II SA/Wr 677/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Asesor WSA Marta Pawłowska Protokolant: Aleksandra Bartczak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 11 lipca 2022 r. nr SKO 4212/10/22 w przedmiocie odmowy wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 814 (słownie: osiemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W dniu 29 marca 2021 r. A. S. (dalej: skarżąca), prowadząca działalność gospodarczą pn. S., wniosła o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zmian kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych z nieruchomości zlokalizowanej na działce nr [...], obręb N. (należącej do B. K. i D. K. dalej jako uczestnicy postępowania) ze szkodą dla nieruchomości położonej na działce nr [...], obręb N., stanowiącej jej własność. W dniu 4 maja 2021 r. przeprowadzono wstępną wizję terenową w rejonie ww. nieruchomości podczas której nie stwierdzono zalania działki nr [...] "ani obecności jakiejkolwiek wody zarówno stojącej, jak i spływającej z sąsiedniej działki nr [...], obręb N.". "Jedyne oznaki wody stojącej stwierdzono poza granicą południową działki wnioskodawcy, wzdłuż odrodzenia, ale na terenie działki nr [...]." Po wszczęciu postępowania przez organ I instancji uczestnicy postępowania przedstawili swoje stanowisko odnośnie braku jakichkolwiek działań z ich strony, które spowodowały wskazane we wniosku zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych i roztopowych z ich nieruchomości, które miałyby szkodliwie wpływać na nieruchomość skarżącej. Wyjaśnili także, że dla domu będącego ich własnością, uzyskali pozwolenie na użytkowanie z dnia 18 sierpnia 2015 r., potwierdzone brakiem wniesienia sprzeciwu przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Wrocławskim (dalej: PINB). Od wskazanej daty na ich działce nie były wykonywane żadne prace ziemne. Natomiast skarżąca rozpoczęła prace budowlane na działce nr [...] (przy ul. [...]) w 2018 r. "Do dnia dzisiejszego inwestor nie zgłaszała żadnych problemów z gruntami ani stanem wód. W dniu 18 stycznia 2021 roku, nastąpiła awaria wody, mająca swoje źródło w garażu w lewej skrajnej szeregówce przy ul. [...], należącej do skarżącej. Strumień wody wypływający z garażu był na tyle duży, silny i długotrwały, że zalał w dużym stopniu drogę [...]". W dniu 22 września 2021 r. przeprowadzono oględziny, w których uczestniczyli B. K. i D. K. Na oględzinach nie stawiła się wnioskodawczyni ani jej przedstawiciel. Z dokumentacji zdjęciowej wykonanej w trakcie oględzin wynikało, że nie stwierdzono żadnego zalania działki skarżącej ani działek przyległych. Natomiast ustalono, że działka B. K. i D. K. jest zagospodarowana w taki sposób, że wzdłuż ogrodzenia z działką wnioskodawczym obsadzona została roślinnością (ok. 3-letnie krzewy), a pas przy samym ogrodzeniu jest wysypany kamieniem w formie drenażu, aby zatrzymać wody opadowe i roztopowe na terenie ich nieruchomości. W dniu 8 października 2021 r. pełnomocnik skarżącej po zapoznaniu się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości objętych postępowaniem, ponieważ zawiadomienie o oględzinach wyznaczonych na dzień 22 września 2021 r. zostało doręczone skarżącej dopiero w dniu oględzin, co uniemożliwiło jej udział w oględzinach. W dniu 29 października 2021 r. – po uprzednim zawiadomieniu strony - zostały przeprowadzone kolejne oględziny z udziałem uczestników postępowania. W oględzinach nie brał udziału przedstawiciel skarżącej. Z dokumentacji zdjęciowej wykonanej w trakcie oględzin wynikało, że ponownie nie stwierdzono żadnego zalania działki skarżącej. Stan obu nieruchomości nie uległ żadnym zmianom od oględzin przeprowadzonych w dniu 22 września 2021 r., co utrwalono w dokumentacji zdjęciowej. Po zapoznaniu się materiałem dowodowym pełnomocnik skarżącej oświadczył (pismo z 13 grudnia 2021 r.), że oględziny z dnia 29 października 2021 r. zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 79 § 1 k.p.a, w związku z art. 44 § 4 k.p.a., co skutkuje pozbawieniem skarżącej możliwości obrony jej praw w niniejszym postępowaniu. Jednocześnie złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu wykonania opinii wodnoprawnej dotyczącej stanu wody na działkach gruntu nr [...] i [...], obręb N. Wniosek ten ponowiono przy piśmie z dnia 3 lutego 2022 r. W dniu 9 lutego 2022 r. przeprowadzono oględziny nieruchomości objętych postępowaniem w obecności wszystkich stron – skutecznie uprzednio zawiadomionych. W protokole odnotowano, między innymi, że: "Przy granicy działek stwierdzono widoczną różnicę poziomów terenu, co zobrazowano na zdjęciach. Teren znaczenie zawilgocony, ale bez obecności kałuż wody. Teren działki nr [...] jest porośnięty trawą. Teren działki nr [...] przy granicy z działką nr [...] jest obsadzony krzewami i iglakami. Przy płocie w części z miejscami postojowymi wysypane są kamienie a w dalszej części kora. Na tarasie betonowym na działce nr [...] oraz chodniku betonowym do drzwi wejściowych widoczne są pęknięcia (zdjęcia)". Z oświadczenia złożonego do protokołu oględzin przez obecnego na oględzinach pełnomocnika skarżącej wynika, że wody opadowe z dachu budynku zlokalizowanego na działce skarżącej oraz wody opadowe z opaski drenażowej budynku są odprowadzane do zbiorników deszczówki w ilości 3 szt. - po jednym dla każdego segmentu budynku. Natomiast B. K. zgłosiła do protokołu oględzin, że "teren w rejonie obu nieruchomości jest podmokły, co jest opisane w MPZP. Każde większe opady deszczu powodują, że teren działki P. K. jest również podmokły. Nigdy nie doszło do zalania działki nr [...] przez wody opadowe z działki P. K. a opaska z iglaków skutecznie zatrzymuje wodę na jej działce. Wody opadowe z dachu budynku są odprowadzane do studni chłonnej". Nadto skarżąca wskazała, że na jej nieruchomości zwiększyła się ilość wód opadowych, które migrują od strony działki nr [...]. Podtrzymała tez wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. B. K. stwierdziła natomiast, że powołanie biegłego w sprawie jest niezasadne, gdyż nie dochodzi do zalewania działki A. S. W dniu 11 lutego 2022 r. B. K. przedstawiła dodatkowe informacje w sprawie wskazując, że "Rozprowadzenie wody opadowej zostało wykonane na etapie budowy naszego budynku poprzez podłączenie rynien dachowych do rur drenażowych, które pomagają rozprowadzić wodę w sposób kontrolowany i równomierny (...). Instalacja taka chroni nie tylko naszą działkę przed gromadzeniem się na niej wód opadowych, ale również nie dopuszcza do przelewania się ponadnormatywnej wody opadowej na działki sąsiednie." Ponadto, B. K. ponownie oświadczyła, że nigdy nie doszło do zalania żadnej nieruchomości przyległej do jej działki. Wójt Gminy C. (dalej: Wójt, organ I instancji) decyzją z dnia 31 marca 2022 r. (nr GPI.6331.8.2021.AM) umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji podał wywiódł na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że: 1/ nie doszło do wystąpienia szkody na nieruchomości A. S. spowodowanej działaniami właścicieli działki nr [...] w zakresie zmiany kierunku odpływu wód opadowych i roztopowych; 2/ A. S. nie uprawdopodobniła wystąpienia szkody na swojej nieruchomości, która byłaby spowodowana naruszeniem stosunków wodnych przez właścicieli sąsiedniej działki, tym samym "nie doszło do żadnej zależności skutkowo-przyczynowej prowadzącej do poniesienia szkody z powodu zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych" z terenu nieruchomości B. K. i D. K. