II SA/Gl 1015/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO.K.41.3/578/2022/7417/AW w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami oddala skargę.

Prezydent Miasta T. (dalej: "organ", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. z 2021 r., poz. 877 z późn. zm., dalej: "u.p.o.u.a."), decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr [...], zatrzymał R. K. (dalej: "Strona", "Skarżący") prawo jazdy kategorii B nr [...], seria [...] wydane dnia [...]r. przez Prezydenta Miasta T. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Organ podał, iż w dniu 7 kwietnia 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, a jak wynika z treści uzasadnienia tego wniosku wydano decyzję o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz złożono wniosek o ściganie za przestępstwo z art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Kamy (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1138 z późn. zm.). Ponadto pouczono, iż uchylenie decyzji zgodnie z art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. nastąpi na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., natomiast zwrot zatrzymanego prawa jazdy – po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wskazując, iż organ nie uwzględnił obecnej sytuacji materialnej Strony, która została szczegółowo opisana w piśmie z dnia 24 kwietnia 2022 r. Podniósł, że nie ze swojej winy znalazł się "w sytuacji dramatycznej, praktycznie bez środków do życia", zwracając przy tym uwagę na okoliczności związane z pandemią, zajęciami komorniczymi poszczególnych składników majątku, obciążeniem psychicznym. Działania organu ocenił jako niszczące, odbierające ostatnią możliwość wykonywania pracy zarobkowej. Pozbawienie prawa jazdy uniemożliwi również kontakt z dzieckiem oraz opiekę nad chorą matka. Końcowo przedstawił straty finansowe, które Strona poniesie w związku z decyzją, tj. 48.000 zł za sadzonki 16.000 krzewów malin, których zbiory powinny oscylować w ok. 8 ton z ha, zatem z 2 ha 16000 kg w cenie 15 zł/kg, tj. 240.000 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), decyzją nr SKO.K/41.3/578/2022/7417/AW z dnia 10 czerwca 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przywołał treść art. 5 ust. 3, 3b u.p.o.u.a., a następnie wyjaśnił, że ostateczna decyzja o uznaniu osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanowi pierwszą z przesłanek zatrzymania mu prawa jazdy w trybie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., drugą przesłanką jest złożenie przez organ właściwy dłużnika do starosty (prezydenta miasta na prawach powiatu), wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Przesłanki muszą wystąpić łącznie. Organ odwoławczy ustalił, że Prezydent Miasta T. decyzją z dnia 2 lutego 2022 r. Nr [...] uznał Stronę za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja została doręczona Stronie w dniu 15 lutego 2022 r. i jak wynika z akt stała się ostateczna. W następstwie powyższego, Prezydent Miasta T. w dniu 4 kwietnia 2022 r., wystąpił w trybie art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. z wnioskiem o zatrzymanie Stronie prawa jazdy. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały w/w przesłanki warunkujące zatrzymanie prawa jazdy w trybie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. Bez wpływu na decyzję pozostawały natomiast okoliczności podnoszone w postępowaniu oraz w odwołaniu. Organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotowa decyzja jest rodzajem aktu związanego, zatem w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w przepisie, organ administracyjny zobligowany jest wydać decyzję o określonej treści, czyli o zatrzymaniu prawa jazdy. Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi wyraził niezadowolenie z zapadłej decyzji wskazując, iż pozbawia Skarżącego możliwości zarobkowych, "rujnuje plany" oraz jest "druzgocąca finansowo". W związku z działaniami osób trzecich oraz okresem pandemii popadł w trudności finansowej oraz został zmuszony do uprawy ziemi, która miała pozwolić na wyjście z trudności finansowych. Skarżący przedstawił szacowany przychód z prowadzonej plantacji na poziomie ok. 300.000 zł rocznie (ponad 100.000 zł dochodu), oraz podkreślił, że przy uprawie musi korzystać z dróg gminnych i powiatowych, plantacja jest duża 2ha i wymaga ogromnego nakładu pracy, a Skarżący nie ma środków na zbiory metodą zleconą, plantacja położona jest w województwie [...], w powiecie w którym "komunikacja publiczna prawie nie istnieje". Skarżący zwrócił również uwagę na stan zdrowia matki oraz konieczność opieki, wyrażając obawę o dowiezienie matki do lekarza. Podał, że decyzja utrudni lub uniemożliwi w pewnych warunkach kontakt z córką, w tym zawożenie córki np. na mecz, co może mieć wpływ na wykonywanie kontaktów z dzieckiem. Skarżący podkreślił, że plantacja jest jedyną możliwością zarobkowania. Skutki decyzji odbiera jako znęcanie się. Wskazał także, że do pracy na etacie z wielu względów nie może wrócić, musiałby zarabiać co najmniej 6.000 zł w związku z m.in. kosztami wynajętego mieszkania, koniecznością opieki nad matką oraz stanem swojego zdrowia. Do skargi przedłożono kserokopie: pisma Strony z dnia 24 kwietnia 2022 r., z dnia 5 maja 2022 r., potwierdzenia przyjęcia wniosku CEIDG-1, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...] r., pisma ubezpieczyciela z dnia 22 lipca 2019 r., postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...] r., zajęcia udziałów z dnia [...] r., zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia [...] r., decyzji z dnia [...] r., zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia [...] r., zaświadczeń lekarskich K. K., zawiadomienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r., opłat mieszkaniowych (karta nr 5-23 akt sądowych). