. oraz I. W. są sprzeczne z zeznaniami A. G., Z. G., J. G.. J. G., Z. D., A. D. oraz J. J. w zakresie istnienia rowu na odcinku od drogi gminnej do budynku A. G.. Należy jednak stwierdzić, że zdjęcia dołączone przez jedną i drugą stronę niniejszego postępowania pozwalają przyjąć, iż rów na odcinku kilku metrów od drogi gminnej istniał, ale nie na odcinku rosnących tuj, co potwierdzają zeznania świadków oraz A. G.. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że inicjatorka przedmiotowego postępowania, szkody na swojej nieruchomości nie upatrywała w związku z istnieniem rowu na tym odcinku, odnosząc się wyłącznie do rowu na odcinku rosnących tui. Jak wskazało Kolegium organ I instancji dokonał również analizy okoliczności, która pojawiła się w toku postępowania, o której zeznał L. S., dotyczącej wykonania przez niego poprzecznych rowków na działce stanowiącej dojazd do jego posesji, kierujących wodę spływającą z drogi wewnętrznej, prowadzącej do budynku Państwa S. , w kierunku rosnących tui. W szczególności, z dołączonego przez adw. K. L., materiału dowodowego w postaci nagrań wideo, dotyczącego spływu woda na posesję S. S. widać jednoznacznie, iż woda nie spływa z nieruchomości A. G. w miejscu, gdzie rosną tuje i gdzie według zeznań Państwa S. istniał rów. Woda spływa drogą wewnętrzną, której właścicielem są S. i L. S.. Organ I instancji nie zakwestionował, iż przed garażem Państwa S. podczas opadów piętrzy się woda, jednak ustalił, iż z przedłożonego materiału dowodowego wynika, że woda spływa zgodnie z naturalnym spadkiem terenu oraz wyżłobieniami utworzonymi przez samochody. W okresie, gdy na drodze istniały wykonane przez Pana S. rowki poprzeczne w stronę nieruchomości A. G. bardzo duża jej ilość spływała w kierunku rosnących tuj, co powodowało, że to tam woda mogła sobie wyżłobić naturalne koryto. Organ odwoławczy wskazał także, że gdy poprzeczne rowki na działce ew. nr [...] nie były udrażniane i uległy podmyciu w takim stopniu, że obecnie ich nie ma i woda w naturalny sposób spływa zgodnie z ukształtowaniem terenu, a nie wzdłuż rosnących tui. W ocenie Kolegium, analizując przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające, organ I instancji prawidłowo uznał, iż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze zmianą stanu wody na gruncie, szkodliwie oddziaływującą na grunt sąsiedni. Skargę na powyższą decyzję wniosła S. S. działająca przez pełnomocnika adwokata K. L., podnosząc zarzuty naruszenia art. 128 K.p.a. w zw. z art. 138 par. 2 K.p.a. oraz art. 140 K.p.a. w zw. z art. 107 par. 3 K.p.a. poprzez brak rozważenia przez Organ II instancji podniesionych w odwołaniu wnioskodawczyni zarzutów dowolnej oceny przez Organ I instancji dowodów oraz pominięcia przez Organ I instancji wniosków dowodowych oraz nie odniesienie się do tych zarzutów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co skutkowało zaakceptowaniem przez Organ II instancji wadliwej oceny dowodów prowadzącej do wniosku, iż w sprawie nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z powodu bezzasadności. Stanowisko przedstawił również A. G. działający przez adwokata P. S., wnosząc o oddalenie skargi z powodu jej bezzasadności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07). Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy. Złożony przez panią S. S. do Wójta Gminy L. wniosek dotyczył zmiany stosunków wodnych w obrębie działek nr [...] oraz nr [...] w P. . Skutkiem tej zmiany – jak wskazano we wniosku – dochodzi do zalewania należącej do niej działki nr [...]. Zgodnie z art. 234 ust. 1 – ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2625 ze zm.) – dalej jako "PrWod": 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W prowadzonym postępowaniu organ zatem w sposób pełny i wyczerpujący powinien zbadać, czy stosownie do zapisów art. 234 ust. 3 PrWod, czy doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na tym gruncie wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla działki nr [...] w P. . W ocenie organów na gruncie przedmiotowej sprawy nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, szkodliwie oddziaływującego na grunt sąsiedni. Z takim stanowiskiem, w świetle poczynionych przez organy czynności nie można się zgodzić. Jak wynika z zeznań świadka "podczas opadów deszczu, woda z całej działki Pana G. tj. nr [...] spływa na działkę [...], która wlewa się do garażu. Woda spływa z góry na dół po drodze stanowiącej działkę ew. nr [...] i na odcinku budynku i rosnących tuj i robi się trzęsawisko. A. G. podwyższył teren od drogi gminnej do swojego garażu powodując zalewanie działki ew. nr [...]. Zasypanie rowu na odcinku rosnących tui powoduje zalewanie nieruchomości S. S.. Woda spływa z dachu domu, stodoły, z obory i z szopy, z rynien, z nieruchomości i dróżek oraz z całej działki A. G. i spływa na działkę S. S.. Wcześniej woda spływała za tujami od strony zachodniej, a aktualnie rozlewa się po całej drodze dojazdowej i działce stanowiącej nr ew. [...]