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. S., zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie, między innymi: art. 105 § 1 k.p.a. przez umorzenie sprawy jako bezprzedmiotowej, podczas gdy powinna zostać ona rozstrzygnięta merytorycznie; art. 7 oraz art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, "mimo że na organie spoczywał taki obowiązek, bowiem określenie związku przyczynowo - skutkowego polegającego na wzniesieniu budynku na działece nr [...] w sposób sprzeczny z wydanym w sprawie pozwoleniem na budowę, a tym samym zmianę kierunku i natężenie odpływu wód opadowych lub roztopowych wymaga wiadomości specjalnych"; art. 79 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie odwołującej się o terminach przeprowadzenia oględzin w dniu 22 września 2021 r. oraz w dniu 29 października 2021 r., które to czynności stanowiły podstawę ustaleń faktycznych poczynionych przez organ; art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. przez nieuzasadnione przyjęcie, że na odwołującej się spoczywał obowiązek wykazania szkody na nieruchomości, podczas gdy obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa wyłącznie na organie prowadzącym postępowania w sprawie; art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę materiału dowodowego w sprawie i przyjęcie, że: a/ odwołująca się nie udowodniła powstania szkody na jej gruncie, "podczas gdy załączyła maila z dnia 05.05.2021 r. wraz z dokumentacją zdjęciową oraz z dnia 23.09.2021 r. wraz z dokumentacją zdjęciową (pęknięcie płyty tarasu) oraz wskazała na rażące odstępstwo od udzielonego pozwolenia na budowę, przy wzniesieniu budynku na dz. nr [...]"; b/ stojąca woda (udokumentowana zdjęciowo) została spowodowana przez zalanie na skutek awarii wodociągowej w budynku odwołującej się, "podczas gdy fakt taki nie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego i w rzeczywistości do awarii takiej nie doszło, a ustalenie w tym zakresie zostało podjęte wyłącznie na podstawie tezy sformułowanej w piśmie B. K. i D. K., którzy w budynku, w którym rzekomo doszło do awarii nie zamieszkują oraz pozostają zainteresowani pozytywnym rozstrzygnięciem dla nich sprawy". Odwołująca się wniosła o przeprowadzenie przez organ drugiej instancji uzupełniającego postępowania dowodowego, w tym w szczególności przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dotyczącej zmiany stanu wody na działkach nr [...] i nr [...], "z uwagi na zabudowanie działki nr [...] w sposób niezgodny z uzyskanym przez B. K. i D. K. pozwoleniem na budowę w tym zwiększenie terenu utwardzonego działki, oraz wyniesienia budynku ponad geodezyjny stan 0", a w konsekwencji - wydanie decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekającą co do istoty sprawy, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 lipca 2022 r. (nr SKO 4212/10/22) uchyliło decyzję organu I instancji w całości i orzekając o istocie sprawy odmówiło wydania właścicielom działki nr [...], ob. N., nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...], ob. N. SKO w uzasadnieniu powyższej decyzji stwierdziło, że nie było podstaw do umorzenia postępowania. Od bezprzedmiotowości postępowania wywołanej brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych) odróżnić bowiem należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 k.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. Bezzasadność żądania strony, w przeciwieństwie do jego bezprzedmiotowości, nie może więc prowadzić do umorzenia postępowania. Jako że w rozpatrywanej sprawie zaistniała opisana wyżej sytuacja, na co słusznie zwróciła uwagę odwołująca się, działając w ramach obowiązku ponownego rozpatrywania rozstrzygania sprawy w jej całokształcie, Kolegium zobligowane było do uchylenia zaskarżonej decyzji w zakresie orzeczenia o umorzeniu postępowania i jego zmiany na odmowę wydania właścicielom działki nr [...] nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...]. Kolegium wskazało, że przesłanką nałożenia nakazu, o którym mowa w art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, są "zmiany stanu wody na gruncie", a nie wątpliwości odnośnie do legalności i zgodności z projektem budowlanym wzniesionego na nieruchomości budynku mieszkalnego. Wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu winno poprzedzać ustalenie, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie jego właściciel, na czym one polegały, czy spowodowały one zmiany stosunków wodnych i czy wywierają one niekorzystny wpływ na grunty sąsiednie, nienależące do sprawcy naruszeń, tj. czy zmiany te powodują lub mogą powodować szkody. Kolegium podkreśliło, że znane jest mu stanowisko orzecznictwa, że z reguły w sprawach z zakresu stosunków wodnych konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Zdaniem Kolegium, wobec treści art. 84 § 1 k.p.a., nie jest to jednak powinność bezwarunkowa. Organy winny dopuszczać stosowny dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy wszędzie tam, gdzie taka potrzeba wynikła z faktu, że nie można stanu faktycznego ustalić na podstawie innych zebranych w sprawie materiałów dowodowych. Gdy się natomiast stan faktyczny da ustalić bez biegłego i nie zachodzi podstawa do nałożenia obowiązków z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne z 2001 r. (obecnie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne), to dowód taki nie jest bezwzględnie wymagany. W tej sytuacji, żądanie skarżącej sporządzenia opinii biegłego, aby określić "związek przyczynowo - skutkowy polegający na wzniesieniu budynku na dz. nr [...] w sposób sprzeczny z wydanym w sprawie pozwoleniem na budowę, a tym samym zmianę kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych" Kolegium uznało za pozbawione podstaw faktycznych, tym bardziej, że jeśli chodzi o legalność posadowienia budynku należącego do skarżącej sprawa od strony prawno-budowlanej również nie jest przesądzona. Z przekazanych Kolegium akt sprawy wynika, że działki nr [...] (ul. [...], właścicielka A. S., budynek w zabudowie szeregowej) i nr [...] (ul. [...], współwłaściciele B. K. i D. K.) graniczą ze sobą; niewątpliwie pomiędzy ww. osobami istnieje spór; w 2019 r. D. K. poinformował PINB, że na działce nr [...] (przed podziałem) prowadzone są prace bez wymaganego pozwolenia na budowę. Decyzją z dnia 15 czerwca 2020 r. PINB umorzył postępowanie w sprawie prowadzenia robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę. Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, wcześniej B. K. i D. K. zaskarżyli pozwolenie Starosty Powiatu Wrocławskiego na budowę trzech budynków mieszkalnych jednorodzinnych na działce nr [...] (z dnia 7 listopada 2018 r., nr 3732/2018), później również utrzymującą tę decyzję w mocy, decyzję Wojewody Dolnośląskiego (z dnia 5 kwietnia 2019 r., nr 0-107/19) i wnieśli skargę do WSA we Wrocławiu. Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2019 r. (II SA/Wr 388/19) WSA we Wrocławiu uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego [obecnie wiadomym jest, że wyrok ten został uchylony przez NSA wyrokiem z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II OSK 411/20]. Natomiast Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: DWINB) uchylił decyzję PINB z dnia 15 czerwca 2020r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2020 r. (II SA/Wr 430/20) WSA we Wrocławiu oddalił sprzeciw skarżącej od decyzji DWINB; B. K. i D. K. legitymują się zawiadomieniem o zakończeniu budowy wolno stojącego budynku mieszkalnego jednorodzinnego z 2015 r. Wobec stwierdzenia, że przedmiotowa budowa zrealizowana została z istotnymi odstępstwami od projektu budowlanego PINB decyzją z dnia 15 marca 2022 r., zobowiązał ich do sporządzenia i przedstawienia czterech egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych. Ustalono, że zakres istotnych odstępstw obejmował, między innymi, podwyższenie terenu o ok. 60-70 cm zamiast dopuszczonych 30 cm oraz zwiększenie terenu utwardzonego od strony frontowej. Z § 6 ust. 10 uchwały Rady Gminy C. z dnia [...] grudnia 2001 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną we wsi N., gmina C. (Dz. Urz. Woj. Doln. z 2002 r. Nr 15, poz. [...]; zm,: Dz. Urz. Woj. Doln. z 2011 r. Nr 181, poz. [...]) wynika, że "Ustala się zakaz podpiwniczania budynków, a w poziom parteru należy podnieść 1,0 m ponad poziom terenu z uwagi na możliwość przerwania wałów powodziowych przez wodę powodziową rzeki O.". Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca we wniosku o wszczęcie postępowania informowała o "rażącym odstępstwie od pozwolenia na budowę poprzez wyniesienie budynku o ponad pół metra ponad stan 0 (wyznaczonego geodezyjnie)" i zwróciła się o "wszczęcie postępowania z art. 234 o prawie wodnym" z powodu naruszenia "stosunków wodno- prawnych na działce [...]". Naruszenie miało polegać na "celowym nawiezieniu ziemi", "skutkującym podwyższeniem płaskiej części terenu. Doprowadzili do zmiany kierunku i też natężenia odpływu wód opadowych jak i roztopowych znajdujących się na ich działce. Na skutek zmian w ukształtowaniu terenu zalewana jest moja nieruchomość oraz powstają nieodwracalne szkody na mojej posesji". Skarżąca zażądała od Wójta przeprowadzenia dowodu z "opinii biegłego hydrologa i geodety, dokonania oględzin nieruchomości pod kątem zmian kubatury budynku, wysokości kalenicy i komina, przekroczenia dopuszczalnej w tym miejscu linii zabudowy, sprawdzenia poprawności wykonania kanalizacji deszczowej" oraz działań mających na celu "przywrócenie stanu pierwotnego przedmiotowej działki". Do wniosku nie załączono dowodów zawartych w nim twierdzeń. W toku postępowania pierwszoinstancyjnego w dniu 5 maja 2021 r. skarżąca przekazała e-mail pt. "Zalewany teren [...]" ze zdjęciami na których widniało duże rozlewisko wody przez jej posesją. Stwierdzono w nim, że: "tak wyglądał teren przed moim domem w lutym, śnieg topniał, od sąsiada płynęła rzeka, aż musiałem wystawić słupki żeby ludzie i auta omijali ten fragment drogi, dla sąsiada to była zabawna scena jak robiłem te zdjęcia, dla mnie nie bo nie mogłem przedostać się przez furtkę...". Z kolei uczestnicy postępowania wyjaśnili, że w dniu 18 stycznia 2021 r. miała miejsce awaria wody w lewej skrajnej "szeregówce", położonej przy ul. [...] (należącej do skarżącej), że przedstawiane przez skarżącą zdjęcia zalanej drogi gminnej (ul. [...]) dotyczą tej właśnie sytuacji. Załączyli "własne" zdjęcia tego zdarzenia, wykonane przez sąsiadów mieszkających naprzeciwko "szeregówki". Również na tych zdjęciach widać duże rozlewisko wody na ul. [...]. Kolegium stwierdziło jednak, że podjazd lewej skrajnej "szeregówki" jest całkowicie pozbawiony śniegu (w przeciwieństwie do sąsiednich z obu stron), a rozlewisko usytuowane jest przy tym podjeździe, co wskazuje, że rozlewisko powstało w związku z sytuacją zaistniałą w tej "szeregówce", a nie na nieruchomości B. K. i D. K. W dniu 20 sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji otrzymał e-mail od skarżącej w którym stwierdzono, że: "Podczas intensywnych opadów woda spływa z działki sąsiedniej [...] na moją nieruchomość podmywając taras, chodnik, podjazd do garażu. Efektem takiego działania są już widoczne pęknięcia (foto w załączeniu). Jest to fotografia fragmentu tarasu". W związku z powyższymi pismami Kolegium stwierdziło, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej w ponawianych wnioskach o powołanie biegłego, powoływała się jedynie na orzeczenia sądowo-administracyjne, nie wskazała natomiast żadnych nowych dowodów, potwierdzających szkody zaistniałe na działce skarżącej, poza wskazywanymi w ww. e-mailach. Również w odwołaniu powoływano się jedynie na opisane wyżej rozlewisko na ul. [...] i zdjęcie popękanego tarasu. Zdaniem Kolegium profesjonalny pełnomocnik odwołującej się zna zasady prowadzenia postępowania w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne i wie, że konieczne jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego między "dokonaną zmianą na działce a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim" (por. str. 2 obu pism). Organ odwoławczy stwierdził, że także z protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu 9 lutego 2022 r. nie wynika fakt zalewania działki skarżącej. Kolegium zauważyło, że gdyby istotnie, z terenu działki nr [...] na działkę nr [...] spływała woda w ilościach powodujących szkody na tej ostatniej działce, wpłynęłoby to na stan zdrowotny krzewów posadzonych przy płocie między działkami. Kolegium zaznaczyło, ze prowadzi wiele tego typu spraw i zawsze zaburzenia stosunków wodnych odbijają się co najmniej w sposób istotny na rosnącej na nieruchomości roślinności, doprowadzając z czasem do jej braku. W rozpatrywanym przypadku stan zdrowotny krzewów nie budzi zastrzeżeń. Odnosząc się do kwestii wpływu robót budowlanych na ewentualne naruszenie stosunków wodnych, organ stwierdził, że skupiając się na legalności robót budowlanych na działce sąsiadów odwołująca się pomija fakt, że sama kontynuowała roboty budowlane pomimo wyroku uchylające decyzję udzielającą pozwolenia na budowę. Organ przypomniał także, że obowiązujący na tym terenie plan miejscowy nakazuje podniesienie poziomu parteru o 1,0 m ponad poziom terenu. Jak zaś ustalił PINB, na działce należącej do B. K. i D. K. podwyższono teren o ok. 60-70 cm zamiast dopuszczonych 30 cm. W tym kontekście Kolegium, powołując się na orzecznictwo zasygnalizowało że to organ nadzoru budowlanego jest właściwy do podejmowania czynności w ramach zmiany stosunków wodnych w zakresie dotyczącym realizacji obiektów budowlanych. To te organy zajmują się kwestią odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego, w tym w zakresie zmiany zagospodarowania terenu i spowodowaną tymi okolicznościami ewentualną zmianą stosunków wodnych. Dalej organ odwoławczy zaznaczył, że postępowanie administracyjne w sprawie przywrócenia stosunków wodnych może być prowadzone tylko wtedy, gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki - doszło do zmiany stanu wód i zmiana ta spowodowała szkody na gruntach sąsiednich. Brak którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia prowadzenie postępowania administracyjnego. Przedmiotem tego postępowania jest zaś "ustalenie zmiany stanu wód na gruncie, a więc pewnej stałej okoliczności i jej sprawcy, a nie badanie zaszłości historycznych i roztrząsanie konfliktów sąsiedzkich." W sytuacji, gdy nie zostaje ustalone zaistnienie szkody na działce spowodowanej wodami spływającymi z sąsiednich działek i ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby taka