III SA/Kr 60/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 października 2025 r., znak SKO.PS/4110/597/2025 w przedmiocie odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Przedmiotem skargi I. J. (dalej: "skarżąca") była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 21.10.2025 r. (znak SKO.PS/4110/597/2025) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z 01.08.2025 r. (nr MGOPS-K757/24.5120/003207/2025) ustalającą opłatę za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej oraz częściowo zwalniającą z ustalonej opłaty. Stan faktyczny i prawny tej sprawy przedstawiał się następująco: 1. Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka decyzją z 12.12.2024 r. (znak PS.K757/24.5120.006400.2024) skierował W. K. (ojca skarżącej) do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Decyzją z 18.12.2024 r. ojciec skarżącej został umieszczony w DPS w K. na pobyt stały od 2.01.2025 r. 2.1. W dniu 07.03.2025 r. został przeprowadzony ze skarżącą wywiad środowiskowy. Zapisano w nim, że skarżąca jest zamężna, bez dochodu i prowadzi wraz z mężem gospodarstwo domowe. Wynagrodzenie za pracę męża skarżącej - za grudzień 2024 r. - wyniosło 6 058,75 zł, a za styczeń 2025 r. – 6 011,53 zł. Wydatkami skarżącej są: wynajem mieszkania (w grudniu 2024 r. – 1 883,32 zł, od stycznia 2025 r. – 2 267,28 zł), koszty remontu i napraw w mieszkaniu (ok. 4 000 zł za ostatnie 2 lata), media (221,75 zł za II półrocze 2024 r.), energia elektryczna (160,67 zł za grudzień 2024 r., 197,03 zł za styczeń 2025 r. oraz 179,93 zł za luty 2025 r.), abonament RTV (314,70 zł za 2025 r.), internet (49,99 zł miesięcznie), rachunek za dwa telefony komórkowe (70 zł za grudzień 2024 r., 72 zł za styczeń 2025 r.), przegląd i naprawa samochodu Renault Laguna użytkowanego przez męża skarżącej (900 zł za 2024 r.), bilet na komunikację miejską (64 zł miesięcznie), podatek od nieruchomości (125,50 zł za 2025 r.), ubezpieczenie OC skarżącej oraz na dom (212,50 zł), ubezpieczenie OC męża skarżącej (57 zł), ubezpieczenie na życie skarżącej wraz z mężem (168 zł miesięcznie), ubezpieczenie samochodu skarżącej (1635 zł), ubezpieczenie samochodu męża skarżącej (1624 zł), paliwo (1316 zł miesięcznie), opłata za paszport (35 zł – luty 2025 r.) oraz wydatki na leki skarżącej (178,92 zł w grudniu 2024 r., 109,56 zł w styczniu 2025 r. oraz 528,78 zł w lutym 2025 r.) i męża (260,78 zł w styczniu 2025 r., 175,16 zł w lutym 2025 r.). Skarżąca oświadczyła, że z uwagi na trudną sytuację zdrowotną oraz finansową, nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania ojca w DPS. 2.2. Jako uzupełnienie wyżej opisanego wywiadu środowiskowego, Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Wieliczce dołączył do akt m.in.: oświadczenia pracodawcy męża skarżącej o wysokości wynagrodzenia za grudzień 2024 r. oraz styczeń 2025 r.; orzeczenie z 29.11.2023 r. skarżącej o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe; dokumentację medyczną skarżącej; paragony oraz faktury za leki skarżącej oraz jej męża za okres od listopada 2024 r. do marca 2025 r.; potwierdzenie złożenia wniosku o wydanie paszportu dla skarżącej z 24.02.2025 r.; fakturę za leczenie stomatologiczne skarżącej z 05.02.2025 r. - 300 zł; potwierdzenie zakupu biletu na komunikację miejską z 30.01.2025 r.; rachunki za usługi mechaniczne od października 2023 r. do kwietnia 2024 r.; aneks nr 3 oraz nr 4 do umowy najmu lokalu mieszkalnego z 01.09.2016 r., obejmujące okres od 01.01.2023 r. do 31.12.2025 r.; zawiadomienia o wysokościach opłat czynszowych (miesięczne od 01.11.2024 r.) oraz media