II SA/Go 158/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L.K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 marca 2018 r. w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku doprowadzenia schodów do stanu poprzedniego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

L.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku doprowadzenia schodów do stanu poprzedniego. Wraz ze skargą złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, iż utrzymuje się z pracy na etat, na swoim całkowitym utrzymaniu ma córkę studiującą w [...], przy czym koszty jej utrzymania wynoszą ok. 1.500 zł miesięcznie. Po opłaceniu kredytów, przekazaniu pieniędzy córce oraz uiszczeniu opłat skarżąca nie ma środków na własne utrzymanie, korzysta w tym celu z linii kredytowej w wysokości 10.000 zł, która jest prawie całkowicie wykorzystana. Skarżąca oświadczyła także, że jest właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 101 m², wartości ok. 150.000 zł, jej dochód wynosi 2.200 zł miesięcznie netto, córka pracując dorywczo zarabia ok. 450 zł na miesiąc, skarżąca nie posiada innych dochodów, oszczędności czy majątku większej wartości, spłaca kredyty w łącznej wysokości ok. 640 zł miesięcznie oraz ponosi wydatki na utrzymanie mieszkania i media w wysokości ponad 800 zł miesięcznie. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca załączyła wydruki ze swojego rachunku bankowego za okres od końca października do końca grudnia 2017 r. oraz zaświadczenie z uczelni wyższej potwierdzające, iż córka jest studentką V roku na Uniwersytecie Medycznym. Postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. referendarz sądowy przyznał L.K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 250 zł wpisu od skargi (pkt 1), a w pozostałej części wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy oddalił. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy dokonał analizy treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej dokumentacji, w wyniku której uznał, że strona spełnia przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Okoliczności te (w połączeniu z wysokością wpisu sądowego od skargi wynoszącego 500 zł) przemawiały za uznaniem, iż częściowy ciężar finansowy kosztów sądowych w niniejszej sprawie powinien spocząć na Skarbie Państwa. Z tego względu przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części przekraczającej połowę wpisu od skargi – o czym orzeczono w pkt 1 postanowienia. Z kolei za oddaleniem wniosku w pozostałym zakresie zadecydowały okoliczności takie jak osiąganie przez skarżącą stałych dochodów (co do zasady wykluczające możliwość przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie), podnoszona w orzecznictwie sądowym zasada, iż zobowiązania cywilnoprawne (które skarżąca spłaca) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, jak również wynikająca z przedłożonych wydruków z rachunku bankowego zdolność skarżącej do pokrycia kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (przelew z [...] grudnia 2017 r.). Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. L.K. wniosła do tut. Sądu sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 marca 2018 r., podnosząc, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazała swoją trudną sytuację materialną, natomiast o częściowym oddaleniu wniosku zdecydowały okoliczności takie jak: osiąganie stałych dochodów oraz sądowa zasada, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe. W ocenie skarżącej dokonana ocena jej możliwości finansowych jest powierzchowna i nieprawidłowa. Celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów sądowych. Ponoszone przez skarżącą wydatki są wydatkami koniecznymi dla utrzymania rodziny. Wg skarżącej z zestawienia ponoszonych wydatków i uzyskiwanego dochodu wynika, że nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach sądowych nawet w minimalnym zakresie. W jej ocenie wykazane wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego i córki studiującej poza miejscem zamieszkania uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej zwanej p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Wniosek skarżącej, zgodnie z postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 marca 2018 r., został uwzględniony w części tj. zwolniono skarżącą od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250 zł (pkt 1), w pozostałej części wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy oddalono (pkt 2). Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Innymi słowy, prawo pomocy może zostać przyznane tylko takiej stronie, dla której opłacenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym poskutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że złożony przez skarżącą sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 marca 2018 r. odpowiada prawu. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Z oświadczeń oraz przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę, osiąga stały miesięczny dochód w wysokości ok. 2200 zł, jednak zdarza się skarżącej osiągnąć wyższy dochód, tak jak to miało miejsce w listopadzie 2017 r., gdy skarżąca otrzymała wynagrodzenie w kwocie przekraczającej 6000 zł, co wynika z przedłożonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego. Skarżąca wykazała także zdolność do pokrycia kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (przelew z grudnia 2017 r.). Rację ma zatem referendarz sądowy uznając, że skarżąca powinna pokryć część należnych kosztów postępowania z własnych środków oraz że skarżąca jest w stanie ponieść w niniejszej sprawie część kosztów sądowych w kwocie 250 zł, tj. połowy wisu sądowego od skargi. Z pozostałej zaś części wpisu oraz innych ewentualnych kosztów sądowych (o ile obowiązek poniesienia takowych powstanie) skarżąca została zwolniona. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.