IV SA/Wr 15/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2026 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 21 października 2025 r., nr SKO 4103/218/2025 w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej odpłatności, zwolnienia częściowo z ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze i ustalenia odpłatności po zwolnieniu oddala skargę w całości.

Decyzją z 21 X 2025 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej "SKO") po rozpatrzeniu odwołania B. M. (dalej "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 22 VIII 2025 r. [...] zmieniającą decyzję z 11 IV 2025 r. [...] w przedmiocie usług opiekuńczych w zakresie zasad odpłatności w ten sposób, że przyznano skarżącej od dnia 1 VIII 2025 r. częściowe zwolnienie z odpłatności ustalając odpłatność na 10% stawki godzinowej za usługi opiekuńcze, czyli kwotę 4,17 zł za godzinę. W motywach decyzji odwoławczej SKO opisało stan faktyczny sprawy wskazując, że decyzją z 11 IV 2025 r. [...] skarżąca została całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat za usługi opiekuńcze w wymiarze 20 godzin tygodniowo do dnia 31 III 2026 r. W dniu 25 VII 2025 r. skarżąca wniosła o kontynuację usług opiekuńczych oraz zmianę odpłatności za usługi opiekuńcze z powodu waloryzacji renty, emerytury oraz otrzymania świadczenia wspierającego. W toku post postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem uzupełniającym, w wysokości 1946,84 zł; świadczenie wspierające – 1504 zł.; alimenty – 140 zł.; co daje łącznie dochód w kwocie 3590,84 zł. Skarżąca prowadzi przy tym jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada znaczny stopień niepełnosprawności i z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. W ocenie SKO w opisanych okolicznościach sprawy organ I instancji zasadnie zmienił decyzję w zakresie odpłatności za usługi opiekuńcze, bowiem wymagała tego aktualna sytuacja dochodowa skarżącej. SKO powołało się przy tym na art. 50 ustawy z 12 III 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, ze zm.) dalej jako "UoPS" oraz postanowienia uchwały Nr LXXVI/779/24 Rady Miejskiej Wałbrzycha z 16 I 2024 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania, a także szczegółowych warunków przyznawania usług sąsiedzkich, ich wymiar, zakres oraz sposób rozliczania wykonywania takich usług (Dz.Urz. Woj.Doln. z 2024 r., poz. 580, ze zm.) – dalej jako "Uchwała". Podkreśliło, że według postanowień Uchwały, w przypadku dochodu przekraczającego 250 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. 2750 zł, wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze wynosi 100% (koszt 1 godziny usług opiekuńczych to 41,67 zł). SKO zwróciło też uwagę, że Uchwała przewiduje możliwość częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności w szczególnie uzasadnionych przypadkach. SKO zgodziło się przy tym ze stanowiskiem organu I instancji, że skarżącą należało częściowo zwolnić z odpłatności. Odpłatność ustalono skarżącej na 10%, czyli na kwotę 4,17 zł za godzinę usług. Przy uwzględnieniu usług w wymiarze 20 godzin w tygodniu, opłata miesięczna wynosi około 333,36 zł, przy czterech tygodniach w miesiącu. SKO zwróciło uwagę, że po wniesieniu opłat za usługi opiekuńcze wielkości 333,36 zł miesięcznie, opłat związanych z utrzymaniem mieszkania (energia 564 zł, butla gazowa 60 zł, telefon 35 zł, leki 450 zł, telewizja 50 zł, węgiel 4800 zł na rok (miesięcznie 400 zł), stronie pozostaje jeszcze kwota 1698,48 zł. Podkreślono przy tym, że organ I instancji udziela wsparcia osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej, w szczególności osobom samotnym, schorowanym, nie będącym w stanie pokonać życiowych trudności. Organ przyznając ulgę w opłacie musi mieć na uwadze by udzielić wsparcia jak największej liczbie podopiecznych, w znacznej części są to osoby samotne bez jakiegokolwiek wsparcia ze strony rodziny, dysponujący dochodem poniżej kryterium dochodowego lub niewiele go przewyższającym. Wprawdzie skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej z uwagi na stan zdrowia, jednak posiada dochody znacznie wyższe niż przeciętny dochód osób korzystających z pomocy społecznej. Po dokonaniu opłat skarżącej pozostaje do dyspozycji kwota 1698,48 zł, która znacznie przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. W ocenie SKO decyzja organu I instancji jest zgodna z zobowiązującymi przepisami, a podejmując decyzję w sprawie uwzględniono wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej, finansowej i rodzinnej skarżącej. W skardze na powyższą decyzję, oraz dodatkowym piśmie procesowym z 5 III 2026 r., skarżąca podniosła, że obarczono ją kosztami na podstawie fałszywych obliczeń w zakresie wydatków i kosztów. Ze względu na stan zdrowia i brak możliwości samodzielnej egzystencji są one znacznie większe niż opisane przez organy. Skarżąca zaznaczyła, że nie jest w stanie opłacać opieki. Skarżąca załączyła przy tym kopie rachunków i faktur obrazujących ponoszone wydatki na opał i energię. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko wnosząc o jej rozpoznanie w trybie uproszczonym i oddalenie. Skarżąca, pouczona o treści art. 119 pkt 2 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, ze zm.) - dalej jako "ppsa", nie żądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Analiza akt administracyjnych wskazuje jednoznacznie, że sytuacja dochodowa skarżącej zmieniła się istotnie w okresie pomiędzy wydaniem pierwotnej decyzji w sprawie, tj. decyzji z 11 IV 2025 r. [...] przyznającej usługi opiekuńcze wraz z całkowitym zwolnieniem z odpłatności, a wydaniem zaskarżonej decyzji z 21 X 2025 r. [...], ustalającej odpłatność z częściowym zwolnieniem z odpłatności i ustaleniem płatności wielkości 10% stawki godzinowej (4,17 zł za godzinę). O ile bowiem poprzednio całkowity miesięczny dochód skarżącej wynosił 2086,84 zł (zob. ustalenia aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 17 III 2024 r.), o tyle aktualnie wynosi on 3590,84 zł (zob. ustalenia aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 25 VII 2025 r.), a to w związku z otrzymywaniem przez skarżącą od 1 I 2025 r. świadczenia wspierającego w kwocie 1504 zł miesięcznie. Stosownie do art. 106 ust. 3b UoPS, zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zatem a contrario, jeśli zmiana dochodu przekracza wskazane 10% (w przypadku skarżącej zmiana wyniosła ok 80%), ma to wpływ na wysokość odpłatności i organ administracji zobligowany jest taką zmianę uwzględnić przy ustalaniu odpłatności. Jak wynika z art. 106 ust. 5 UoPS, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m.in. zmiany sytuacji dochodowej. W okolicznościach sprawy organ miał więc nie tylko prawo, ale i obowiązek uwzględnić nową sytuację dochodową skarżącej wydając decyzję zmieniającą decyzję w przedmiocie usług opiekuńczych. Podkreślić przy tym należy, że dochód z tytułu świadczenia wspierającego uwzględnia się przy ustalaniu dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 UoPS, a więc dochodu ustalanego dla potrzeb udzielania świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Świadczenie wspierające nie zostało bowiem uwzględnione w zawartym w art. 8 ust. 4 UoPS katalogu świadczeń niewliczanych do dochodu. Oceniając zaskarżoną decyzję w kontekście ustalonej odpłatności w postaci częściowego (90-procentowego) zwolnienia skarżącej z opłaty, to rozstrzygnięcie takie nie narusza przepisów UoPS, ani regulacji zawartych w Uchwale. Zaznaczyć trzeba, że w świetle § 4 ust. 1 Uchwały nieodpłatne usługi opiekuńcze przysługują wyłącznie osobom, których dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 UoPS, a więc w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwoty 1010 zł. Skarżąca zaś aktualnie uzyskuje dochód ponad 3 razy wyższy, tak więc nie przysługuje jej roszczenie o przyznanie nieodpłatnych usług opiekuńczych. Co więcej, z § 4 ust. 2 Uchwały wynika, że dochód na osobę przekraczający 250% kryterium dochodowego (jak to ma miejsce w przypadku skarżącej), kwalifikuje ją do ponoszenia pełnej odpłatności za usługi opiekuńcze (41,67 zł za godzinę usług). Mimo to, organ I instancji przyznał skarżącej znaczne 90-procentowe zwolnienie z odpłatności, zobowiązując ją do jej ponoszenia jedynie w wysokości 10%, tj. 4,17 zł za godzinę usług. Zastosowano przy tym § 5 pkt 4 Uchwały, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek osoby zobowiązanej do odpłatności za korzystanie z usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych może ona zostać częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia opłat na określony czas, zwłaszcza ze względu na stan zdrowia, jeżeli odpłatność za usługi spowodowałaby obniżenie dochodu poniżej 200% kryterium dochodowego. Ogólnym założeniem regulacji z § 5 pkt 4 Uchwały jest, by w sytuacji złego stanu zdrowia odpłatność za usługi opiekuńcze nie spowodowała obniżenia dochodu poniżej 200% kryterium dochodowego (czyli 2020 zł). Skarżąca jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oczywiście wiąże się z koniecznością ponoszenia większych wydatków. Organy administracji miały więc podstawy do zastosowania § 5 pkt 4 Uchwały i udzielenia skarżącej częściowego zwolnienia. Podkreślić należy, że w wyniku udzielonego częściowego zwolnienia z odpłatności skarżąca będzie zobligowana do jej ponoszenia jedynie w kwocie 333,32 zł miesięcznie (10% całości opłaty), w rezultacie kwota ta nie obniży jej dochodu poniżej 200% kryterium dochodowego, tj. 2020 zł (skarżącej pozostanie dochód w kwocie 3257,52 zł). Nie ma w takich warunkach podstaw do uznania, że organy naruszyły normę z § 5 pkt 4 Uchwały. Eksponowane przez skarżącą argumenty, powołujące się na znaczne koszty życia, nie mogą wpłynąć na ocenę zaskarżonej decyzji. Wszelkie koszty wynikające ze złego stanu zdrowia rekompensowane są bowiem zasadniczo świadczeniem wspierającym, które skarżąca otrzymuje i nie dają one podstaw do uznania, że skarżącej należą się bezpłatne usługi opiekuńcze. Także pozostałe konieczne koszty, związane z utrzymaniem mieszkania, nie uzasadniają całkowitego zwolnienia z odpłatności lub też zwolnienia większego od przyznanego przez organy. Nie odbiegają one bowiem od wydatków standardowych i z całą pewnością nie można ich uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym stanowi § 5 Uchwały. Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę w całości na zasadzie art. 151 ppsa.