za II półrocze 2024 r.; faktury za prąd (za okres od 03.03.2024 r. do 05.09.2024 r.), telewizję (za okres od 01.12.2024 r. do 28.02.2025 r.) oraz usługi telekomunikacyjne (za okres od 10.12.2024 r. do 09.02.2025 r.); polisy ubezpieczeniowe skarżącej oraz jej męża; potwierdzenie przelewu z 30.01.2025 r. z rachunku bankowego skarżącej do wydziału abonamentu RTV Poczty Polskiej; decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z 03.02.2025 r. (nr [...]) ustalającą kwotę podatku od nieruchomości będącej współwłasnością skarżącej; oświadczenie męża skarżącej, w którym jako jedyne źródło dochodu wskazał wynagrodzenie za pracę oraz jego oświadczenie o stanie majątkowym, w którym wskazał posiadanie auta Renault Laguna o wartości 18 000 zł; oświadczenie skarżącej, w którym jako jedyne źródło utrzymania wskazała wynagrodzenie męża oraz jej oświadczenie o stanie majątkowym, w którym wskazała, iż jest współwłaścicielką (wraz z siostrą) nieruchomości o pow. 40 m2, wraz z działką o pow. 335 m2. 3.1 Pismem z 27.03.2025 r. organ I instancji poinformował skarżącą o możliwości wniesienia wniosku o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS. 3.2. Pismem z 11.04.2025 r. skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie jej z opłaty za pobyt ojca w DPS, wskazując w szczególności na posiadane orzeczenie o niepełnosprawności (lekki stopień – symbol 5-R), utrzymywanie się z jednej pensji wraz z mężem, opiekę nad mamą męża, konieczność stałego leczenia skarżącej oraz jej męża wraz ze związanymi z tym kosztami, a także trudności rodzinne sprzed ponad 20 lat i występującą ze strony ojca przemoc w rodzinie. Skarżąca wniosła o możliwość powołania świadków na w.w. okoliczność. 3.3. Do w.w. pisma skarżąca dołączyła dokumentację zawierającą m.in.: a) własną dokumentację medyczną oraz męża z okresu od 2021 r. do 2025 r.; b) fakturę za energię elektryczną za okres od 06.09.2024 r. do 27.02.2025 r.; c) faktury skarżącej za szynę relaksacyjną (800 zł), wykonanie zdjęcia rtg (90 zł), leki (109,41 zł), sesje terapeutyczne za okres od 30.04.2022 r. do 26.04.2024 r. (łącznie 6650 zł). 3.4. Pismem z 22.04.2025 r. skierowanym do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wieliczce, skarżąca dołączyła dodatkowe dokumenty: a) historię zdrowia i choroby, obejmującą leczenie proktologiczne z 16.04.2025 r.; b) fakturę z 16.04.2025 r. za badanie rektoskopowe - 300 zł; c) fakturę z 16.04.2025 r. za leki - 435,90 zł. 4. W dniu 02.05.2025 r. pracownik socjalny przedstawił dyrektorowi Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wieliczce opinię w sprawie wniosku skarżącej o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, w której, wskazując na okoliczności zdrowotne, rodzinne i ekonomiczne skarżącej - stwierdzał możliwość częściowej partycypacji skarżącej w opłacie za pobyt ojca w DPS, proponując obniżenie z tego tytułu z kwoty 536,76 zł - na 400 zł miesięcznie. 5. W dniu 07.05.2025 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Wieliczce zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania administracyjnego wszczętego przez skarżącą wnioskiem z 11.04.2025 r. o całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt jej ojca w DPS (k. 135). Poinformował skarżącą o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały do tej pory spełnione oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Opisał poczynione w sprawie ustalenia w zakresie sytuacji dochodowej gospodarstwa skarżącej i podał, że "odmawia się całkowitego zwolnienia z odpłatności". Zaprezentował przyjmowaną wysokość przyszłej opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS ustalając ją na - 536,76 zł miesięcznie oraz stwierdził, że zachodzą przesłanki częściowego zwolnienia z tej opłaty do kwoty 400 zł. 6. Pismem z 29.05.2025 r. (k. 140) skarżąca wskazała na nieuwzględnienie w obliczeniach organu zaprezentowanych w piśmie z 7.05.2025 r. (pkt 5) wydatków jej oraz męża i wniosła o przesłuchanie świadków: E. K. (matki skarżącej), M. K. (siostry skarżącej), P. J. (męża skarżącej) oraz R. F. (sąsiadki skarżącej). Do pisma zostało również załączone oświadczenie męża skarżącej (k. 139), w którym wskazuje on na trudną sytuację życiową, ekonomiczną oraz zdrowotną oraz wymienia ponoszone wydatki. 7. W dniu 10.07.2025 r. odbyła się rozprawa administracyjna w ramach której przesłuchani zostali świadkowie P. J., M. K. oraz R. F. Wniosek o przesłuchanie E. K. został przez skarżącą cofnięty. 8. Decyzją z 01.08.2025 r. Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka: a) ustalił skarżącej opłatę za pobyt jej ojca w DPS - w wysokości 536,77 zł od 02.01.2025 r. oraz w wysokości 519,45 zł za styczeń 2025 r., b) częściowo zwolnił skarżącą z ww. opłaty w ten sposób, że opłata za okres od 01.02.2025 r. wynosiła 400 zł miesięcznie, a za styczeń 2025 r. 387,09 zł, c) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu wskazał, że miesięczna opłata za pobyt w DPS wynosi od 1 lutego 2025 r. 6 519,46 zł oraz 5 720,26 zł za okres od 02.01.2025 r. do 31.01.2025 r. Na podstawie decyzji z 24.02.2025 r. ojciec ponosi opłatę w wysokości 3 946,6 zł (od 2.01 do 31.01.2025 r.), 4078,15 zł (za luty-marzec 2025 r.), 4290,48 (od kwietnia 2025 r.) – co stanowi 70% jego dochodu i nie pokrywa całości kosztu jego pobytu w DPS. Do zapłaty pozostają zatem kwoty 1773, 66 zł (za styczeń), 2443,31 zł (luty i marzec) oraz 2228,98 zł (od kwietnia), co po podzieleniu przez 3 osoby zobowiązane daje kwoty: 591,22, 813,77 i 742,99 zł. Dalej organ wyjaśnił, że odpłatność ojca skarżącej nie pokrywa w całości kosztu jego pobytu w DPS, a osobą zobowiązaną do ponoszenia tych opłat jest m.in. skarżąca, której dochód wynosi 3 005,77 zł na osobę w rodzinie. Kryterium dochodowe dla gospodarstwa dwuosobowego wynosi 823 zł x 300% = 2469 zł. Wobec tego ustalono, że skarżąca powinna ponosić opłatę w wysokości 536,77 zł (3 005,77 zł – 2 469 zł = 536,77 zł). Od 01.02.2025 r. opłata wynosi zatem 536,77 zł, natomiast kwota należna do zapłaty przez skarżącą za okres od 02.01.2025 r. do 31.01.2025 r. (30 dni) wynosi 519,45 zł, gdyż za niepełny miesiąc pobytu opłatę ustala się dzieląc kwotę za pełny miesiąc pobytu przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni pobytu w danym miesiącu. Dokonując oceny zasobów i możliwości skarżącej, uwzględniając jej sytuację dochodową oraz zdrowotną, organ uznał za uzasadnione częściowe zwolnienie skarżącej z ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS i ustalił wysokość odpłatności na 400 zł. W tym względzie podał, że w sprawie występują przesłanki zwolnienia z opłat określone w art. 64 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Organ odnosząc się do informacji przekazanych przez świadków w dniu 10.07.2025 r. dot. trudnych relacji rodzinnych skarżącej, w tym twierdzeń o zaniedbaniach ojca podał, że sytuacje te nie mogą zostać zakwalifikowane jako rażące zaniedbania opiekuńczo-wychowawcze, które mogłyby uzasadniać całkowite zwolnienie z opłat za pobyt ojca w DPS – w myśl art. 64 pkt 7 ustawy. Organ podał, że skarżąca utrzymuje kontakt z ojcem, odwiedza go, co świadczy o istnieniu więzi rodzinnych. 