szkoda miała miejsce, nakazywanie ustalania wcześniejszych stanów wód na tych działkach i ustalanie, czy doszło do zmian tych stanów jest nieuzasadnione, a przynajmniej stanowczo przedwczesne. Kolegium powtórzyło, że niezbędną przesłanką do wydania nakazów na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne jest wystąpienie szkody w dacie złożenie wniosku, a najpóźniej do daty orzekania przez organy administracji publicznej. Wszystkie czynności właściciela gruntu powodujące zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim są bowiem tylko wtedy zabronione, jeżeli przynoszą szkodę właścicielowi gruntu sąsiedniego. Kolegium stwierdziło, że pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodą musi zaistnieć normalny związek przyczynowo-skutkowy. Nie jest więc tak, że w sprawach dotyczących naruszenia stosunków wodnych organy administracji winny oczekiwać na wystąpienie szkód albo prowadzić postępowanie dowodowe tylko na okoliczność prawdopodobieństwa ich wystąpienia. "Organy nie są zatem zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego w ocenie danej osoby oddziaływania na jej nieruchomości zmian stanu wody na działkach sąsiednich, ani też badania czy i na ile prawdopodobne jest wystąpienie w przyszłości na działkach wnioskodawcy szkód oraz jakiego rodzaju będą to szkody. Organy powinny zatem zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości, a szkodą na innych gruntach istnieje związek przyczynowo - skutkowy." W przypadku, gdy stan faktyczny da się ustalić bez biegłego i nie zachodzi podstawa do nałożenia obowiązków z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, to dowód taki nie jest bezwzględnie wymagany. Ocena potrzeby przeprowadzenia danego dowodu analizowana być bowiem musi każdorazowo zgodnie z treścią przepisu prawa materialnego. Odnosząc się do argumentacji odwołania, Kolegium wyjaśniło, że co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Na stronie postępowania administracyjnego ciąży bowiem obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych. Podobnie strona powinna przedłożyć dowody, gdy ich przekazanie zależy wyłącznie od jej woli. Tymczasem, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika odwołująca się uważa, że organ pierwszej instancji "na Odwołującą przerzucił ciężar udowodnienia powstania szkody oraz naruszenia stanu wody na spornych działkach podczas, gdy ciężar ten spoczywa wyłącznie na organie. Strona uważa natomiast, że uprawdopodobniła, że nieruchomość stanowiąca działkę gruntu nr [...] została zabudowana niezgodnie z pozwoleniem na budowę oraz dołączyła do akt sprawy maila z dnia 5 maja 2021 r. wraz z dokumentacją zdjęciową oraz z dnia 23 września 2021 r." Zdaniem Kolegium, z owych e-maili - skonfrontowanych z innymi zdjęciami dotyczącymi tego samego zdarzenia, znajdującymi się w aktach sprawy – wynika jedynie, że zimą 2021 r. zalana została ul. [...] na wysokości nieruchomości skarżącej oraz, że na nieruchomości odwołującej się popękał taras. Podjazd lewej skrajnej "szeregówki" jest całkowicie pozbawiony śniegu, w przeciwieństwie do sąsiednich z obu stron, w tym należącego do B. K. i D. K. Rozlewisko usytuowane jest przy podjeździe "szeregówki", co również zdaniem Kolegium wskazuje, że powstało w związku z sytuacją zaistniałą w tej "szeregówce", a nie na położonej dalej nieruchomości B. K. i D. K. Również w odwołaniu ww. e-maile to jedyne dowody szkody powoływane przez stronę reprezentowaną od wielu miesięcy przez profesjonalnego pełnomocnika. Co do zarzutu naruszenia art. 79a § 1 k.p.a., organ odwoławczy wyjaśnił, że regulacji tej nie można rozumieć w ten sposób, że organ administracyjny ma obowiązek uprzedzić stronę, w jaki sposób rozstrzygnie sprawę. Chodzi tu o dodatkowe dowody, którymi dysponuje strona i kwestię kompletności postępowania dowodowego. Zarzucając Wójtowi naruszenie art. 79a § 1 k.p.a. strona odwołująca się nie wskazała zaś żadnego dowodu, którego przedstawienie w toku postępowania pierwszoinstancyjnego zmieniłoby podjęte rozstrzygnięcie, mimo że w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, iż powodem negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej było niewykazanie szkody i związku przyczynowo-skutkowego. Podobnie jak w postępowaniu pierwszo instancyjnym, w odwołaniu ów związek przyczynowo-skutkowy budowany jest na rozlewisku na ul. [...] zimą 2021 r. i zdjęciach popękanego tarasu w budynku, odnośnie do którego zapadły ww. orzeczenia z zakresu Prawa budowlanego. Jak wspominano, niesporne jest, że względem właścicieli obu działek toczą się postępowania prowadzone przez PINB, z tym że w odniesieniu do B. K. i D. K. mowa jest wyłącznie o odstępstwie od projektu budowlanego, w odniesieniu do A. S. - rozpoczęciu budowy bez ostatecznego pozwolenia na budowę. Brak jest jednak jakichkolwiek podstaw, aby prowadzić postępowanie w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne dlatego, że zgodność realizacji budynku na sąsiedniej działce z projektem budowlanym budzi zastrzeżenia PINB. Reasumując, Kolegium stwierdziło, że nie znalazło podstaw prawnych ani faktycznych uzasadniających dalsze prowadzenie postępowania z wniosku skarżącej - czy to w trybie art. 136 k.p.a., czy przez organ pierwszej instancji (art, 138 § 2 k.p.a.). Jak wyjaśniano, postępowanie prowadzone w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne nie może ograniczyć się do stwierdzenia wykonania prac powodujących podwyższenie gruntu na sąsiedniej nieruchomości, czy odstępstw od projektu budowlanego, lecz konieczne jest stwierdzenie zmiany stanu wody na gruncie i szkody z tej zmiany stanu wody wynikłej, powstałej na sąsiedniej nieruchomości. W rozpatrywanej sprawie żadna z tych okoliczności nie wystąpiła. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła A. S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca zarzuciła w petitum skargi naruszenie: 1/ art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania dowodowego, o co skarżąca wnioskowała, w tym w szczególności przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu wykonania opinii wodnoprawnej dotyczącej zmiany stanu wody na działkach gruntu nr [...] i [...] obręb N. z uwagi na zabudowanie działki nr [...] w sposób niezgodny z uzyskanym przez B. K. i D. K. pozwoleniem na budowę w tym zwiększenie terenu utwardzonego działki, oraz wyniesienia budynku ponad geodezyjny stan 0; 2/ art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu wykonania opinii wodnoprawnej dotyczącej stanu wody na działkach gruntu nr [...] i [...] obręb N., mimo że na organie spoczywał taki obowiązek, bowiem określenie związku przyczynowo - skutkowego polegającego na wzniesieniu budynku na dz. nr [...] w sposób sprzeczny z wydanym w sprawie pozwoleniem na budowę, a tym samym zmianę kierunki i natężenie odpływu wód opadowych lub roztopowych wymaga wiadomości specjalnych; 3/ art. 84 § 1 k.p.a. przed samodzielne dokonywanie ustaleń przez organ, że: a/ nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, ze względu na stan nasadzeń na granicy działki nr [...] (zdaniem skarżącej podwyższonej); b/ zrealizowanie budynku na działce [...] niezgodnie z zatwierdzonym pozwoleniem na budowę poprzez m.in. zwiększenie powierzchni utwardzonej oraz podniesienia budynku powyżej rzędnej geodezyjnej nie ma wpływu na zaburzenie stosunków wodnoprawnych, czego