II SA/Gl 1352/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Prezydent Miasta K. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019, poz. 1397 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o wymeldowaniu A. D. (strona lub skarżąca) z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten przedstawił wpierw przebieg prowadzonego postępowania administracyjnego począwszy od momentu złożenia wniosku o wymeldowanie strony do jej wydania. W tej części decyzji przedstawiono stanowiska świadków uzyskane w ramach prowadzonych czynności procesowych w tym córki strony, nadto przedstawiono wyniki oględzin spornego lokalu, z których wynikało, że w mieszkaniu tym nie ma żadnych rzeczy osobistych należących do kobiety. W ramach prezentacji zgromadzonego materiału dowodowego przedstawiono korespondencję z Sądem Rejonowym [...] w K. Zauważono, że strona podjęła działania zmierzające umożliwienie powrót do przedmiotowego lokalu po uzyskaniu informacji ze strony organu pierwszej instancji. W dalszej części uzasadnienia wydanej decyzji przedstawiono mechanizmy prawne związane z wymeldowaniem oraz przedstawiono przesłanki podjęcia takiego rozstrzygnięcia i stwierdzono, że w sprawie tej strona dobrowolnie opuściła przedmiotowy lokal i w nim nie zamieszkuje. Podkreślono, że obecnie ewidencja ludności służy jedynie celom ewidencyjnym i nie jest z nim związane prawo do lokalu. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego A. K. wniosła odwołanie do Wojewody Śląskiego. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z wydanej decyzji i domagano się jej uchylenia ewentualnie zawieszenia prowadzonego postępowania do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przed sądem powszechnym. W motywach odwołania podkreślono, że opuszczenie spornego lokalu nie było dobrowolne, lecz było wynikiem przemocy stosowanej przez męża strony. Z wnioskiem o zawieszenie prowadzonego postępowania wystąpiono z tego powodu, że przed sądem powszechnym prowadzone jest postępowanie zmierzające do umożliwienia stronie powrót do przedmiotowego lokalu. Podniesiono także wniosek o nieuwzględnianie zeznań córki, ponieważ nie mieszka ze stronami tego postępowania i nie zna wszystkich okoliczności sprawy. Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, w tym w sposób rozbudowany przedstawiono zarzuty sformułowane w odwołaniu. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił własne rozważania w sprawie. W pierwszej kolejności przywołano treść art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a następnie przybliżono poszczególne czynności procesowe podejmowane w sprawie, a w dalszej kolejności przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych dokonano analizy sytuacji występującej w rozpoznawanej sprawie. Organ odwoławczy stwierdził, że strona od lata 2019 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu i od tego czasu lokal ten nie stanowi jej centrum spraw życiowych. Fakt niezamieszkiwania w tym lokalu przez stronę został udokumentowany informacjami przekazanymi przez świadków, jak również w następstwie przeprowadzonej wizji lokalnej. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy poruszył kwestię dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu, w kontekście konfliktów występujących między małżonkami. Poruszając tę kwestię organ odwoławczy dostrzegł, że twierdzenia strony o przemocy ze strony męża nie zostały udokumentowane przez nią, a z informacji uzyskanej od organów Policji wynika, że w mieszkaniu tym była jedna interwencja. Następnie organ ten poruszył kwestię naruszenia posiadania prowadzoną przed sądem powszechnym i stwierdził, że w tym zakresie nie zapadło do momentu wydania decyzji żadne rozstrzygnięcie. Odnosząc się do zarzutu braku zawieszenia postępowania administracyjnego, organ odwoławczy wskazał, że żaden przepis nie warunkuje wydania decyzji o wymeldowaniu od zakończenia prowadzonego równolegle postępowania przed sądem powszechnym o naruszenie posiadania. W końcowej części uzasadnienia podkreślono, że postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji nie narusza postanowień prawa, a kwestie związane z roszczeniami małżonków co do ich wspólnego majątku w ramach tego postępowania nie są rozstrzygane. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzucono powyższej decyzji naruszenie postanowień art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez niewłaściwe zastosowanie w występującym stanie faktycznym, ponieważ strona dobrowolnie przedmiotowego lokalu nie opuściła, a opuszczenie to miało charakter przymusowy. Zdaniem pełnomocnika skarżącej organy administracji w rozpoznawanej sprawie dopuściły się naruszenia postanowień art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy i niepodjęciu przez organy administracji wszystkich działań zmierzających do ustalenia faktycznego stanu występującego w sprawie i umożliwiającego podjęcie rozstrzygnięcia, a w szczególności nie przesłuchano skarżącej. Zarzucono organom administracji nierozpatrzenie zgromadzonego materiału dowodowego i wyprowadzenie z niego niewłaściwych wniosków. W ocenie skarżącej organy administracji dopuściły się naruszenia postanowień art. 97 § 1 pkt 4 wyżej wymienionego Kodeksu poprzez niezawieszenie postępowania administracyjnego do czasu zakończenia równolegle prowadzonego postępowania przed sądem powszechnym. W świetle powyższego wystąpiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organy administracji publicznej, nadto wystąpiono o zasądzenie kosztów postępowania. W motywach skargi przedstawiono rozbudowaną argumentację przemawiającą za jej uwzględnieniem. W tej części skargi przedstawiono argumentację, jak również zamieszczono liczne odwołania do orzecznictwa sądów administracyjnych potwierdzających stanowisko prezentowane w skardze. W szczególności silnie podniesiona została okoliczność związana z brakiem dobrowolności w opuszczeniu spornego lokalu, będąca następstwem przemocy stosowanej przez męża. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wystąpił o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez Sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją, Sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli Sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że organ pierwszej instancji przeprowadził rozbudowane postępowanie wyjaśniające, jednakże nie wszystkie istotne okoliczności rozpoznawanej sprawy zostały wyjaśnione i to w stopniu niebudzącym żadnych wątpliwości. Z analizy przedłożonych akt wynika w sposób niebudzący żadnej wątpliwości, że między skarżąca a jej mężem występuje konflikt, który przyczynił się do przedmiotowego postępowania. Okoliczność ta musi znajdować się w polu widzenia składu orzekającego, ponieważ spowodowała ona uruchomienie przedmiotowego postępowania, jak również działań podejmowanych przez strony tego postępowania. Przed przystąpieniem do oceny działań podejmowanych przez organy administracji przyjdzie odwołać się do przepisów regulujących problematykę meldunkową, a w szczególności przepisy normujące wymeldowanie z miejsca zameldowania na pobyt stały. Stosownie do postanowień art. 33 ustawy o ewidencji ludności, obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. Po myśli art. 33 ust. 2 tej ustawy, wymeldowania z miejsca pobytu stałego albo z miejsca pobytu czasowego dokonuje się: w formie pisemnej na formularzu w organie gminy właściwym dla dotychczasowego miejsca pobytu, przedstawiając do wglądu dowód osobisty lub paszport, albo w formie dokumentu elektronicznego, na formularzu umożliwiającym wprowadzenie danych do rejestru PESEL przez organ pod warunkiem otrzymania urzędowego poświadczenia odbioru. Wymeldować się z miejsca pobytu stałego lub czasowego można dokonując zameldowania w nowym miejscu pobytu. Stosownie natomiast do postanowień art. 35 tej ustawy, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 tej ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przywołane powyżej przepisy wskazują, że wymeldowanie występuje wówczas, gdy obywatel opuści miejsce stałego pobytu i nie dopełni obowiązku wymeldowania się. Oznacza to zatem, że decyzja o wymeldowaniu jest wydawana wówczas, gdy obywatel nie dopełni ciążącego na nim obowiązku wymeldowania się. W przywołanym przepisie kluczową rolę odgrywa słowo "opuszcza". Jak akcentuje się to w orzecznictwie sądów administracyjnych, opuszczenie lokalu, w którym było się zameldowanym na pobyt stały musi mieć przymiot dowolności. Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy, a utrzymywanie zameldowania skarżącej, prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej (zob. wyrok NSA z 18 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2025/17 Lex 2695729). Przedstawione powyżej uwagi odnieść należy do sytuacji skarżącej. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, w niniejszej sprawie trudno jest mówić o dowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą. W realiach rozpoznawanej sprawy w polu widzenia należy mieć fakt, zgłaszanej przez skarżącą przemocy ze strony męża. W aktach administracyjnych zalega informacja z komisariatu policji o zgłoszeniu w mieszkaniu zajmowanym przez skarżącą jednej interwencji. Dostrzec należy, że organy administracji obu instancji na tę okoliczność nie przeprowadziły żadnego pogłębionego postępowania, a w szczególności przykładowo brak jest informacji o ewentualnym założeniu niebieskiej karty, czy też o innych działaniach podejmowanych w tym zakresie. Ograniczenie się do uzyskania informacji z komisariatu policji w ocenie składu orzekającego świadczy o tym, że problematyka ta była w polu widzenia wypowiadających się w sprawie organów, jednakże nie została ona przez nie odpowiednio wyjaśniona i nie zostały na tę okoliczność poczynione wszystkie niezbędne ustalenia. Tym samym uznać należy, że w tym zakresie organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Oznacza to zatem, że wyczerpana została przesłanka zamieszczona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, uzasadniająca uwzględnienie wniesionej skargi. Dodatkowo podkreślić trzeba, co organy administracji obu instancji nie nadały odpowiedniej rangi informacji, że skarżąca uruchomiła postępowania zmierzające do przywrócenia naruszonego posiadania. Z treści skargi pełnomocnika skarżącej wynika, że sprawa taka toczy się nadal przed Sądem Rejonowym [...], a obecnie brak jest informacji o terminie w sprawie. Równocześnie należy mieć w polu widzenia to co zostało tak mocno zaakcentowane w przywołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy, a utrzymywanie zameldowania skarżącej w mieszkaniu, w którym nie może przebywać, prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej. Nienadanie wskazanej okoliczności właściwego znaczenia i w praktyce pominięcie jej w prowadzonych rozważaniach skutkuje tym, że organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia. Wskazana okoliczność wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi z analogicznym uzasadnieniem. W niniejszej sprawie organy administracji tej okoliczności nie wyjaśniły i nie przeprowadziły stosownego postępowania wyjaśniającego. Tym samym wyczerpana został kolejna przesłanka uzasadniająca uwzględnienie wniesionej skargi. Powyższa okoliczność jest o tyle istotna, że pełnomocnik skarżącej silnie ją akcentował w ramach prowadzonego postępowania i była ona w polu widzenia wypowiadających się w sprawie organów, jednakże nie nadały one jej takiego znaczenia na jakie zasługuje. Z uwagi na fakt, że postępowanie wyjaśniające w sprawie co do zasady zostało przeprowadzone i to w sposób pogłębiony, brak jest przesłanek uzasadniających uchylnie decyzji organów administracji obu instancji. Tutejszy Sąd ograniczył się do uwzględnienia wniesionej skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, celem ustalenia na jakim etapie znajduje się postępowanie w sprawie przywrócenia posiadania. Ustalenia w tym zakresie pozwolą organowi wyższego stopnia na podjęcie finalnego rozstrzygnięcia mając w polu widzenia interes skarżącej, jak również ewidencyjny charakter obowiązku meldunkowego. Nadto wyjaśnienia wymaga kwestia dotycząca przemocy ze strony męża skarżącej, jednakże w tym zakresie organ odwoławczy może zlecić organowi pierwszej instancji wyjaśnienie tej okoliczności wykorzystując w tym celu postanowienia art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odnieść należy się do kwestii związanej z przesłuchaniem skarżącej, otóż w tym zakresie organy administracji obu instancji pominęły tę okoliczność, a mając na uwadze fakt, że sprawa dotyczy skarżącej, tym samym zasadnym byłoby uzyskanie informacji od niej co do motywów, którymi się kierowała opuszczając sporny lokal. Bazowanie wyłącznie na informacjach przekazanych przez skarżącą w pismach kierowanych do organów administracji uznać należy za uchybienie, które w ramach prowadzonego postępowania może być usunięte, poprzez zlecenie takiej czynności organowi pierwszej instancji w trybie przywołanego już przepisu Kodeksu postępowania administracyjnego. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z treścią art. 210 w związku z art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższego, stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. mr