9. W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi, iż nie rozważył faktu występowania przemocy (fizycznej i psychicznej) jaka miała miejsce ze strony ojca oraz niewywiązywania się ojca z obowiązku łożenia na jej utrzymanie – w kontekście przesłanki całkowitego zwolnienia jej z opłaty za DPS. Podkreśliła, że ojciec przez lata znęcał się na nią (bił, wyzywał) i nie płacił alimentów. Wskazała, że obecne kontakty z ojcem, to nie tyle pomoc jemu, co pomoc matce i wyraz troski o nią, którą odciąża od obowiązków w tym względzie. Podała, że w stosunku do matki, ojciec także dopuszczał się aktów przemocy i matka bała się go. 10. SKO w Krakowie decyzją z 21.10.2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że prawidłowo ustalono i wyliczono, iż skarżąca jest obowiązana ponosić opłatę w wysokości 536,77 zł miesięcznie oraz 519,45 zł za styczeń 2025 r. Zdaniem Kolegium Odwoławczego, organ I instancji słusznie udzielił skarżącej częściowego zwolnienia z ponoszenia tej opłaty. Wskazało SKO, że skarżąca jest w wieku produkcyjnym i nie przedstawiła dokumentów świadczących o przeciwwskazaniach zdrowotnych uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia. W ocenie SKO zarzuty odwołania były niezasadne, gdyż "ustawodawca nie uzależnia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS od wzajemnych relacji osobistych pomiędzy osobą zobowiązaną a osobą umieszczoną w DPS", a ponadto wskazało, że zobowiązania alimentacyjne stanowią instytucję prawa prywatnego w przeciwieństwie do obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS, który stanowi instytucję prawa publicznego. 11. W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie: a) art. 7, 77 par. 1 i par. 2 oraz art. 80 k.p.a. polegające na pominięciu zbadania podstaw całkowitego zwolnienia jej z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem skarżącej; b) art. 107 par. 3 k.p.a. poprzez sporządzenie zbyt ogólnego uzasadnienia decyzji; c) art. 8 k.p.a. poprzez pominięcie zarzutów odnośnie decyzji organu I instancji odnoszących się do braku analizy rażącego naruszenia przez osoby kierowaną do DPS obowiązku alimentacyjnego względem skarżącej; d) art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o nałożeniu na skarżącą opłaty za pobyt jej ojca w DPS. W uzasadnieniu podkreśliła, że organ pominął jej zarzuty odnośnie decyzji ustalającej odpłatność za pobyt jej ojca w DPS, w szczególności odnoszące się do rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem skarżącej. Wskazała, iż ojciec przez lata znęcał się nad nią, nad jej siostrą oraz nad matką, co zdaniem skarżącej - znalazło odzwierciedlenie we wnioskach z protokołów przesłuchań świadków, które w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz SKO - zostały pominięte. 12. SKO w Krakowie domagało się oddalenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 13. Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem kontrolowanych decyzji. 14. W sprawie nie ulegało wątpliwości, że skarżąca – jako zstępna (córka) mieszkańca DPS – należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt jej ojca w tym zakładzie. Powyższe wynika z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (aktualny publikator: Dz.U. 2026 r., poz. 639; dalej "u.p.s."). Dostrzec należy, że opłata obciążająca zstępną (córkę) za pobyt jej ojca w DPS może zostać nałożona albo w oparciu o zawartą w tym przedmiocie umowę, albo w drodze decyzji administracyjnej. W odniesieniu do pierwszej ze wskazanych wyżej możliwości ustalenia opłaty - zwrócić należy uwagę na przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Stanowi on, że opłata za pobyt mieszkańca w DPS wnoszona przez jego zstępnego - jest uiszczana zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, przy czym ten umowny tryb określenia opłaty wchodzić będzie w rachubę zasadniczo wówczas, gdy zobowiązany spełni określony przepisem próg dochodowy, przekraczający, w przypadku osoby w rodzinie, 300% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. Wskazany już wyżej art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi z kolei, że kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy ze (...) zstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez niego opłaty za pobyt tego mieszkańca w DPS, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości (podkr. Sądu). Z kolei drugi ("decyzyjny") tryb ustalenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS - uregulowany został w art. 61 ust. 2d u.p.s. i dotyczy sytuacji, gdy osoba zobowiązana wyrazi zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (por. art. 61 ust. 2e). Przepis art. 61 ust. 2d u.p.s. mówi, że jeżeli osoba zobowiązana do opłat odmawia zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (por. wyżej), to wysokość tej opłaty ustala w drodze decyzji organ właściwej gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (podkr. Sądu). Treść ostatnio cytowanego przepisu naprowadza na wniosek, że w pierwszej kolejności organ administracji zobowiązany jest do przeprowadzenia czynności zmierzających do zawarcia z osobą zobowiązaną umowy, o której stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., zaś dopiero w sytuacji, gdy zobowiązany odmówi zawarcia takiej umowy (o zaproponowanej treści), a wyraża zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego - aktualizuje się obowiązek organu administracji ustalenia przedmiotowej opłaty w drodze decyzji administracyjnej (art. 61 ust. 2d). W związku z powyższym zwrócić należy uwagę na dwie kwestie: - pierwsza to wynikający z przepisów obligatoryjny wymóg sporządzenia przez organ administracji projektu umowy i zaoferowania jej osobie zobowiązanej celem oceny możliwości akceptacji jej treści (warunków); - druga, to fakt, iż w sytuacji, w której osoba zobowiązana do ponoszenia opłat odmawia jednak zawarcia zaproponowanej jej umowy, lecz wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. art. 61 ust. 2e u.p.s.) organ, ustalając w decyzji administracyjnej wysokość tej opłaty, zobowiązany jest uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (300% tego kryterium pozostające zobowiązanemu po wniesieniu opłaty), lecz także "możliwości" (podkr. Sądu) osoby zobowiązanej. Powyższe wynika z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s. zawartego w art. 61 ust. 2d u.p.s. (por. także np. wyrok NSA z 20.07.2023 r., sygn. akt I OSK 1620/23). "Możliwości" o których mowa w przepisie art. 103 ust. 2 u.p.s. oznaczają zaś realną zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca w DPS - w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 31.03.2026 r., sygn. akt II SA/Gl 1573/25 i podana tam literatura). Ocena zaś tych "możliwości" pozostawiona została organowi administracji, jednakże powyższe wymaga należytego ukierunkowania postępowania dowodowego i przeprowadzenia wnikliwej oceny jego wyników. 15.1. Analiza kontrolowanej sprawy w kontekście przedstawionych regulacji prawnych i ich wykładni, nakazywała krytycznie ocenić wydane w sprawie decyzje i postępowanie je poprzedzające. 