II SA/Gd 282/26

Dnia 19 sierpnia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor sądowy WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi D.Ś na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2026 r., nr SKO Gd/4244/25 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

D. Ś. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją nr MOPS.CWS.42160.49/2025 z 1 września 2025 r. Kierownik Centrum Wsparcia Seniorów Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni: 1) ustalił D. Ś. opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w G. matki – H. Ś.: a) od 01-11-2024 r. do 28-02-2025 r. w wysokości miesięcznej 861,20 zł; b) od 01-03-2025 r. do 31-03-2025 r. w wysokości miesięcznej 977,87 zł; c) od 01-04-2025 r. w wysokości miesięcznej 963,04 zł. 2) odmówił D. Ś. zwolnienia z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w G. matki – H. Ś. W uzasadnieniu organ przywołał art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) oraz ust. 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej jako "u.p.s.") i wyjaśnił, że nie zaproponowano D. Ś. umowy, gdyż wnosi on o zwolnienie z opłaty za pobyt matki w DPS, a organ uznał, że nie ma podstaw do takiego zwolnienia. Następnie organ wskazał, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 2 u.p.s. jest alternatywnym rozwiązaniem w stosunku do możliwości ustalenia tej opłaty w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Stanowisko prezentowane w tym zakresie jest w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolite od czasu podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 11 czerwca 2018 r. o sygn. akt I OPS 7/17 w której przesądzono, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s. Matka Skarżącego H. Ś. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w G. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w ww. domu wynosi: od 01-03-2024 r. do 28.02.2025 r. - 7 000,00 zł miesięcznie; od 01-03-2025 r. - 7 700,00 zł miesięcznie. H. Ś. jako mieszkanka ponosi odpłatność w wysokości: od 01-04-2024 r. do 31-03-2025 r. - 1 832,81 zł miesięcznie; od 01-04-2025 r. - 1921,79 zł miesięcznie. A zatem różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w ww. domu, a opłatą mieszkańca wynosi: od 01-04-2024 r. do 28-02-2025 r. - 7 000,00 zł - 1 832,81 zł = 5 167,19 zł miesięcznie; od 01-03-2025 r. do 31-03-2025 r. - 7 700,00 zł - 1 832,81 zł = 5 867,19 zł miesięcznie; od 01-04-2025 r. - 7 700,00 zł - 1 921,79 zł = 5 778,21 zł miesięcznie, i są to kwoty, które stanowią podstawę do naliczenia opłat osób obowiązanych (art. 61 ust. 1 u.p.s.) proporcjonalnie do ich liczby. Jak ustalił organ w Systemie Rejestrów Państwowych istnieje sześć osób zstępnych H. Ś., w tym Skarżący, tj. jej syn. Liczba osób obowiązanych do wnoszenia opłat w kręgu osób wstępnych/ zstępnych wynosi sześć, różnicę między kosztem utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej a opłatą mieszkańca, podzielono między te osoby, celem ustalenia wysokości przedmiotowej opłaty: od 01-11-2024 r. do 28-02-2025 r. - 5 167,19/6 = 861,20 zł na osobę miesięcznie, w związku z tym postanowiono jak w punkcie 1a rozstrzygnięcia; od 01-03-2025 r. do 31-03-2025 r. - 5 867,19/6= 977,87 zł na osobę miesięcznie, w związku z tym postanowiono jak w punkcie 1b rozstrzygnięcia; od 01,04.2025 r, - 5 778,21 zł: 6 = 963,04 zł na osobę miesięcznie, w związku z tym postanowiono jak w punkcie 1c rozstrzygnięcia. W myśl § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosiło od 01.01.2022 r. - 600,00 zł. Wobec powyższego, 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynosiło od 01.01.2022 r. do 31.12.2024 r. - 1 800,00 zł (600,00 zł x 300 %). Zgodnie zaś z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 poz. 1044) kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi: od 01-01-2025 r. - 823,00 zł. W myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego, które od 01-01-2025 r. wynosi 2 469,00 zł (823,00 zł x 300%). Organ próbował ustalić dochody Skarżącego i w dniu 14 lutego 2025 r. zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie danych dotyczących Skarżącego do A S.A. w S. Oddział w G. "B" z wnioskiem o udzielenie informacji o jego zatrudnieniu i osiąganych przez niego zarobkach ze względu na otrzymaną informację, iż nadal pracuje on na kontraktach zagranicznych. W odpowiedzi z 17 lutego 2025 r. wskazano, że zobowiązany był zatrudniony na podstawie kontaktów przez powyższą agencję jednak firma nie udostępniła informacji o zarobkach. Następnie, w dniu 27 lutego 2025 r. zostało wysłane do Skarżącego w charakterze strony wezwanie do wyjaśnienia powyższych niejasności na dzień 12 marca 