konsekwencją jest zalewanie działki gruntu nr [...], choć fakt ten wynika niewątpliwe z przedłożonych przez Skarżącą dowodów, tj: z akt postępowania przed Powiatowym Inspektorem nadzoru Budowlanego w Powiecie Wrocławskim sygn. [...] tj. protokołu kontroli z dnia 7 września 2020 r. oraz protokołu oględzin z dnia 21 stycznia 2021 r. na okoliczność treści tych dokumentów oraz decyzji nr 23/2022 z dnia 15 marca 2022 r. wydanej przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Powiecie Wrocławskim; 4/ art. 80 k.p.a. przez przyjęcie, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że: a/ skarżąca nie udowodniła powstania szkody na jej gruncie, podczas gdy załączyła maila z dnia 5 maja 2021 r. wraz z dokumentacją zdjęciową oraz z dnia 23 września 2021 r. wraz z dokumentacją zdjęciową (pęknięcie płyty tarasu) oraz wskazała na rażące odstępstwo od udzielonego pozwolenia na budowę, przy wzniesieniu budynku na dz. nr [...]; b/ stojąca woda udokumentowano zdjęciowo była skutkiem zalania spowodowanego awarią sieci wodociągowej w budynku Skarżącej, podczas gdy fakt taki nie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego i w rzeczywistości do awarii takiej nie doszło, a ustalenie w tym zakresie zostało podjęte wyłącznie na podstawie tezy sformułowanej w piśmie B. K. i D. K. w dnia 26 lipca 2021 r. którzy w budynku, w którym rzekomo doszło do awarii nie zamieszkują oraz pozostają zainteresowani pozytywnym rozstrzygnięciem dla nich sprawy; w konsekwencji: 5/ art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez odmowę wydania właścicielom działki nr [...], obręb N., nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działce nr [...], obręb N., podczas gdy sprawie nie zostało przeprowadzone postępowanie w stopniu umożliwiającym merytoryczne rozstrzygniecie sprawy; Zarzucając powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o: 1/ uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 2/ skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, 3/ zasądzenie od organu na rzecz skarżącej koszów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Powyższe zarzuty rozwinięte zostały w obszernym uzasadnieniu skargi popartym orzecznictwem sądowoadministracyjny dotyczącym spornej materii. Odpowiadając na skargę Kolegium w całości podtrzymało stanowisko zajęte i szczegółowo uzasadnione w decyzji z dnia 11 lipca 2022 r. oraz powtórzyło kluczową część zawartej w niej argumentacji. Uczestnicy postępowania B. i D. K. w piśmie procesowym złożonym dniu 3 listopada 2022 r. wnieśli o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu zaprzeczono, że: przed PINB toczy się postępowanie przeciwko nim; budynek został wzniesiony w sposób sprzeczny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego; działka została podniesiona; poziom działki ich działki znajduje się powyżej poziomu działki skarżącej; uległa zmianie powierzchnia zabudowy ich budynku. Uczestnicy podnieśli, że zdjęcia dołączone przez skarżącą do wniosku z dnia 29 marca 2021 r. zostały wykonane już po zdarzeniu awarii wody, a pęknięcia na tarasie to efekt błędów technologicznych. W dniu 3 listopada 2022 r. do Sądu wpłynęło pismo M. S., w którym oświadczyła, że jest autorką zdjęć, które wykonała w dniu 18 stycznia 2021 r., przedstawiających rozlewisko wody powstałe na skutek wody wylewającej się z budynku naprzeciw. W dniu 27 kwietnia 2023 r. na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek dowodowy przedkładając opinię techniczną w przedmiocie nadmiernego zalegania wód gruntowych w części przyległej z działką sąsiednią oraz oświadczenie uprawnionego geodety w przedmiocie zmiany wysokości budynku na działce sąsiedniej. Postanowieniem ogłoszonym na rozprawie Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. uwzględnić wniosek dowodowy skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 w związku z § 1 tego artykułu ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem dokonywanej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa. Sąd czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; zwana dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie decyzji administracyjnej następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 ust. 1 lit. b P.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a.). Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu wydanej w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych, uchylającej decyzję organu I instancji o umorzeniu postępowania i orzekającej co istoty o odmowie wydania właścicielom działki nr [...], ob. N., nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...], ob. N. Materialnoprawną podstawą zaskarżonego orzeczenia jest art. 234 ustawy Prawo wodne, który stanowi, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1 pkt 1 i 2). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Postępowania w sprawie wydania decyzji o której mowa w ust. 3 nie wszczyna się jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Istotą przedstawionej wyżej regulacji jest więc ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie oraz kierunku jej spływu, ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód i zmian powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie. Z przywołanych przepisów wynika, że warunkiem poprawnego zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego i wydania na jego podstawie decyzji nakazującej przywrócenia stanu poprzedniego bądź też wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, względnie odmawiającą wydania takiego nakazu, jest uprzednie ustalenie przez organ, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody (o ile taka została dokonana) a szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo – skutkowy. W orzecznictwie wskazuje się, że przez zmianę stosunków wodnych należy rozumieć ingerencję w teren działki skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej, np. ingerencją na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też natężenia spływu wód z terenu działki na której dokonano naruszenia, na teren działek sąsiednich. Chodzi tu o działanie na gruncie, które ingeruje w naturalny spływ wód na danym terenie, związany przykładowo z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi (por. WSA w Gliwicach wyrok z 8 kwietnia 2019 r. II SA/Gl 714/18, CBOSA). Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, np. zasypanie zagłębienia którym dotychczas spływała woda z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Także spowolnienie wpływu wody spowodowane podwyższeniem terenu stanowi ingerencję powodującą zmianę stosunków wodnych na gruncie. Zmianę stanu wody może powodować niwelacja terenu, podniesienie rzędnej, wprowadzenie sytemu drenażowego wokół budynku jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego sytemu drenażowego czy przecięcie kierunku migracji wód podziemnych. Badając sprawę w kontekście przesłanek z art. 234 ust. 3 Prawo wodne organy powinny zatem jednoznacznie wyjaśnić jaki był ostatni stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, na czym ona polegała i kto jest jej sprawcą a wreszcie czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie i na czym ten szkodliwy wpływ polega. Z powyższego wynika, że podjęcie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nie budzi również wątpliwości, że ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Krótko mówiąc, postępowanie z zakresu naruszenia stosunków wodnych ma zwykle skomplikowany charakter gdyż ocena tego zjawiska z zasady wymaga widomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postanowień wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań lub pomiarów, co zwykle przekracza możliwości organów prowadzących postępowanie. Na konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w sprawach uregulowania stosunków wodnych na gruncie zwraca uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślając, że są to sprawy wymagające fachowej wiedzy (vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 669/08 publ. LEX nr 530466; wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 613/07 publ. LEX nr 469720; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 137/10 publ. LEX nr 668564).W sytuacji, gdy istnieje różnica stanowisk pomiędzy stronami w zakresie zarzucanego zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich oraz wskazującym - w razie przesądzenia tego związku - rodzaj koniecznych do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Opinia ta zatem stanowi podstawę ustaleń organu, a weryfikować ją może jedynie pracownik organu posiadający także wiedzę z tego zakresu. Powyższe nie zmiana jednak faktu, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 Prawa wodnego., tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania jego obowiązkiem jest stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Takiej samej ocenie podlega opinia biegłego ( o ile zostanie pozyskana), gdyż to na organie spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. Organ ma również obowiązek ustosunkowania się i udzielenia odpowiedzi na zarzuty sformułowane przez stronę. Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego, można dokonać ustaleń i ocen potrzebnych do podjęcia rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy administracji nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych niezbędnych dla wyjaśnienia stanu sprawy. W konsekwencji zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie istotnych okoliczności prowadzących do zastosowania lub odmowy zastosowania art. 234 ust. 3 ww. ustawy. Przypomnieć wypada, że postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało na wniosek skarżącej, która twierdziła, że na działce sąsiedniej dokonano ingerencji w naturalny spływ wody w związku z podwyższeniem płaskiej części terenu. Z tego tytułu dochodzi do zalewania jej działki. W toku postępowania skarżąca wskazywała także, że właściciele działki sąsiedniej zabudowali swoją nieruchomość niezgodnie z uzyskanym pozwoleniem na budowę. Powoływała się w tym względzie na decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 marca 2022 r. nr 23/2022 z której wynika, że uczestnicy postępowania wybudowali budynek z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego polegającymi, między innymi, na podwyższenie terenu zabudowy o około 60-70cm i zwiększeniu terenu utwardzonego od strony frontowej. Zdaniem skarżącej podwyższenie terenu oraz zwiększenie powierzchni utwardzonej działki ma podstawowe znaczenie dla oceny, że doszło do naruszenia stosunków wodnych. Uważa bowiem, że na skutek wykonania tych prac zwiększyła się migracja wód opadowych w kierunku jej działki co powoduje podmywanie jej tarasu oraz podejścia do budynku które pękają. Na potwierdzenie zalewania, strona przedstawiła w korespondencji mailowej zdjęcia mające obrazować zastoisko wody przed jej posesją które powstało w okresie zimowym z początkiem 2021 r. oraz pęknięcia tarasu do których, jak twierdzi doszło po ulewnych deszczach w sierpniu 2021 r. Natomiast uczestnicy postępowania wykazywali, że nie doszło do podwyższenia poziomu ich działki, który - jak twierdzą - nie jest wyższy niż poziom działki skarżącej. Wskazują także na zagospodarowanie działki w sposób który zabezpiecza przed zalewaniem działki sąsiedniej. Zdaniem uczestników to skarżąca swoimi działaniami zaingerowała w stosunki wodne. W tej sytuacji, wobec sprzecznych twierdzeń stron, organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe zmierzające - zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej – do wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ I instancji powinien dokonać własnych ustaleń celem wyjaśnienia, czy w obszarze obu działek doszło do ingerencji która mogłaby powodować zmianę stanu wód. Wyjaśnienia wymagało jaki był ostatni stan wód na gruncie - co pozwoliłoby uzyskać punkt odniesienia dla oceny, czy doszło do jego zmiany, na czym ona polegała i kto jest jej sprawcą a wreszcie czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie i na czym ten szkodliwy wpływ polega. Z akt wynika, że postępowanie dowodowe oparte zostało głównie na wypowiedziach stron, złożonych dokumentach oraz na dowodzie z oględzin – przy czym zauważyć należy, że pomimo trzykrotnych wizji, tylko oględziny przeprowadzone w dniu 9 lutego 2022 r. można uznać za prawidłowe, gdyż uczestniczyły w nich wszystkie strony po prawidłowym ich zawiadomieniu. We wcześniejszych oględzinach nie uczestniczyła strona skarżąca ze względu na brak prawidłowego zawiadomienia. Czynności te wymagały więc ponowienia, co prawidłowo organ uczynił. Okoliczności faktyczne ustalone na podstawie dowodów przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji bez zapewnienia stronie udziału przy ich przeprowadzeniu nie mogą być bowiem ex lege uznane za udowodnione. Zgodnie z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. Tym samym nie mogą być uznane za udowodnione, w szczególności fakty wynikające z dowodów przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji bez udziału strony - w tym zwłaszcza z oględzin – stanowiących jeden z podstawowych dowodów. W konsekwencji za mające znaczenie dla sprawy należy uznać tylko oględziny przeprowadzone w dniu 9 lutego 2022 r. Analiza protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu 9 lutego 2022 r. wskazuje jednak, że nie jest on wystraczającym dowodem dla dokonania ocen w przedstawionym wcześniej zakresie. Czynności wyjaśniające niewątpliwie powinny uwzględnić, że w postępowaniu toczącym się przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego ustalone zostało, że przy realizacji inwestycji na działce sąsiedniej doszło do istotnych odstępstw od projektu budowlanego, między innymi, w zakresie podwyższenia terenu oraz zwiększenia jego utwardzenia. Skoro w innym postępowaniu potwierdzony został fakt podwyższenia terenu, to organ także tę okoliczność powinien mieć na uwadze badając, czy doszło do zmiany stosunków wodnych. Z protokołu z oględzin nie wynika jednak aby do tej kwestii organ się odnosił. Nie analizowano także i nie oceniano kierunku spływu wód i nie odniesiono ich do stanu dotychczasowego. Na podstawie protokołu nie można także ustalić jakie jest ukształtowanie terenów na obu działkach, w szczególności czy istnieją pomiędzy nimi różnice poziomów a jeżeli tak na skutek jakich działań. Organ odnotował w nim, że: "przy granicy działek stwierdzono widoczną różnicę poziomów terenu, co zobrazowano na zdjęciach" przy czym w protokole brak konkretnych wyjaśnień co do tego jak różnica poziomów między działkami wygląda, jaki obszar działek obejmuje i z czego wynika. Nie jest zatem jasne czy faktycznie między działkami istnieje spadek terenu i w którą stronę. Kwestii tej nie wyjaśniają także zdjęcia załączone do protokołu, które mogą być różnie odczytane. Wskazuje na to uzasadnienie decyzji organu I instancji w którym podano: "z wykonanych zdjęć od strony nieruchomości Pani A. S. wynika, że w niektórych miejscach wzdłuż ogrodzenia z działką Państwa B. i D. K., są nieznaczne różnice poziomów obu działek". Dalej organ stwierdza w odniesieniu do działki nr [...], że: "począwszy od wjazdu na posesję przy ogrodzeniu działki nie jest widoczna żadna różnica poziomów". Zestawienie treści protokołu z oględzin z treścią uzasadniania decyzji Wójta, wskazuje więc na rozbieżność ustaleń dotyczącą poziomów obu działek wynikającą z braku jednoznacznych i konkretnych spostrzeżeń organu. Stwierdzenie w decyzji, że "tylko w niektórych miejscach" wzdłuż ogrodzenia z działką uczestników są "nieznaczne różnice poziomów" oraz, że przy ogrodzeniu działki nie jest widoczna "żadna różnica poziomów", odbiega zdecydowanie od stwierdzenia w protokole z oględzin o "widocznej różnicy poziomów terenu" przy granicy działek. Wskazuje to na wewnętrzną sprzeczność w ustaleniach organu dotyczących tej kwestii. Zauważyć także należy, że ustalenia poczynione podczas oględzin (naocznie stwierdzone przez pracowników organu) zwłaszcza, gdy dotyczą ukształtowania i zagospodarowania terenu, powinny być utrwalone w protokole w formie opisowej w sposób pełny i oddający rzeczywisty stan. Do protokołu powinna być oczywiście dołączona dokumentacja fotograficzna ale także odpowiednie załączniki graficzne (np. mapowe) potwierdzające poczynione ustalenia. Dokumentacja fotograficzna może uzupełniać i dodatkowo wyjaśniać ustalenia zawarte w protokole jednak nie powinna tych ustaleń całkowicie zastępować, zwłaszcza, gdy dotyczy większych obszarów a została sporządzona fragmentarycznie. Często bowiem na postawie samego zdjęcia nie sposób ustalić ukształtowania terenu, zwłaszcza, gdy jest on porośnięty roślinnością. Organ I instancji przedstawił natomiast w uzasadnieniu swojej decyzji ustalenia dotyczące ukształtowania i zagospodarowania działek które nie mają potwierdzenia w treści protokołu z oględzin. Chodzi np. o stwierdzenie, że teren działki skarżącej ([...]) "jest niewyrównany, a w szczególności w jej frontowej części przy chodniku prowadzącym do wejścia do budynku jest uformowany spadek terenu w kierunku działki" uczestników postępowania. W tym zakresie organ oparł się prawdopodobnie na analizie zdjęć. Jak jednak zauważono ze względu na fragmentaryczność takiej dokumentacji oraz możliwość przekłamań z uwagi na perspektywę robienia zdjęć, tego rodzaju opisy powinny znaleźć swoje potwierdzenie w protokole z oględzin, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Analiza treści protokołu z 9 lutego 2022 r. wskazuje, że w zakresie opisu stanu faktycznego na gruncie stanu (istotnego z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy) jest on lakoniczny i wyrywkowy i nie może stanowić podstawy dla dokonywania na jego podstawie kluczowych ocen. W konsekwencji stwierdzić należy, że organ nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny podstawowych okoliczności dotyczących stanu istniejącego na gruncie odnoszących się do tego jaki był i jaki jest kierunek spływu wód, jakie jest ukształtowanie terenu, czy doszło do zmian w stosunku do stanu wcześniej istniejącego i w jakim zakresie. Okoliczności te niewątpliwe są istotne dla odpowiedniego rozstrzygnięcia sprawy. Nie da się ich natomiast ustalić na podstawie oględzin z 9 lutego 2022 r. i nie wyjaśniają ich także inne dowody zebrane w aktach. Brak odpowiednich dowodów sporządzonych w formie graficznej ( np. map) które mogłyby przybliżyć powyższe kwestie. Nie wyjaśniono także w wystarczającym zakresie, czy dochodzi – czy też nie – do zalewania działki skarżącej. Organ I instancji co prawda podał w uzasadnieniu decyzji, że podczas oględzin nie stwierdzono aby doszło do jakiegokolwiek zalewnia czy obecności wód opadowych spływających z terenu działki uczestników postępowania. Stwierdził również, że taki sam stan potwierdzono podczas wcześniejszych oględzin przeprowadzonych w różnych porach roku i przy różnych warunkach atmosferycznych (styczeń 2021, październik 2021 i luty 2022). Sąd zwraca jednak uwagę, że mowa jest o dowodach przeprowadzonych bez udziału strony skarżącej ze względu na brak skutecznego zawiadomienia jej o czynności oględzin, co wymagało powtórzenia każdego z tych dowodów. Należy bowiem pamiętać, że strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia takiego dowodu, aby móc wziąć udział w jego przeprowadzeniu, móc zadawać pytania (ewentualnym świadkom, biegłym i pozostałym stronom) oraz składać wyjaśnienia (art. 79 k.p.a.). Jak wcześniej zauważono, organ w sposób zgodny z prawem - z udziałem prawidłowo zawiadomionych wszystkich stron - przeprowadził oględziny tylko raz. Tym samym nie można uznać, że dysponuje on wystarczającymi dowodami potwierdzającymi, że w różnych porach roku i w różnych warunkach nie dochodziło do zalania działki, skoro w ich przeprowadzeniu nie brała udziału strona, gdyż pozbawiono ją takiej możliwości. Nie można przy tym pomijając, że w protokole z 9 lutego 2022 r. wskazywano na znaczne zawilgocenie terenu a uczestniczka postępowania potwierdziła, że teren w rejonie obu nieruchomości jest podmokły co opisuje plan miejscowy. W tej sytuacji, wyjaśnienie omawianej okoliczności wymagało przeprowadzenia w sposób prawidłowy oględzin działek w różnych warunkach pogodowych. Wobec powyższych uwag Sąd stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niewystarczający dla oceny, czy doszło, czy też nie do zmiany stosunków wodnych w związku z ingerencją na działce sąsiedniej na która wskazuje strona skarżąca. Skoro nie wyjaśniono w sposób jednoznaczny, czy doszło do zmiany stanu wód, organy nie mogły także wykluczyć, że nie doszło do szkodliwego oddziaływania na teren działki skarżącej we wskazanym przez nią zakresie. Sąd zaważa, że nakazy o których stanowi art. 234 ust. 3 Prawa wodnego organ wydaje, gdy zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Mowa tu zatem o samym szkodliwym oddziaływaniu a nie o konkretnej szkodzie. Skarżąca wskazując zaś na podmywanie tarasu i podejścia do budynku przez zwiększone wody migrujące na jej działkę, na takie szkodliwe oddziaływanie się powoływała. Wobec braków w materiale dowodowym należy zaznaczyć, że okoliczności istotne dla zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego organ ustala stosując przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym podkreślić należy, że w postępowaniu administracyjnym (inaczej niż np. w postępowaniu cywilnym) ustawodawca nałożył na organ w art. 7 k.p.a. – co już wcześniej wskazano – obowiązek należytego i pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Z powyższego wynika, że to właściwy organ ma dokonać ustaleń, czy w prowadzonym postępowaniu zaistniały przesłanki do zastosowania przepisu prawa materialnego. W tym kontekście istotne jest przywołane już wcześniej stanowisko orzecznictwa, że postępowanie z zakresu naruszenia stosunków wodnych ma zwykle skomplikowany charakter a ocena tego zjawiska z zasady wymaga widomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postanowień wodnoprawnych. W rozpoznawanej sprawie Kolegium nie dopatrzyło się podstaw do powołania biegłego