II SA/Gl 1531/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2026 r. sprawy ze skargi A.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2025 r. nr 010070/680/9891216/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 marca 2025 r. nr [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 20 marca 2025 r. odmówił przyznania skarżącej A. O. prawa do świadczenia wychowawczego na córkę Z. O.na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] piecza nad wymienionym dzieckiem powierzona została ojcu dziecka, a skarżąca ma jedynie ustalone kontakty z dzieckiem, które nie mają cech opieki naprzemiennej. Organ dodał, że zmiana decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego będzie możliwa jedynie po wydaniu przez sąd orzeczenia, regulującego zmianę sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem. Zaskarżoną decyzją z dnia 31 października 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej również organem), w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 marca 2025 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na wymienione dziecko, zgłosili oboje rodzice. Wniosek skarżącej wpłynął do ZUS w dniu 6 grudnia 2024 r., natomiast wniosek ojca dziecka wpłynął w dniu 15 sierpnia 2024 r. Organ podniósł, że z uwagi na to, iż postanowieniem z dnia 21 października 2024 r. Sąd Okręgowy w G. powierzył ojcu pieczę nad dzieckiem, w okresie świadczeniowym trwającym od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. świadczenie przysługiwało ojcu. Dodał, że postanowieniem z dnia 10 lipca 2025 r. sąd powierzył skarżącej pieczę nad dzieckiem, jednakże postanowienie to zostało wydane po zakończeniu okresu świadczeniowego, więc nie miało ono wpływu na prawo do świadczenia w wymienionym okresie świadczeniowym. Organ podkreślił, że w okresie świadczeniowym 2024/2025, na podstawie wymienionego orzeczenia skarżąca nie sprawowała faktycznej opieki nad dzieckiem, ani nie przyznano jej prawa do opieki naprzemiennej. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przy jej wydaniu; art. 7, art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1, art. 76 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającego na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy. W uzasadnieniu skargi przytoczyła art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i wskazała, że organ prowadzący postępowanie, przedwcześnie, bez przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego, stwierdził brak prawa skarżącej do wnioskowanego świadczenia. Dodała, że organ mógł zapoznać się z przeprowadzonymi już wcześniej przez kuratorów, wywiadami środowiskowymi w sprawie o sygn. akt [...]. Podniosła, że dla organu ustalającego prawo do świadczenia wychowawczego, znaczenie powinno mieć nie tyle miejsce zamieszkania dziecka wskazane w postanowieniu o zabezpieczeniu, co faktyczne miejsce jego zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Sprawa - na wniosek organu - została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu tej decyzji, podobnie jak i poprzedzającej ją decyzji wydanej w ramach rozpoznania sprawy w I instancji, doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a także prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim podkreślenia wymagało, że powodem wydania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres wskazany w decyzji było stwierdzenie przez organ, że w tym okresie, z mocy postanowienia sądowego, opieka nad wymienionym dzieckiem powierzona została ojcu dziecka. W związku z tym podnieść należało, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 zwanej dalej również u.p.p.w.d.), w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala, kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepis art. 15 ust. 2 stosuje się. Z treści przytoczonej regulacji wynika więc, że w razie zaistnienia zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, kluczowe znaczenie w sprawie z wniosku o przyznanie tego świadczenia, ma rzeczywiste sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie treść orzeczenia sądowego dotyczącego powierzenia pieczy lub sprawowania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. W sytuacji zatem, gdy o świadczenie wychowawcze w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, zostaną złożone wnioski przez oboje rodziców, organ jest zobowiązany do ustalenia, czy rzeczywista opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie przez oboje wnioskodawców, czy też przez jednego z nich, a jeżeli tak, to przez którego. W celu ustalenia powyższych okoliczności organ – zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d., może zwrócić się do właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Natomiast w przedmiotowej sprawie organ rozpoznający sprawę w I instancji całkowicie pominął przeprowadzenie postępowania w powyższym zakresie, a Prezes ZUS, rozpoznając odwołanie, w najmniejszym nawet stopniu nie odniósł się do zawartych w nim zarzutów i twierdzeń. Podkreślenia zaś wymagało, że w odwołaniu skarżąca przede wszystkim podniosła, iż sprawuje opiekę nad córką Z. O. , która mieszka wraz z nią nieprzerwanie od 26 listopada 2024 r. Ponadto skarżąca złożyła wniosek o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego na podstawie art. 22 u.p.p.w.d. Pomimo tego, nie zostały dokonane ustalenia w powyższym zakresie, a organ odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na okres wymieniony w decyzji, stwierdzając, że zgodnie z postanowieniem sądu, opieka nad wymienionym dzieckiem powierzona została ojcu dziecka. W wyniku przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji, stwierdzić zatem należało, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 22 u.p.p.w.d., które miało wpływ na wynik sprawy. Ponadto w postępowaniu administracyjnym naruszone zostały przepisy art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczyło bowiem uchybień w zakresie ustalenia kwestii o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji tego, skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną w I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji przeprowadzi postępowanie zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z powyższych rozważań, dokona analizy istotnych okoliczności w określonym wyżej zakresie, a następnie wyda decyzję spełniającą wszystkie warunki określone w art. 107 K.p.a.