16.2. Po pierwsze, z akt sprawy nie wynika, aby organ sporządził, a następnie przedłożył skarżącej projekt umowy, o której stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Co prawda, w piśmie z 7.05.2025 r. (k. 135) – organ zaprezentował operacje rachunkowe i finalnie ustaloną skarżącej opłatę za pobyt jej ojca w DPS, niemniej nastąpiło to w "zawiadomieniu o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy". W żadnym razie, powyższego pisma nie można kwalifikować jako projektu umowy, którego sporządzenie i zaoferowanie stronie – jest wymagane przez powołane wyżej przepisy. Przedstawienie przez organ konkretnego projektu umowy i uzyskanie odmowy jego podpisania stanowi obligatoryjny warunek wstępny do przejścia na "decyzyjny" tryb ustalania opłaty z art. 61 ust. 2d u.p.s. Podkreślić przy tym trzeba, że wyrażane przez stronę deklaracje co do braku możliwości finansowych partycypowania w opłatach, nie zwalniało organu z formalnego wymogu sporządzenia i zaoferowania jej projektu umowy. 16.3. Po drugie, odnosząc się do oceny "możliwości" o których stanowi art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., zauważyć należy, że organ I instancji, co prawda udzielił skarżącej częściowego zwolnienia z ustalonej opłaty (obniżając ją z kwoty 536,77 zł do kwoty 400 zł miesięcznie), jednakże sam fakt przyznania częściowego zwolnienia, nie eliminuje powinności organu prawidłowego zbadania (ustalenia) i oceny realnych możliwości strony do ponoszenia takiej opłaty. Analiza warstwy motywacyjnej decyzji organu I instancji wskazuje, iż oceniane rozstrzygnięcie miało charakter arbitralny, nieprezentujący w istocie argumentacji w powyższym względzie. W szczególności zaś, ustalenie kwoty opłaty (po dokonanym zwolnieniu) - na poziomie 400 zł miesięcznie, nastąpiło bez głębszej analizy sytuacji finansowej skarżącej, w tym bilansu jej budżetu domowego wynikającego z zaoferowanych organowi dokumentów, obrazujących realnie ponoszone koszty życia. Organ bezkrytycznie przyjął wskazaną wyżej kwotę 400 zł z propozycji pracownika socjalnego (por. punkt 4. uzasadnienia), nie wyjaśniając przy tym w uzasadnieniu decyzji, dlaczego obciążenie skarżącej kwotą 400 zł odpowiada realnym zdolnościom finansowym jej rodziny, ocenianym z perspektywy struktury udokumentowanych kosztów wynikających także z uwarunkowań zdrowotnych, z jakimi rodzina ta się boryka. Pominięty został m.in. fakt, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną (orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane na stałe – symbol 05-R), co niewątpliwie wpływać może na zdolność zarobkowania, jak też obciążenia stałymi, wysokimi i przede wszystkim - udokumentowanymi - kosztami leczenia oraz licznymi opłatami bytowo-mieszkaniowymi. Dokładnej analizy sytuacji skarżącej wynikającej z powyższych uwarunkowań (kosztów z nimi związanych) nie przeprowadził organ przy ustalaniu opłaty w tej sprawie. Stanowiło to o naruszeniu art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. 16.4. Po trzecie – co stanowi najpoważniejsze uchybienie w sprawie – organy obu instancji naruszyły prawo materialne i procesowego poprzez brak wnikliwej oceny przesłanki zwolnienia z opłaty, określonej w art. 64 pkt 7 u.p.s. Na okoliczność – mającą w ocenie skarżącej realizować przesłankę zwolnienia ujętą we wskazanym przepisie, skarżąca zaprezentowała twierdzenia oraz powołała dowody, które zostały następnie przeprowadzone w toku postępowaniu. Odnośnie powyższych dowodów i twierdzeń skarżącej, organ I instancji sformułował wyłącznie tezę o braku podstaw do całkowitego zwolnienia jej z opłat. Tezie tej nie towarzyszyła jednak prezentacja argumentacji przemawiającej za zasadnością przyjętego stanowiska. Inaczej mówiąc, organ I instancji nie poddał analizie (nie ocenił) dowodów przeprowadzonych w postępowaniu na okoliczność zwolnienia skarżącej z opłat w oparciu o przesłankę określoną w art. 64 pkt 7 u.p.s. Z kolei SKO w Krakowie, w wydanej decyzji w ogóle pominęło art. 64 u.p.s., formułując przy tym całkowicie błędny i sprzeczny z obowiązującym stanem prawnym pogląd, jakoby "ustawodawca nie uzależniał obowiązku ponoszenia opłaty od wzajemnych relacji osobistych pomiędzy osobą zobowiązaną a osobą umieszczoną w DPS". Dostrzec należy, iż przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. – dopuszcza zwolnienie z opłaty, jeżeli osoba kierowana do DPS lub mieszkaniec domu rażąco naruszał obowiązek alimentacyjny lub inne obowiązki rodzinne względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (podkr. Sądu). Żadnych ocen w tym względzie nie przeprowadził organ odwoławczy. Zaniechanie to nastąpiło w sytuacji, gdy skarżąca, tak we wniosku z 11.04.2025 r., jak też w odwołaniu - wprost i jednoznacznie powoływała się na stosowanie wobec niej, jej siostry i matki wieloletniej przemocy domowej przez ojca oraz rażące zaniedbywanie przez niego obowiązków rodzinnych. Jak wskazał NSA w wyroku z 11.05.2026 r. (sygn. akt I OSK 856/24), "celem wprowadzenia art. 64 pkt 7 u.p.s. było przeciwdziałanie sytuacjom, w których osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS byłyby obarczane tym obowiązkiem, pomimo że członek rodziny postępował względem nich w sposób naganny, lekceważący, zaniedbując podstawowe obowiązki rodzinne". NSA wprost wyjaśnił w przywołanym orzeczeniu, że w ramach przesłanek rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych z art. 64 pkt 7 u.p.s. mieści się w szczególności stosowanie przemocy fizycznej i psychicznej, wszczynanie awantur, ubliżanie oraz brak jakiegokolwiek wsparcia. Przemoc ze strony mieszkańca DPS stanowi zatem - w świetle orzecznictwa NSA - w pełni wystarczającą, autonomiczną przesłankę uzasadniającą całkowite zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. stanowi co prawda, że strona wykazuje wskazane w nim okoliczności "w szczególności na podstawie dokumentów", jednakże użycie sformułowania "w szczególności" oznacza, iż nie jest to katalog zamknięty i przepis ten w żaden sposób nie wyklucza dowodu z zeznań świadków. W kontekście zaniechania przez organy administracji miarodajnych ocen sprawy podkreślić należy, że nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organów zarówno w ocenie dowodów znajdujących się w aktach sprawy, jak i w kształtowaniu stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 2.08.2024 r., sygn. akt I OSK 2403/23). Analizowane wyżej zaniechanie świadczy niewątpliwe o naruszeniu przez oba orzekające organy administracji przepisów art. 7, 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro nie można wykluczyć, że wnikliwa ocena dowodów zaoferowanych przez skarżącą, mogła skutkować odmiennym, od przyjętego przez organy administracji, kierunkiem rozstrzygnięcia tej sprawy. Zagadnienie powyższe, organy administracji uczynią przedmiotem szczegółowej analizy i wypowiedzą się, czy twierdzeniom skarżącej i zaoferowanym przez nią dowodom na poparcie twierdzeń o realizacji przesłanki zwolnienia z opłat określonej w art. 64 pkt 7 u.p.s.a– dają wiarę, czy też odmawiają im wiarygodności i mocy dowodowej. Stanowisko w tym względzie organy należycie umotywują. 17. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił obie kontrolowane decyzje uznając, że naruszają one przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2026 r., poz. 143). Wskazania co do sposobu ponownego procedowania organu administracji wynikają z przedstawionych wyżej rozważań.