uznając, że w okolicznościach tej sprawy dowód z biegłego nie jest bezwzględnie wymagany, gdyż skarżąca nie wykazała szkody. Wobec wykazanych wcześniej niedostatków materiału dowodowego stanowisko takie należy jednak uznać za przedwczesne. Nie można bowiem na obecnym etapie w sposób jednoznaczny wykluczyć istnienia podstawy do zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Fakt, że podczas oględzin przeprowadzonych w lutym 2022 r. organ nie stwierdzając znaczne zawilgocenie terenu nie stwierdził na gruncie skarżącej żadnych kałuż, nie jest wystraczający. Ustalania w tym zakresie poczynione powinny być przy różnych warunkach pogodowych, co wymagało ponowienia oględzin które wcześniej – w różnych okresach – przeprowadzone zostały bez udziału skarżącej. W kontekście stanowiska Kolegium wskazującego na brak potrzeby powołania biegłego w niniejszej sprawie Sąd wskazuje, że w sprawie mało skomplikowanej, można przyjąć, że organ I instancji ma prawo - w oparciu o zebrany materiał dowodowy, ogólne zasady wiedzy oraz doświadczenie życiowe i ale także zawodowe pracowników - dokonać ustalenia koniecznych okoliczności bez powoływania biegłego, co z pewnością realizowałoby zasadę szybkości postępowania, o której mowa w art. 12 K.p.a. Na aprobatę zasługują również działania, takie jak przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, mające na celu wspólne wypracowanie pożądanych do zastosowania w sprawie urządzeń. Zdaniem Sądu rozpoznawana sprawa jednak do takich nie należy. Nawet bowiem po uzupełnieniu materiału dowodowego niektóre z ustaleń dokonane bez posłużenia się wiadomościami specjalnymi mogą budzić wątpliwości, jak choćby ustalenie pierwotnego stanu wód. Sąd podziela stanowisko, że szczególnie w sprawie gdzie występują strony o sprzecznych interesach, stanowiskach i wnioskach organ winien rozważyć powołanie biegłego. Zgodnie z art. 84 § 1 K.p.a. gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Przepis ten wskazuje na fakultatywny udział biegłego w postępowaniu administracyjnym, jednak w piśmiennictwie słusznie dostrzega się, że granice swobody organu administracji publicznej w korzystaniu z tego środka dowodowego są wyznaczone zasadą prawdy obiektywnej. W sytuacji gdy opinia biegłego jest niezbędna do ustalania znaczenia danej okoliczności faktycznej w świetle posiadanych przez biegłego wiadomości specjalnych, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek przeprowadzenia tego dowodu (por. H. Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019, s. 602 oraz podane tam orzeczenia). W kontekście wyrażonego w sposób ogólny stanowiska organu odwoławczego, że właściwym do podejmowania czynności w ramach zmiany stosunków wodnych w zakresie dotyczącym realizacji obiektów budowlanych jest organ nadzoru budowlanego, Sąd nie kwestionuje przywołanego w tym względzie przez Kolegium poglądu judykatury. Rację oczywiście ma także Kolegium wskazując, że ocena legalności wykonania robót budowlanych na działce sąsiedniej nie mieści się w uprawnieniach organu gminy. Podkreślić jednak należy, że dla ustalenia, że w ogóle doszło do zmiany stosunków wodnych i jaka jest tego przyczyna, ustawodawca kompetencje wprost przyznał organom prowadzącym postępowanie w trybie art. 234 Prawa wodnego a nie organom nadzoru budowlanego. Prawo budowlane normuje bowiem działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych dziedzinach. W tym kontekście fakt prowadzenia postępowania przez organy nadzoru budowlanego pozostaje bez wpływu na postępowanie w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie. Nie można bowiem regulacji zawartych w ustawie – Prawo budowlane stosować przy rozstrzyganiu innej problematyki uregulowanej w odrębnej ustawie i to w sytuacji, gdy nie ma w niej odesłania do przepisów Prawa budowlanego. Podkreślić trzeba, że przyczyną zmiany stanu wód mogą być nie tylko roboty budowlane ale także innego rodzaju działania do których nie znajdują zastosowania przepisy Prawa budowlanego. Nawet zatem, jeżeli na gruncie wykonano obiekt budowlany, nie oznacza to automatycznie, że jest on przyczyną zmiany stosunków wodnych i że organ nadzoru budowlanego staje się z tego powodu jedynym właściwym w zakresie badania zmiany stanu wody na gruncie i jego szkodliwego wpływu na działkę sąsiednią. Organy nadzoru budowlanego zajmują się okolicznościami związanymi ze zmianą stosunków wodnych które są następstwem odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego (lub odstępstw od przepisów powszechnie obowiązujących) w tym, w zakresie zamiany zagospodarowania terenu. Z charakteru przepisów techniczno-budowlanych regulujących zgodne z prawem odprowadzenie wód opadowych (§ 28 rozporządzenie MI z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych (...) wynika, że dla oceny tego, czy wykonane roboty budowlane zapewniają prawidłowy odpływ wody organ nadzoru budowlanego musi dokładnie zapoznać się ze stanem faktycznym sprawy. Temu właśnie ma służyć obowiązek wynikający z art. 51 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, ponieważ projekt budowlany zamienny powinien zawierać dokładane rozwiązania uwzględniające w tym zakresie odpowiednie wymagania techniczne. Dopiero na tej podstawie organ nadzoru budowlanego może ustalić, czy wykonane roboty powodują lub nie, zmiany w spływie wody opadowej na sąsiednią nieruchomość. Jak wskazuje się w orzecznictwie dokonanie oceny w zakresie odprowadzania wód opadowych w postępowaniu naprawczym prowadzonym w trybie art. 50 -51 Prawa budowlanego nie jest możliwe na etapie wydania decyzji nakładającej obowiązek przedłożenia projektu budowlanego zamiennego lecz na kolejnym etapie tego postępowania, czyli przy badaniu zgodności z prawem projektu budowlanego. W tym właśnie wyraża się właściwość organu nadzoru budowlanego do rozpatrzenia sprawy w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie i kierunku odpływu wód opadowych w związku z wykonaniem obiektu budowlanego (por. NSA w wyroku z dnia 26 stycznia 2016 r. II OSK 1375/14, CBOSA). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 k.p.a. w sposób który mógł wpłynąć na wynik sprawy. Doprowadziło to także do naruszenia przepisów związanych z zaufaniem do władzy publicznej i należytego przekonywania (art. 8 i art. 11 k.p.a.). Stwierdzenie naruszeń wskazanych przepisów obligowało Sąd do uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji ale także decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy właściwy organ skupi się na wyjaśnieniu, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie i czy wywołało to jakieś szkody na nieruchomości skarżącej. Prawdopodobnie wymagać to będzie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego dysponującego fachową wiedzą z zakresu hydrologii, która to opinia powinna zawierać wszystkie elementy właściwe dla tego typu opinii dotyczącej naruszenia stosunków wodnych, a w szczególności należyte uzasadnienie. Organ uzupełni także materiał dowodowy celem wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym dokona z udziałem stron ponownych oględzin podczas których odniesienie się do kwestii związanych ze stanem na gruncie i stanem wód, które – zgodnie z wcześniejszymi wskazaniami – powinny być wyjaśnione. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania ( pkt II) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.