." Rów zasypali A. G. i jego syn J. G. (por. zeznania I. W. – k. 332-333). Stosownie do zeznań pana J. G. "woda spływająca z drogi na granicy drogi publicznej a działką Państwa S. woda odbija się od kostki i krawężnika spływając w stronę działki oraz budynku Pani S. S.. Ponadto woda tak samo spływała, a wykonanie kostki tego nie zmieniło, a od 2016 roku nie było żadnych skarg i zażaleń ze strony Pani S. . Wskazał, że wcześniej przed rokiem 2016 wszystko z rynien zlewało się na działkę Pani S. , a po wykonaniu odwodnienia liniowego woda jest zbierana i odprowadzona woda jest przekierowywana dwoma rurami od studzienki jedna pod kostką, a druga na wysokości budynku gospodarczego i dalej te rury biegną wzdłuż tui, gdzie na wysokości szopy dołączona jest kolejna rura, i woda odprowadzana jest na nieruchomość Państwa D. ". Ponadto wskazał on, że wyrównał teren pod budowę kostki na szerokości przy krawężniku kostki 2-3 m i długości, zaznaczył przy tym, że nie było wcześniej żadnego rowu (k. 299-302 a.a). Jak wynika już tylko z przytoczonych zeznań świadków, wynika, że dochodzi faktycznie do zalewania nieruchomości Skarżącej składającej się z działki nr [...]. Podobne stanowisko prezentuje także sama Skarżąca. Oczywiście wskazane przez świadków jak i Skarżącą wyjaśnienie, w jaki sposób i którędy woda spływa nie musi odzwierciedlać stanu faktycznego. Istotne jest jednak to, że na gruncie niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości dochodzi do zalewania nieruchomości Skarżącej, co stanowi o szkodliwym wpływie spływającej wody na grunt Skarżącej. Powyższe nie przesądza oczywiście tego, że doszło do naruszenia stosunków wodnych. Jakie są bowiem uwarunkowania i powody tego szkodliwego wpływu na nieruchomość Skarżącej i czy ten szkodliwy wpływ wynika z dokonanych ewentualnie zmian stanu wody na gruncie przez właściciela gruntu, to powinno być dopiero przedmiotem ustaleń organu. Przeprowadzenie postępowania w oparciu o art. 234 ust. 3 PrWod wymaga bowiem ustalenia przez organ, czy właściciel nieruchomości dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę na sąsiednich gruntach. Pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ocena zmiany stosunków wodnych na gruncie wymaga wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych, postępowań wodnoprawnych oraz przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. Wykonanie oceny nie jest możliwe na podstawie wyłącznie wrażeń wzrokowych (por. uzasadnienie do wyroków: WSA w Łodzi z dnia 16 lutego 2023 roku, sygn. II SA/Łd 846/22, WSA w Rzeszowie z dnia 22 marca 2023 roku, sygn. II SA/Rz 1240/22). Ustalenie tego związku wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Z pewnością ustaleń tych nie można dokonywać w oparciu o zeznania stron czy świadków. Są to bowiem okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i powinny być stosownie do zapisów art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2000 ze zm.) – dalej jako "K.p.a." ustalone za pomocą opinii biegłego. Te czynności nie zostały jednak przeprowadzone przez organy w odpowiedni sposób. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi warunek konieczny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwej decyzji. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy i okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego. W rozpoznawanej sprawie jednak nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności. Ponadto uzasadnienie decyzji organu I instancji sprowadza się w istocie do powielenia fragmentów przesłuchań świadków oraz ogólnego sprawozdania z dokonanych czynności. Organ w żadnej mierze nie wskazał jakie ustalił okoliczności faktyczne oraz w oparciu o jakie dowody, a także jakim dowodom i z jakiego powodu odmówił wiarygodności. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji można jedynie domniemywać, że zdaniem organu nie ustalono bezspornie, że właściciel gruntu dokonał zmiany stosunków wodnych. To jednak obciąża organ, a nie strony postepowania. Ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych jest bowiem obowiązkiem organu. Skoro tego nie czyniono to organ naruszył art. 7 K.p.a., a zebrany dotychczas w sprawie materiał nie jest wystarczający dla możliwości załatwienia sprawy. Organy będą zatem obowiązane ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej, ustalając w szczególności rzeczywiste powody zalewania nieruchomości Skarżącej. Organy ponownie rozpoznając sprawę przeprowadzą w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe i ustali w sposób rzetelny stan faktyczny, korzystając przy tym z opinii biegłego z zakresu hydrologii. Wobec stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania zaskarżona decyzja została uchylona na zasadzie art. 145 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Decyzja organu I instancji uchylona została na zasadzie art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 300 zł składa się kwota uiszczonego przez skarżącą wpisu oraz koszty zastępstwa procesowego adwokata w wysokości 480 zł, stosownie do art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa.