II SA/Gd 538/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 4 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania odwoławczego dotyczącego zatwierdzenia postępowania sprawie ochrony przeciwpożarowej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Wnioskiem złożonym na formularzu PPF (data wpływu do sądu: 16 maja 2017 r.) M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, mając na utrzymaniu trójkę dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są jego dochody z działalności gospodarczej, które przeznacza na siebie i rodzinę, jednak ich wysokości nie ujawnił. Wnioskodawca, wedle oświadczenia, posiada działkę z warsztatem oraz lokale użytkowe o powierzchni 61 i 242 m2, a także niezbędny sprzęt transportowy do prowadzenia działalności gospodarczej (nie wskazano jaki). Wnioskodawca wskazał, że jest zadłużony wobec gminy, prowadzone są przeciwko niemu egzekucje. W związku z powziętymi wątpliwościami co do stanu majątkowego i finansowego skarżącego oraz jego możliwości płatniczych, a także z uwagi na nieczytelność danych przedstawionych w treści formularza PPF, zobowiązano go do przedłożenia dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń, wyszczególnionych w piśmie z 24 maja 2017 r., w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, w tym w szczególności: - uzupełnienie oświadczenia o tym, kto pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poprzez wskazanie dokładnych dat urodzenia swoich dzieci (w formularzu wskazany jest tylko rok urodzenia w stosunku do dwójki dzieci), - dokładnego i precyzyjnego określenia, jaki dochód osiąga skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w skali miesiąca, - wskazania, czy wnioskodawca otrzymuje zasiłek 500 plus, jeśli tak – to w jakiej wysokości w skali miesiąca, a także czy otrzymuje alimenty na dzieci od ich matki, jeśli tak – to w jakiej wysokości, jeśli nie – wskazania przyczyn, z powodu których tych alimentów nie pobiera, - dokumentu potwierdzającego wysokość osiągniętych dochodów (przychodów) lub poniesionej straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów wszystkich posiadanych przez osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z wyszczególnieniem operacji dokonywanych na tych rachunkach w tym okresie i aktualnych sald rachunków oraz – w odniesieniu do lokat - wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego z okresu ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie, - oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty), - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), - oświadczenia w przedmiocie wyliczenia wszystkich nieruchomości skarżącego, poprzez dokładne i precyzyjne wskazanie ich rodzaju oraz powierzchni, w szczególności, wskazanie, ile i jakie lokale użytkowe posiada wnioskodawca, a także czy pobiera jakiekolwiek pożytki (np.: czynsze z najmu) z tytułu posiadania tych nieruchomości (jeśli wynajmuje lokale – to jakie dochody z tego tytułu otrzymuje w skali miesiąca), - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Wezwanie powyższe wnioskodawca odebrał 25 maja 2017 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia nie nadesłał żadnych dokumentów, ani wyjaśnień odnośnie do treści wyżej wymienionego wezwania. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na niej. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, że wnioskodawca nie zastosował się do skierowanego do niego wezwania i nie nadesłał żadnych dokumentów, które wyszczególniono w zarządzeniu z 23 maja 2017 r., a także nie złożył żadnych wyjaśnień i oświadczeń. Podsumowując w tym kontekście dane złożone przez wnioskodawcę odnośnie do jego sytuacji, uprawniającej do uzyskania prawa pomocy należy uznać, że w oparciu o przedłożony formularz i wynikające z niego informacje nie można uznać, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Wynikające z niego informacje są bardzo ograniczone, wybiórcze, a także w żaden sposób nie udokumentowane. Nie została wyjaśniona w szczególności kwestia wysokości dochodów wnioskodawcy - nie wyjaśnił on, ile zarabia w skali miesiąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, czy otrzymuje świadczenie w ramach programu 500+ oraz nie przedstawił wyciągów z kont bankowych, które pozwoliłyby wyjaśnić relację pomiędzy uzyskiwanymi dochodami a ponoszonymi wydatkami. Należy jednocześnie wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Z uwagi zatem na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, referendarz nie jest w stanie zweryfikować ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, gdyż nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawcy, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł (wpis od zażalenia). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.