II SA/Gl 243/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi W. F. (F.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 9 grudnia 2025 r. nr SKO V 428/369/2025 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę

Decyzją z dnia 21 sierpnia 2025 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej: SKO), rozpatrując sprawę prowadzoną w trybie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2025 r, poz. 960 ze zm.) oraz na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 – dalej k.p.a.), po wszczęciu postępowania z urzędu, stwierdziło nieważność decyzji SKO z dnia 27 marca 2025 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano m. in., że Wójt Gminy D. odmówił nakazania właścicielom gruntu wykonania na terenie działki nr [...] prac polegających na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, wobec braku stwierdzenia zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie oddziałujących na działkę nr [...], stanowiącej własność W. F.. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium decyzją z dnia 27 marca 2025 r., nr. [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. SKO wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa. Polegało na przywołaniu błędnego rozstrzygnięcia niespójnego z podaną podstawą prawną oraz zamieszczeniu wadliwego pouczenia. Z uzasadnienia decyzji wynika bowiem, że intencją Kolegium było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji wydanej przez organ I instancji. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył W. F. (dalej: skarżący), działający przez pełnomocnika. Zarzucił m. in. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 110 § 1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji SKO z dnia 27 marca 2025 r. w sytuacji, gdy postępowanie zostało w całości umorzone jako bezprzedmiotowe, a nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. SKO decyzją z dnia 9 grudnia 2025 r., nr SKO V 428/369/2025, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i in. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powtórzyło swą poprzednią argumentację. Skargę na powyższą decyzję złożył przez pełnomocnika skarżący, zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 110 § 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji obarczonej wadą nieważności, polegającej na wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji SKO z dnia 27 marca 2025 r., wydanej w sprawie o sygn. akt: [...], w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie, w której została wydana decyzja o sygn. akt: SKO V [...], zostało w całości umorzone jako bezprzedmiotowe, a nie zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności. W razie uznania przez Sąd, iż w niniejszym przypadku decyzja, pomimo jej braków formalnych pozostaje ważna, wskazano na naruszenia przepisów, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu przed SKO przed wydaniem decyzji przez ww. organ w dniu 21 sierpnia 2025 r. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie decyzji SKO i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podano m. in., że decyzji ostatecznej służy domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem odpowiedniego trybu postępowania. Brak postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności a następnie niepoinformowanie o tym postępowaniu strony przez organ powoduje, że decyzja wydana w takim postępowaniu obarczona jest wadą nieważności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ (art. 157 § 1 k.p.a.). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Decyzja SKO z dnia 27 marca 2025 r., nr [...], była faktycznie obarczona wadą nieważności. W rozstrzygnięciu tym SKO orzekło o uchyleniu decyzji Wójta i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Jednocześnie wskazano w uzasadnieniu, że "organ kompleksowo przeprowadził postepowanie i właściwie ocenił, że materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, iż w sprawie nie nastąpiła taka zmiana stosunków wodnych, która jako jedyny czynnik mogłaby wywoływać szkody na gruntach sąsiednich" (s. 7 decyzji). To oznacza, że rozstrzygnięcie nie znalazło adekwatnego uzasadnienia (art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a.), a organ odwoławczy – formalnie uchylając kontrolowaną decyzję – nie zawarł żadnych przesłanek ku temu i wytycznych co do dalszego postępowania. Tymczasem "Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy" (art. 138 § 2 zd. 2 k.p.a.). SKO w decyzji z 28 lipca 2025 r. uchyliło swą poprzednią decyzję i umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe. Wyraźnie jednak zaznaczyło, że ówcześnie wszczęło postępowanie nieważnościowe, zatem odrębne od postępowania głównego i w tym jedynie zakresie wypowiedziało się umarzając je. Wyraźnie wskazało, że przyczyną takiego rozstrzygnięcia było wydanie zaskarżonej decyzji przez ten sam skład kolegium. Postępowanie zakończone kolejnymi decyzjami SKO, podlegającymi kontroli w niniejszym postępowaniu, także zostało wszczęte z urzędu, skoro nie złożono w tym zakresie żadnego wniosku, który byłby uwzględniony (art. 157 § 2 k.p.a.). Dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.), koniecznym jest wykazanie, że jej naruszenie uniemożliwiło skarżącej przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w konsekwencji tego, realizację przysługujących jej praw, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (np. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2024 r., I OSK 1748/21). Strona skarżąca tego rodzaju uchybień nie wykazała, a jej merytoryczne pisma świadczą o dogłębnej znajomości dokumentacji zgromadzonej w sprawie. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 16 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1, 156 § 1 pkt 2 i 3, 157 § 2, 110 § 1 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej wskazanych w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.