II SA/Gl 174/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2026 r. sprawy ze skargi S.J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 grudnia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/990/2025/18433 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia uchyla zaskarżone postanowienie.

Zaskarżonym postanowieniem z 4 grudnia 2025 r., SKO.PS/41.5/990/2025/18433 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej Kolegium, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 37 § 6 w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, ze zm.; zwanej dalej "k.p.a.") odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia ponaglenia S. J. reprezentowanej przez pełnomocnika w osobie adwokata na postępowanie prowadzone przez ten organ w sprawie o nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 8 października 2025 r. otrzymał wraz z aktami sprawy odwołanie z dnia 25 września 2025r. od decyzji nr [...] z dnia 3 września 2025 r. w sprawie odmowy odstąpienia S. J. od żądania zwrotu zastępczo wniesionej opłaty przez Gminę C. za pobyt U. O. w domu pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło brak w przekazanych aktach sprawy pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi przez S. J. do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji, a zatem odwołanie zawierało brak formalny. W związku z powyższym Kolegium działając na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. pismem z dnia 10 października 2025r. wezwało pełnomocnika strony do usunięcia braków wniesionego odwołania, tj. przesłania na adres Kolegium pełnomocnictwa do działania w imieniu strony w postępowaniu odwoławczym, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania - pouczając, że nieusunięcie braków w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia. Wskazane pismo Kolegium zostało wysłane na adres do doręczeń elektronicznych pełnomocnika strony i nie zostało odebrane przez niego w 14-dniowym terminie od jego wysłania. Zgodnie bowiem z art.41 ust. 1pkt.3 oraz art.42 ust.2 ustawy o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2024r. poz.1045) dowód otrzymania jest wystawiany po upływie 14 dni od dnia wpłynięcia korespondencji przesłanej przez podmiot publiczny na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego, jeżeli adresat nie odebrał go przed upływem tego terminu. W przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 3, korespondencie uznaje się za doręczona w dniu następującym po upływie 14 dni od wskazanego w dowodzie otrzymania dnia wpłynięcia korespondencji na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Kolegium stwierdziło, że mamy doręczenia z "fikcją doręczenia", wskazanego pisma Kolegium w dniu 28 października 2025r. i nieuzupełnieniem przez pełnomocnika strony braku formalnego w wyznaczonym terminie. W związku z powyższym Kolegium działając na podstawie art. 64 § k.p.a. pismem z dnia 14 listopada 2025 r. zawiadomiło pełnomocnika strony o pozostawieniu odwołania od decyzji nr [...] z dnia 3 września 2025 r., bez rozpoznania. W dniu 27 listopada 2025r. wpłynęło do Kolegium ponaglenie S. J. reprezentowanej przez adwokata w sprawie nr [...]. Przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, że wskazany powyżej środek prawny w postaci ponaglenia przysługuje jedynie w sprawach administracyjnych, rozstrzyganych na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tj. w indywidualnych sprawach rozstrzyganych przez organy administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco. Jeżeli zatem postępowanie administracyjne nie zostało w sprawie wszczęte, nie może być mowy o bezczynności organu. Skoro zaś żadne postępowanie się nie toczy, to tym samym nie istnieje postępowanie, w którym można złożyć ponaglenie, co z kolei przesądza o konieczności odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W konsekwencji stwierdziło, że zachodzi konieczność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia ww. ponaglenia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., bowiem pismem z dnia 14 listopada 2025 r. zawiadomiło pełnomocnika strony o pozostawieniu odwołania od ww. decyzji z dnia 3 września 2025 r., bez rozpoznania, gdyż pełnomocnik strony nie uzupełnił w wyznaczonym terminie braku formalnego odwołania, tj. nie dostarczył żądanego pełnomocnictwa. Na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła S. J. reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, domagając się jego uchylenia w całości i zobowiązania organu do merytorycznego rozpoznania sprawy wszczętej odwołaniem skarżącej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a., 10 k.p.a., 37 § 1 i 6 k.p.a. w związku z art. 391 ust. 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i brak rozpoznania merytorycznego sprawy, podczas gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych odwołania zostało przesłane pełnomocnikowi skarżącej na adres do doręczeń elektronicznych pomimo faktu, iż adres taki nie został wskazany U uzasadnieniu skargi podkreślono, że nie było podstaw do pozostawiania odwołania bez rozpoznania, bowiem nie doszło do prawidłowego doręczenia pełnomocnikowi odwołującej wezwania do usunięcia braków pisma. O tym, że takie pismo było kierowane do pełnomocnika odwołującej dowiedział się on dopiero z zawiadomienia z dnia 14 listopada 2025 r. przez przypadek wchodząc na skrzynkę do doręczeń elektronicznych. Pełnomocnik odwołującej nie podawał w odwołaniu adresu do doręczeń elektronicznych, a organ I instancji przekazywał pełnomocnikowi korespondencję w formie tradycyjnej. Żaden z organów nie wzywał też pełnomocnika odwołującej do uzupełnienia braków formalnych w tym zakresie. Stąd też pełnomocnik odwołującej nie mógł przypuszczać, że organ II instancji będzie doręczał mu przesyłki za pomocą e-doręczeń. Zdaniem pełnomocnika skarżącej organ II instancji powinien wezwać go do podania adresu do e-doręczeń, traktując w tym zakresie brak podania tego adresu jako brak formalny. Niedopuszczalne jest jednak w tym zakresie samodzielne ustalanie adresu do e-doręczeń i kierowanie korespondencji na ten adres. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego. Generalną zasadą wynikającą z art. 61 k.p.a. jest wszczynanie postępowania administracyjnego na żądanie strony lub z urzędu. W sytuacji zaś, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, to organ administracji publicznej, stosownie do art. 61a k.p.a., wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W rozpoznawanej sprawie Kolegium zastosowało ten przepis uznając, że w sytuacji, gdy sprawa już się nie toczy, bowiem odwołanie skarżącej zostało pozostawione bez rozpoznania z powodu nieuzupełnienia jego braku formalnego, to należy odmówić wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia ponaglenia. Zdaniem Sądu pogląd ten nie może znaleźć akceptacji w niniejszej sprawie z dwóch powodów. Po pierwsze organ zupełnie pominął okoliczność, że odwołanie skarżącej od decyzji z dnia 3 września 2025r., zostało pozostawione bez rozpoznania, gdyż pełnomocnik strony nie uzupełnił w wyznaczonym terminie braku jego formalnego, tj. nie dostarczył żądanego pełnomocnictwa, a w takiej sytuacji jedyną możliwością kontroli zasadności takiej czynności materialno – technicznej organu jest wniesienie skargi na bezczynność. Wynika to wprost z uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r., sygn. I OPS 2/13. W uchwale tej przesądzono, że na pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.) przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.. Stanowisko organu, że postępowanie w sprawie ponaglenia może zostać uruchomione jedynie w sytuacji, gdy toczy się postępowanie administracyjne, pozostaje zatem w wyraźnej sprzeczności z tą uchwałą. Skoro postępowanie w sprawie nie zostało zakończone ani decyzją ani postanowieniem, od których na zasadach ogólnych przysługiwałoby odwołanie/zażalenie w trybie k.p.a., a następnie skarga do sądu administracyjnego, lecz czynnością o charakterze materialno – technicznym, czyli pozostawienia wniosku bez rozpoznania, strona skarżąca uprawniona była do wniesienia ponaglenia (co uczyniła w dniu 27 listopada 2025 r.) – w celu kontroli przez sąd administracyjny zasadności takiego sposobu zakończenia postępowania. Złożenie ponaglenia, przed wniesieniem skargi na bezczynność organu do sądu administracyjnego, jest wymogiem formalnym. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Po drugie zwrócić również uwagę należy, że przepis art. 37 k.p.a. wprost wskazują jaki charakter ma ponaglenie i na sposób postępowania w związku z jego wniesieniem. W art. 37 § 3a i 6 k.p.a. ustawodawca wskazał jakie rozstrzygnięcia mogą zostać wydane w związku z wniesionym ponagleniem i tak w przypadku gdy zostało ono wniesione przez upływem terminu (na załatwienie sprawy) określonego w art. 35 albo przepisach szczególnych, organ prowadzący postępowanie pozostawia ponaglenie bez rozpoznania (§ 3a), natomiast w innym przypadku organ rozpatrujący ponaglenie wydaje postanowienie, w którym: 1) wskazuje, czy organ rozpatrujący sprawę dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdzając jednocześnie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości: a) zobowiązuje organ rozpatrujący sprawę do załatwienia sprawy, wyznaczając termin do jej załatwienia, jeżeli postępowanie jest niezakończone, b) zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości (§ 6). Innych przypadków sposobu załatwienia ponaglenia ustawodawca nie przewidział. Powołany przez organ art. 61a k.p.a. stanowi o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Umknęło organowi orzekającemu w niniejszej sprawie, że wniesienie ponaglenia nie wszczyna postępowania administracyjnego, lecz jedynie postępowanie incydentalne (tzw. wpadkowe) w sprawie stwierdzenia bezczynności, lub w sprawie stwierdzenia przewlekłości w postępowaniu głównym. Złożenie ponaglenia nie wszczyna więc odrębnej sprawy administracyjnej, lecz pozostaje jedynie wymogiem skutecznego złożenia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Jego rozpoznanie nie zmierza zatem do merytorycznego załatwienia sprawy przez organ wyższego stopnia, lecz do zmobilizowania organu prowadzącego postępowanie do jego zakończenia (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 1220/18). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Kolegium zamiast rozpoznać ponaglenie skarżącej w trybie art. 37 § 6 k.p.a., błędnie zastosował art. 61a § 1 k.p.a., który w sprawie nie mógł mieć zastosowania. Z tego też względu Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie może pozostać w obrocie prawnym, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. należało je uchylić, o czym orzeczono w sentencji. Rozpatrując ponownie ponaglenie skarżącej, organ powinien wydać postanowienie na podstawie art. 37 § 6 k.p.a., zaś strona nie czekając na zakończenie tego postępowania może wnieść skargę na bezczynności Kolegium w świetle wyżej powołanej uchwały o sygn. I OPS 2/13.