2025 r. Jednakże w dniu 12 marca 2025 r. pracownik socjalny otrzymał od G. W. wiadomość mailową z informacją: " W dniu 04.03.2025 r. odebrałam list polecony adresowany do Pana D. Ś. (męża). Mąż z przyczyn obiektywnych nie może stawić się, aby złożyć wyjaśnienia, ponieważ jest nieobecny w domu." W konsekwencji, w dniu 12 marca 2025 r. organ wystosował wezwanie do pełnomocnika zobowiązanego celem wyjaśnienia, czy nieobecność Skarżącego jest spowodowana pracą zarobkową, ustalając spotkanie na dzień 26 marca 2025 r. W dniu 26 marca 2025 r. G. W. (pełnomocnik) oświadczyła na piśmie, że mąż dorabiał do budżetu domowego wyjeżdżając na trzy - cztery tygodnie w roku do pracy. Nie podała szczegółowych informacji, jaka jest to dokładnie praca i w jakiej wysokości osiągane są zarobki. Dodatkowo oświadczyła, że obecnie mąż wypłynął do pracy i nie wie, kiedy wróci. Dalej organ przypomniał, że w wywiadach przeprowadzonych w latach 2014-2024 r. Skarżący oświadczał, że nie jest nigdzie zatrudniony; zdarzały się również oświadczenia, w których żona potwierdzała, że Skarżącego nie ma w domu, ponieważ przebywa zagranicą w poszukiwaniu pracy i nie wie, kiedy wróci (oświadczenie G. W. z 08.01.2015 r., 17.04.2019 r., upoważnienie z 22.03.2019 r., wnioski pracownika socjalnego z 08.11.2019 r., oświadczenie z 08.11.2019 r., wywiad z 08.08.2022 r., mail z 08.03.2025 r.). W dniu 27 czerwca 2025 r. pracownik socjalny skontaktował się ponownie ze Skarżącym w celu sprawdzenia, czy zobowiązany przebywa już w kraju i czy może stawić się na przesłuchanie osobiście, na które dostał wezwanie dnia 27 lutego 2025 r. a do którego się nie odniósł. W rozmowie telefonicznej zobowiązany potwierdził, że "pracuje od czasu do czasu a wynagrodzenie otrzymuje do ręki (kontrakty są w C.)". Potwierdził również fakt, że na początku 2025 r. był na kontrakcie w pracy. Zobowiązał się do stawienia na spotkaniu w organie w dniu 1 lipca 2025 r. w celu wyjaśnienia sytuacji. Jednakże w dniu 1 lipca 2026 r. do organu wpłynęło pismo od Skarżącego z informacją, iż po raz kolejny nie stawi się na spotkaniu oraz nie będzie nic podpisywać, oświadczać, bo czuje się zastraszony postępowaniem prowadzonym w jego sprawie. Organ wskazał, że sytuacja dochodowa w gospodarstwie domowym Skarżącego nie została ustalona. W dniu 30 czerwca 2025 r. w piśmie informującym o konieczności przeprowadzenia wywiadu Strona została poinformowana o konieczności przygotowania na wywiad środowiskowy dokumentów o dochodach oraz wydatkach. Podczas wywiadu w dniu 31 lipca 2025 r. Skarżący przekazał pracownikowi socjalnemu jedynie zaświadczenie o otrzymywanej emeryturze z ZUS przez jego żonę. Nie określił, jaki otrzymał dochód na początku 2025 r., mimo że wcześniej oświadczał, że przebywa w pracy. Wobec nie ustalenia ani dochodów ani wydatków w gospodarstwie domowym, przy jednoczesnym wniosku o całkowite zwolnienie z opłaty, w dniu 12 sierpnia 2025 r. pracownik socjalny wystąpił z pismem do Strony o uzupełnienie dokumentów na podstawie art. 79 § 1 k.p.a. Wyznaczono Stronie termin 7 dni od dnia odebrania pisma na uzupełnienie dokumentów. Pismo zostało odebrane przez Stronę osobiście w dniu 18 sierpnia 2025 r. Dnia 25 sierpnia 2025 r. do organu wpłynęło pismo od Skarżącego informujące, że obecnie nie pracuje oraz że dokumenty zostały dostarczone wcześnie. Zdaniem organu, Strona nie wykazała chęci uzupełnienia dokumentacji dobrowolnie. Do dnia wydania decyzji organ nie otrzymał wymaganych dokumentów, zatem został pozbawiony możliwości ustalenia sytuacji finansowej Strony. Powołując się na orzecznictwo organ przypomniał, że w art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta została jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej – zasada pomocniczości (subsydiarności). Zgodnie z tą zasadą państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień. Organ uznał, że Skarżący ma zasoby, możliwości i sposobność do zdobycia i dostarczenia żądanych dokumentów. Skarżący przedstawił jedynie faktury za leki, natomiast potwierdzenie płatności za spłatę kredytu nie posiada zleceniodawcy czy odbiorcy. Organ uznał postępowanie Strony za brak współpracy. Organ przywołał art. 107 ust. 1 u.p.s. wskazując, że jeżeli osoba w trakcie przeprowadzania z nią wywiadu odmawia przedstawienia dokumentów koniecznych do ustalenia dochodu tej osoby, to należy uznać, że w istocie uniemożliwia ona skuteczne przeprowadzenie tego wywiadu. Taka postawa traktowana jest jako niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w rozumieniu art. 61 ust. 2e u.p.s. Przepis art. 107 ust. 5b u.p.s. określa dokumenty, na podstawie których organ będzie mógł ustalić m.in. sytuację dochodową osoby. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy powinien uzyskać te dokumenty od osoby, u której przeprowadza wywiad. Odmowa przedstawienia dokumentów jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ przypomniał, że w dniu 12 sierpnia 2025 r., zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., Skarżący został wezwany do uzupełnienia dokumentacji dotyczących dochodów w jego gospodarstwie domowym oraz kopii umowy kredytowej wraz z harmonogramem spłaty. Strona do dnia wydania decyzji nie dostarczyła wnioskowanych dokumentów, wobec tego dochody za te miesiące nie zostały ustalone. Wobec odmowy przedłożenia dokumentów koniecznych do ustalenia dochodu w trakcie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, należy uznać, że Skarżący nie wyraził zgody na jego przeprowadzenie. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. W nawiązaniu do złożonego w dniu 31 lipca 2025 r. podczas wywiadu środowiskowego wniosku Skarżącego o całkowite zwolnienie z opłat za pobyt w DPS matki organ przypomniał treść art. 64 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej, ponoszonych kosztów utrzymania nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanych. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Podjęcie decyzji o zwolnieniu z opłat wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania obowiązku ich ponoszenia począwszy od dnia jego powstania, co na skutek braku współpracy Strony z organem było niemożliwe. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącego decyzją z 13 lutego 2026 r. sygn. akt SKO Gd/4244/25 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że w sytuacji, gdy rodzina beneficjenta posiada wystarczające środki na partycypowanie w obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, nie jest dopuszczalne przenoszenie ciężaru tych wydatków na budżet gminy. Natomiast brak obowiązku odpłatności może dotyczyć tylko osoby, która wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Za takim rozumieniem tych przepisów przemawia art. 60 ust. 1 u.p.s. oraz 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., które obligują zstępnych do wnoszenia opłat za pobyt w DPS. Kwestia ta nie jest zatem pozostawiona uznaniu i dobrej woli zstępnego. Organ powinien dążyć do równomiernego obciążenia zstępnych opłatą za pobyt beneficjenta w DPS. Każdy bowiem z nich ma taki sam prawny obowiązek ponoszenia tych opłat, a jedynie może je różnicować wykazana przez każdego ze zstępnych sytuacja dochodowa lub majątkowa. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z kolei art. 64 pkt 2 u.p.s. przewiduje zwolnienie z opłat. Przepis ten pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że zstępny ma obowiązek uiszczać opłatę za pobyt beneficjenta w DPS, dlatego należy go interpretować ściśle, a nie rozszerzająco. Zwolnienie z opłaty chociażby w części dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Przy czym można brać pod uwagę tylko zdarzenia, które wystąpiły z przyczyn niezależnych od zobowiązanego. Prawidłowy sposób ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ponoszonej przez zstępnego osoby pozostającej w tym domu winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Kolegium przypomniało również, że dochód na osobę w rodzinie to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 u.p.s.) a dochód rodziny - to sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4 u.p.s.). Rodzina to osoby spokrewnione łub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.). Ponadto, w definicji dochodu, jak i w enumeratywnym katalogu składników, których do dochodu się nie wlicza, nie wymienia się kwot pomniejszających faktyczny miesięczny dochód, przeznaczanych na bieżące wydatki bytowe (np. opłaty za wszelkie media, wynajem mieszkania, paliwo, telefon, gaz, utrzymanie samochodu), czy też wydatki związane z remontem lub kosztami leczenia. Obowiązki małżonka/zstępnego/wstępnego osoby skierowanej i umieszczonej w domu pomocy społecznej uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Kwoty wydatków obejmujących spłatę kredytu, czynsz i inne media oraz wydatki związane z edukacją dzieci nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodu rodziny. Podstawą obliczenia stosownej opłaty jest jednak nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale i możliwości zobowiązanych - stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. Skoro art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., oznacza to, że ustalając przedmiotową opłatę organ ma ustawowy obowiązek uwzględnienia nie tylko kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochodów i możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.. ustawodawca pozostawia organowi, który powinien mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty; mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty z art. 64 u.p.s. Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy. Podstawową kwestią przy ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest zatem w pierwszej kolejności ustalenie sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby umieszczonej a następnie, o ile 70% jej dochodu nie pozwoli na pokrycie ww. średnich kosztów pobytu, przeprowadzenie takiej oceny w stosunku do jej małżonka, zstępnych i wstępnych (wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny). Organ odwoławczy stwierdził, że stanowisko organu I instancji co do braku współpracy ze strony Skarżącego jest w pełni zasadne. Na podstawie przedstawionych akt sprawy pozytywnie zweryfikowano poczynione w tym zakresie przez Prezydenta Miasta Gdyni ustalenia. Z akt sprawy wynika, że Skarżący od lat konsekwentnie stwierdza, że rodzina utrzymuje się wyłącznie z emerytury jego małżonki a on sam nie uzyskuje żadnych dochodów, jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób oczywisty temu przeczy. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że małżonka strony – G. W. wielokrotnie oświadczała, że mąż jest nieobecny, bo pracuje na zagranicznych kontraktach i tym samym nie może stawić się na wezwania organu I instancji i przedstawiać wyjaśnień. Skarżący nie przedłożył w tym zakresie żadnych wyjaśnień, nie przedłożył zaświadczeń o swoich zarobkach ani też informacji o kredycie "gdyż uzyskanie zaświadczeń wiąże się z kosztami". Co więcej, oświadczył w piśmie z 27 czerwca 2025 r., że "czuje się zastraszany przez organ pierwszej instancji i nie będzie nic podpisywać". Zdaniem Kolegium, fakt, że Skarżący pracuje i uzyskuje z tego tytułu dochody nie budzi w sprawie wątpliwości. Z akt sprawy wynika, że został on ustalony na podstawie faktu długotrwałych nieobecności Skarżącego w miejscu zamieszkania (praca na morzu), wyjaśnień jego małżonki (która jak wynika z okoliczności sprawy została ustanowiona pełnomocnikiem Skarżącego), znajdujących się w aktach sprawy pism agencji pośrednictwa pracy na morzu i przyznany przez samego Zainteresowanego (notatka z 27 czerwca 2025 r.). Bezspornym jest również to, że Skarżący okoliczności tej konsekwentnie zaprzecza wskazując, że utrzymuje się wyłącznie z emerytury żony i nie przedstawia żądanych przez organ materiałów i wyjaśnień. Kolegium wskazało, że inicjatywa dowodowa w sprawach ustalenia opłaty za pobyt najbliższych w domach pomocy społecznej powinna być zawsze po stronie zainteresowanego - bo być może korzystnie wpłynie na zmniejszenie wysokości obciążającej go opłaty lub wręcz zna zwolnienie go z niej w całości lub w części. W interesie strony jest przedstawianie wszelkich materiałów i wyjaśnień pozwalających na ustalenie ich sytuacji majątkowej, zdrowotnej i osobistej. Ustawa o pomocy społecznej, a w szczególności przepisy dotyczące ustalania odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej, oparta jest na zasadzie subsydiarności, a więc "współpracujesz - zyskujesz/otrzymujesz". Nie współpracujesz - nie zyskujesz". W ocenie Kolegium niezależnie od braku współpracy strony z organem, nie zachodzą jakiekolwiek podstawy do zwolnienia strony w całości lub w części określone w art. 64 u.p.s. Z akt i okoliczności sprawy nie wynika, aby w sprawie zaistniała którakolwiek z okoliczności wskazanych w ww. przepisie. W skardze na powyższą decyzją D. Ś. zarzucił: I) naruszenie prawa materialnego: 1) art. 61 ust. 2 oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. - poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu wysokości opłaty bez rzetelnego ustalenia rzeczywistych dochodów oraz możliwości finansowych Skarżącego; 2) art. 64 u.p.s. - poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienia Skarżącego z opłaty, mimo niewyjaśnienia jego sytuacji osobistej i majątkowej; II) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i oparcie rozstrzygnięcia na dowolnych ustaleniach; 2) art. 8 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej i przyjęcie niekorzystnych dla strony założeń bez należytego udowodnienia; 3) art. 138 8 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezkrytyczne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo istotnych braków postępowania dowodowego. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w sposób rażąco naruszający przepisy prawa oraz podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Skarżący zauważył, że treść normatywna art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organy obu instancji są zobowiązane do działania w granicach uznania administracyjnego, które nie może jednak prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia. Powołując się na orzecznictwo Skarżący stwierdził, że kontrola takiej decyzji polega na zbadaniu, czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, czy rozważył wszystkie istotne okoliczności oraz czy należycie wyważył interes społeczny i indywidualny strony. Zdaniem Skarżącego, organy nie sprostały tym wymaganiom. Przede wszystkim organy nie ustaliły w sposób rzetelny sytuacji dochodowej i majątkowej Skarżącego. W uzasadnieniu decyzji wskazano wprost, że sytuacja dochodowa w gospodarstwie domowym nie została ustalona, co samo w sobie powinno wykluczać możliwość wydania decyzji merytorycznej. Pomimo tego organ dokonał ustaleń obciążających Skarżącego opierając się na przypuszczeniach dotyczących jego rzekomej pracy za granicą. Twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi wiarygodnymi dowodami. Organ nie wskazał źródła informacji o zatrudnieniu Skarżącego, a jako podstawę ustaleń przyjął m.in. notatki służbowe oraz ogólne przypuszczenia. Takie działanie stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż decyzja została oparta na materiale dowodowym niepełnym i niewiarygodnym. Organ nie ustalił w sposób prawidłowy sytuacji dochodowej Skarżącego, a mimo to przyjął - całkowicie dowolnie - że osiąga on dochody. W rzeczywistości analiza akt sprawy prowadzi do wniosku przeciwnego - że Skarżący nie osiąga dochodów, a jego gospodarstwo domowe utrzymuje się wyłącznie z emerytury małżonki. Skarżący stwierdził, że organ nie powołał żadnego konkretnego dowodu potwierdzającego swoje twierdzenia, a rzekome ustalenia o pracy za granicą, oświadczeniach małżonki czy przyznaniu się Skarżącego - nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Materiał dowodowy wręcz przeczy ustaleniom organu (np. oświadczenie Skarżącego z 21 sierpnia 2025 r., pismo Skarżącego do MOPS z 20 sierpnia 2025 r., oświadczenie majątkowe Skarżącego z 31 lipca 2025 r.). Małżonka Skarżącego zaledwie w jednym dokumencie z 26 marca 2025 r. wskazała, że w przeszłości mąż raz w roku dorabiał do budżetu domowego. Nigdy natomiast nie wskazała, aby Skarżący nie mógł się stawić na wezwania organu z uwagi na wyjazd zawodowy, bowiem takich wyjazdów w ostatnich latach nie było, tym bardziej do F. (nieobecność Skarżącego w domu spowodowana była separacją małżeńską lub wyjazdami do syna, który mieszka we F., o faktach których organ miał wiedzę - notatka MOPS Gdynia z 26 marca 2025 r., notatka MOPS Gdynia z 8 sierpnia 2021 r. i inne). Przy okazji Skarżący wskazał, że notatka służbowa datowana na dzień 27 czerwca 2025 r. sporządzona przez organ mający interes prawny w obciążeniu Skarżącego opłatą, w ocenie Skarżącego, w żadnej mierze nie stanowi wiarygodnego źródła informacji. Organ nie przedstawił żadnych obiektywnych dowodów potwierdzających swoje twierdzenia (w tym faktu jakoby Skarżący miał sam przyznać, że "pracuje od czasu do czasu i wynagrodzenie dostaje do ręki na kontraktach w C."). Skarżący wielokrotnie zaprzeczał zarobkowaniu za granicą. Powoływanie się przez organ na niezweryfikowane notatki stanowi naruszenie zasad postępowania dowodowego. Co więcej, w piśmie B z 17 lutego 2025 r. wskazano, że Skarżący był zatrudniany, a nie, że jest zatrudniony aktualnie. Skarżący przypomniał, że organy administracji zobowiązane są do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, w tym sytuacji dochodowej strony, a brak takich ustaleń skutkuje wadliwością decyzji. W uzasadnieniu decyzji organów obu instancji zabrakło argumentacji świadczącej o wyczerpującej analizie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w zakresie badania przesłanki określonej w art. 64 u.p.s., tj. sytuacji materialnej, rodzinnej i Skarżącego, szczególnie zaś w kontekście źródła dochodu Skarżącego oraz ponoszenia przez niego codziennych wydatków. Ten brak jest szczególnie widoczny w decyzji organu odwoławczego, który nie zawarł w tym akcie w zasadzie żadnych własnych rozważań, polegając na ustaleniach organu I instancji. Nadto, jak wynika z orzecznictwa, organ nie może opierać swoich ustaleń na notatkach służbowych ani domniemaniach, z pominięciem obiektywnych dowodów. Dalej Skarżący wskazał, że nieprawdziwe jest stwierdzenie, iż Skarżący nie współpracował z organem. Skarżący przedkładał dokumenty dotyczące sytuacji finansowej, dosyłał rachunki, potwierdzenia kosztów utrzymania, przedstawiał informacje o zobowiązaniach kredytowych, wielokrotnie stawiał się na wywiady, czyli wykonywał wszystkie czynności, które były w jego obiektywnych możliwościach. Nie można