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zwolnienie z kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 5 października 2022 r. w sprawie o sygn. II SPP/Gl 174/22 zwolniono Skarżącego od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi z przyczyn podanych poniżej nie mogły zostać uwzględnione. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Kontrolą sądowoadministracyjna w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO.K/41.3/578/2022/7417/AW utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta T. z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania Skarżącemu prawa jazdy kat. B nr [...] wydanego dnia [...] r. przez Prezydenta Miasta T. Decyzja została wydana w oparciu o art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., stosownie do którego na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. W myśl ust. 3b przywołanego przepisu, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2021 r. poz. 2345 i 2447) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy wówczas, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych a drugą - wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. jest zatem decyzją o charakterze związanym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2018 r. I OSK 2773/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielopolskim z dnia 6 lutego 2019 r. II SA/Go 809/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2017 r. I OSK 2277/15; E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2019). Postępowanie administracyjne w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy wszczynane jest przez starostę z urzędu. W obecnym stanie prawnym zatrzymanie prawa jazdy powinno służyć realizacji celów ustawy, tj. zapewnieniu, aby dłużnik realizował swoje zobowiązania wobec uprawnionego do alimentacji. Należy jednocześnie pamiętać, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy nie dotknąłby dłużnika, gdyby wypełniał on nałożony prawem obowiązek. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że sankcja w postaci zatrzymania prawa jazdy jest działaniem łagodnym, tzn. jest to sankcja administracyjna odpowiednia, jeśli chodzi o osoby dopuszczające się niełożenia alimentów na rzecz uprawnionych (zob. E. Tomaszewska, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2019 za: M. Andrzejewski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Lex el. 2013). Organ odwoławczy zasadnie zatem w odniesieniu do art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. wyjaśnił, że tak sformułowany przepis nakłada na organ właściwy obowiązek zatrzymania prawa jazdy. Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte w związku z wnioskiem złożonym z upoważnienia Prezydenta Miasta T. z dnia 4 kwietnia 2022 r. nr [...] wystosowanym w trybie art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. (karta nr 2 akt administracyjnych). Do wniosku przedłożono decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 2 lutego 2022 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., mocą której uznano Skarżącego - dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a także potwierdzenie odbioru decyzji przez Stronę. Decyzja została doręczona Skarżącemu w dniu 15 lutego 2022 r. (karta nr 2 akt administracyjnych). Jak wynika z akt sprawy od w/w decyzji nie został złożony środek zaskarżenia. Skarżący również nie przedstawił dokumentu mogącego zakwestionować w/w okoliczność. Uwzględniając, iż wydanie decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy wymaga spełnienia jedynie dwóch przesłanek: wydania ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wystąpienia przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, które to przesłanki w niniejszej sprawie zostały niewątpliwie spełnione, organ I instancji był zatem zobowiązany do jej wydania. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Podnoszone przez Skarżącego okoliczności zmierzają w istocie do podważenia zasadności wydania decyzji stwierdzającej, iż jest on dłużnikiem alimentacyjnym uchylającym się od zobowiązań. Kwestie te wykraczają poza granice rozpoznawanej sprawy, powinny być bowiem powołane i rozstrzygane w postępowaniu prowadzonym w sprawie o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 7 września 2021 r. sygn. I OSK 3948/18 organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie może ponownie weryfikować sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności powinny być uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu dotyczącym uznania za dłużnika alimentacyjnego. Jest on związany ostateczną już decyzją o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. W związku z powyższym skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w tym miejscu zwraca uwagę, iż rozumie argumentację Skarżącego, że pozbawienie prawa jazdy stanowi znaczące utrudnienie dla jego życia osobistego i zawodowego, jednak należy mieć na względzie, że środek ten nie jest stosowany, gdy dłużnik alimentacyjny wypełnia nałożony prawem obowiązek. W odniesieniu natomiast do przedłożonych do skargi kserokopii dokumentów wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone. Stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nadto przedłożone kserokopie (karta nr 8-20 akt sądowych) nie są dokumentami w rozumieniu przywołanej regulacji. Zauważenia wymaga również, iż znaczna część z nich, za wyjątkiem kserokopii decyzji z dnia [...] r., zaświadczeń lekarskich K. K. oraz opłat mieszkaniowych, pozostaje w aktach administracyjnych sprawy (karta nr 5 i 8 akt administracyjnych), zatem była znane organom orzekającym w sprawie. Z przyczyn wskazanych wyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisu art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.