natomiast uznać za brak współpracy wyłącznie nieprzedłożenia zaświadczenia o dochodach, zwłaszcza w sytuacji, gdy Skarżący nie posiada pracodawcy i nie osiąga dochodów. Potwierdzeniem tego faktu jest pozyskana przez organ w dniu 8 sierpnia 2025 r. informacja z ZUS dotycząca braku zgłoszeń Skarżącego do ubezpieczeń społecznych. W tym kontekście całkowicie nieakceptowalne, wręcz karygodne, jest powoływanie się przez organ na rzekomą zasadę: "współpracujesz - zyskujesz, nie współpracujesz - nie zyskujesz". Po pierwsze, zasada ta nie ma żadnego umocowania w obowiązującym porządku prawnym i nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia administracyjnego. Po drugie, jej zastosowanie w niniejszej sprawie jest całkowicie chybione, ponieważ Skarżący faktycznie współpracował z organem w zakresie, w jakim było to możliwe. Po trzecie, odwoływanie się przez organ administracji publicznej do tego rodzaju "zasad" - oderwanych od przepisów prawa - narusza standardy państwa prawa oraz zasadę zaufania obywatela do organów (art. 8 k.p.a.). Organ zobowiązany jest działać na podstawie i w granicach prawa, a nie w oparciu o arbitralne hasła czy pozaprawne konstrukcje. Ponadto, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. to na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Niedopuszczalne jest przerzucanie w całości ciężaru dowodowego na stronę, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ dysponuje instrumentami pozwalającymi na ustalenie dochodów (np. poprzez zwrócenie się do właściwych instytucji). Co więcej, organ całkowicie pominął również fakt choroby Skarżącego (miażdżyca) oraz konieczność ponoszenia stałych kosztów leczenia, co ma istotne znaczenie przy ocenie jego "możliwości" w rozumieniu art. 103 ust. 2 u.p.s. Tym samym organy nie uwzględniły w należytym stopniu "możliwości" Skarżącego, o których mowa w przywołanym przepisie. Pojęcie to obejmuje nie tylko dochody, ale również sytuację osobistą, zdrowotną i rodzinną, która w niniejszej sprawie nie została należycie zbadana. Orzecznictwo podkreśla konieczność uwzględnienia szeroko rozumianych "możliwości" zobowiązanego, w tym jego sytuacji życiowej i zdrowotnej. W konsekwencji, zdaniem Skarżącego, organ nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek z art. 64 u.p.s. W szczególności nie rozważono, czy w sprawie zachodzą "uzasadnione okoliczności" oraz czy Skarżący i jego rodzina utrzymują się z jednego świadczenia, co stanowi jedną z podstaw zwolnienia z opłaty. Tymczasem sytuacja Skarżącego jednoznacznie wskazuje, że ponoszenie opłaty stanowiłoby dla niego nadmierne obciążenie. Organ ograniczył się do stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności z art. 64 u.p.s. nie przeprowadzając jednak pogłębionej analizy sytuacji życiowej Skarżącego. Ustalenia organu są nadto wprost sprzeczne z dokumentacją zawartą w aktach, w tym z wnioskiem Specjalisty Pracy Socjalnej M. L. z 31 lipca 2025 r., który stwierdził, że "rodzina nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, zobowiązującego do ponoszenia odpłatności za członka rodziny, przebywającego w domu pomocy społecznej". W rezultacie doszło do naruszenia zasady proporcjonalności oraz subsydiarności pomocy społecznej, gdyż obowiązek ponoszenia opłaty został ustalony bez rzeczywistego uwzględnienia możliwości finansowych Skarżącego. Dodatkowo Skarżący zarzucił, że organ naruszył przepisy poprzez nieustalenie w sposób pełny kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. W sprawie istnieją inne osoby zobowiązane (zstępni), wobec których - według wiedzy Skarżącego - postępowania nie zostały prawomocnie zakończone. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia wysokości opłaty oraz jej proporcjonalnego rozłożenia. Nie są zrozumiałe także wpisy w części D formularzy MOPS, np. ostatniego z 31 lipca 2025 r. jakoby "nie wskazano innych osób zobowiązanych do pomocy" w sytuacji, gdy Skarżący od dłuższego czasu, wielokrotnie podnosił ten fakt. Powołując się na orzecznictwo Skarżący zauważył, że w sytuacji wielości zobowiązanych zasadne jest kompleksowe rozpoznanie sprawy, tak aby możliwe było porównanie sytuacji wszystkich zobowiązanych oraz zapewnienie stronie możliwości odniesienia się do ich oświadczeń. W niniejszej sprawie Skarżący został tej możliwości pozbawiony, co stanowi istotne naruszenie jego praw procesowych. Brak ustalenia sytuacji wszystkich osób zobowiązanych stanowi istotne naruszenie prawa i uniemożliwia prawidłowe określenie wysokości opłaty. Podsumowując, decyzja została wydana w warunkach braku ustalenia podstawowych faktów, przy jednoczesnym przyjęciu założeń niepopartych żadnymi dowodami. Organ nie tylko nie wykazał, że Skarżący posiada możliwości finansowe, ale wręcz pominął materiał dowodowy wskazujący na ich brak. Organy obu instancji nie wykazały tym samym, aby sprawę Skarżącego potraktowały indywidualnie. Orzeczenie organu I instancji nie spełnia wymogu rzetelnej analizy całościowej sytuacji Skarżącego, a decyzja organu II instancji błąd ten jedynie powiela. W konsekwencji zaskarżona decyzja nie stanowi wyniku legalnego uznania administracyjnego, lecz przejaw niedopuszczalnej dowolności, co w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych obliguje do jej uchylenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 lutego 2026 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 1 września 2025 r. w przedmiocie ustalenia Skarżącemu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jego matki. Materialnoprawną podstawą wydanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1214), dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z art. 54 ust. 1 tej ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). W myśl art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do ust. 2 tego przepisu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio (art. 61 ust. 3 u.p.s.). Z kolei w myśl art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Przenosząc powyższe na okoliczności niniejszej sprawy należy przypomnieć, że H. Ś. przebywa w Domu Pomocy Społecznej i ponosi z tego tytułu niepełną odpłatność. W konsekwencji, sześcioro jej zstępnych – w tym Skarżący (jej syn) – jest w myśl wyżej przytoczonych przepisów zobowiązanych do uiszczania opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych zawiera umowę z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej, w której ustalana jest wysokość wnoszonej przez nich opłaty. Jednakże w sytuacji, gdy ww. osoby odmawiają zawarcia umowy, wówczas wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji właściwy organ z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Natomiast jeżeli mamy do czynienia z sytuacją, gdy członek rodziny nie tylko odmawia zawarcia umowy, ale również nie wyraża zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wówczas wysokość jego opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji właściwy organ w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W niniejszej sprawie spór pomiędzy Skarżącym a organami sprowadza się do kwestii ustalenia sytuacji dochodowej Skarżącego. Skarżący konsekwentnie wskazuje, że utrzymują się jedynie z emerytury jego małżonki. Natomiast organy stanęły na stanowisku, że Skarżący nie współpracuje w celu wyjaśnienia swojej sytuacji dochodowej a ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący uzyskuje inny dochód, którego nie wykazuje. W ocenie składu orzekającego organy zasadnie orzekły, iż sytuacja dochodowa Skarżącego jest niejasna a on sam nie przyczynia się do jej wyjaśnienia, co mogłoby doprowadzić (choć na tym etapie nie można przesądzić, że z pewnością doprowadziłoby) do innego rozstrzygnięcia. Z akt administracyjnych wynika, że wedle oświadczenia Skarżącego z 21 sierpnia 2025 r. nie pracuje on zawodowo od 2014 r. i utrzymuje się z emerytury żony w kwocie 4.145,80 zł. Ponadto, przed 7 laty (od 2025 r.) został zaciągnięty kredyt na remont spłacany do grudnia 2026 r. Wysokość raty (kapitał + odsetki) wynosi 1.103,62 zł (według wydruku z systemu bankowości elektronicznej). Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 31 lipca 2025 r. wynika, że Skarżący, urodzony w 1961 r., nie pracuje zawodowo od 2014 r., a więc od jego 53. roku życia. Jednocześnie wskazano tam, że Skarżący oznajmił, iż "z uwagi na wiek przedemerytalny [w 2025 r. Skarżący miał 64 lata – przyp. Sądu] jest w trakcie kompletowania dokumentacji niezbędnej do naliczenia kapitału początkowego celem uzyskania świadczenia." Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Wejherowie z 29 lipca 2025 r. wynika, że Skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Kluczowym dowodem jest pismo z 17 lutego 2025 r. z A S.A. w S. Oddział w G. "B" z którego wynika, że jest to agencja pośrednictwa pracy a Skarżący był zatrudniany na podstawie kontraktów przez spółkę z siedzibą na C. W kontekście powyższej informacji, braku możliwości uzyskania kopii kontraktów czy szczegółowych informacji od Spółki (zob. notatka służbowa z 4 sierpnia 2025 r.) oraz notorycznych oświadczeń Skarżącego, że nie pracuje od 2014 r. organy zasadnie uznały, że stwierdzenia Skarżącego są gołosłowne. Do tego należy zwrócić uwagę również na notatkę służbową z 27 czerwca 2025 r., w której stwierdzono, iż Skarżący "powiedział, że pracuje od czasu do czasu i wynagrodzenie dostaje do ręki (kontrakty w C.) i jak on ma udowodnić ile zarabia i kiedy. Potwierdził również fakt, że na początku 2025 r. również był na morzu w pracy". Z zestawienia comiesięcznych wydatków Skarżącego i jego małżonki (zob. dokument podpisany przez Skarżącego w dniu 31 lipca 2025 r.) wynika, że np. w lipcu suma wskazanych wydatków wyniosła 3.269,72 zł, co w zestawieniu z kwotą świadczenia emerytalnego oznacza pozostanie kwoty 876,08 zł na pozostałe wydatki na cały miesiąc dla dwuosobowej rodziny. Dla przykładu w maju suma wskazanych wydatków wyniosła 3572,27 zł, co oznacza pozostanie kwoty 573,53 zł na pozostałe wydatki na cały miesiąc dla dwuosobowej rodziny. Jednocześnie zaś ze znajdującej się w aktach faktury za leki z maja 2025 r. wynika, że kosztowały one 478,65 zł, co oznaczałoby, że w maju 2025 r. Skarżący i jego małżonka przeżyli cały miesiąc za kwotę 94,88 zł. Z doświadczenia życiowego wynika, że nie jest to możliwe, a zatem małżonkowie muszą posiadać dodatkowe oszczędności lub inny, nieujawniony dochód albo pomoc. W powyższym kontekście należy również odnotować, że małżonkowie twierdzą, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe utrzymując się z emerytury małżonki Skarżącego, małżonka jest pełnomocnikiem Skarżącego, a z drugiej strony z notatki służbowej z 26 marca 2025 r. wynika, że małżonkowie nie rozmawiają ze sobą, nie przekazują sobie informacji a małżonka Skarżącego rozważa separację. Miała ona wówczas również stwierdzić, że Skarżący wypłynął do pracy i nie wie, kiedy wróci. Wobec powyższego skład orzekający uznał, że organy wyczerpały inicjatywę dowodową i zasadnie uznały, że Skarżący nie współpracuje przy ustaleniu swojej sytuacji dochodowej, bowiem ogranicza się do stwierdzenia, że nie pracuje, podczas gdy pismo z B oraz oświadczenia jego małżonki temu przeczą. Odnosząc się do kwestii odmowy zwolnienia Skarżącego z przedmiotowej opłaty należy zauważyć, że w wypadku postępowań prowadzonych w oparciu o art. 64 u.p.s., wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz analizą zebranego materiału. Organ powinien zatem szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności. Sąd w pełni podziela przy tym pogląd NSA, iż w przypadku podnoszenia przez osobę zobowiązaną argumentacji wyłącznie natury finansowej, niedopuszczalne jest przerzucenie na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli kosztów pobytu w DPS osób, które obiektywnie mogą być utrzymywane przez swoich krewnych (zob. wyrok NSA z 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1777/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na fakt, że uiszczanie opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, zasadniczo główną przesłanką zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego i jego rodziny. Zwolnienie to nie powinno więc nastąpić, jeżeli - pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. okoliczności - osoba obowiązana byłaby w stanie ponosić opłatę za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej. Takie rozumienie omawianego przepisu pozostaje w zgodzie z głównymi założeniami instytucji pomocy społecznej. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że środki publiczne przeznaczane na udzielanie świadczeń z pomocy społecznej są ograniczone, a zwolnienie z opłaty za pobyt jego wstępnego w domu pomocy społecznej skutkuje obowiązkiem poniesienia tej opłaty przez gminę, co z kolei przekłada się na zakres pomocy udzielanej najbardziej potrzebującym. Zatem, z uwagi na otwarty katalog przesłanek, mogących stanowić podstawę zwolnienia z ponoszenia opłaty, organy winny dokonywać oceny ich spełnienia w kontekście sytuacji materialnej wnioskującego o zwolnienie z opłat, aby wykluczyć możliwość uzyskania takiego zwolnienia przez osobę, która w rzeczywistości byłaby w stanie opłaty te ponosić (zob. wyrok NSA z 8 kwietnia 2026 r. sygn. akt I OSK 572/24, orzeczenia.nsa.gov.pl). W powyższym kontekście istotne jest zatem, aby osoba wnioskująca o zwolnienie wykazała istnienie obiektywnych i nie budzących wątpliwości przeszkód do uiszczania opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Podsumowując, decyzja, wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznania administracyjnego. Tym samym wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy od woli organu właściwego do ustalenia tej opłaty, co oczywiście nie może jednak oznaczać dowolności wydanego w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest w takim przypadku ograniczona wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W ocenie składu orzekającego ustalenia w opisanym kontekście są prawidłowe. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.