II SA/Bk 216/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant sekretarz sądowy Emilia Jarząbska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 maja 2026 r. sprawy ze skargi K. I. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lutego 2026 r. nr DOS3.513.D522.2025.9.K1063 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 października 2025 r. numer DOS3.513.D522.2025.5.K1025.

Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z 3 lutego 2026 r. nr DOS3.513.D522.2025.9.K1063 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z 22 października 2025 r. nr DOS3.513.D522.2025.5.K1025, odmawiającą K. I. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzja została wydana na podstawie następujących okoliczności faktycznych i prawnych. K. I.w dniu 28 lipca 2025 r. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 906; dalej powoływana jako ustawa) wraz z oświadczeniem świadka W. K.oraz decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 17 czerwca 2025 r. w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w latach 1987-1989 był działaczem NSZZ "Solidarność" Rolników Indywidualnych, brał udział w zebraniach i spotkaniach, które miały miejsce w Suwałkach, Augustowie i w Białymstoku; brał udział w proteście rolniczym w Suwałkach; brał udział w spotkaniach Obywatelskiego Komitetu Poszukiwań Zaginionych Mieszkańców Suwalszczyzny w lipcu 1945 r. Organ przed wydaniem decyzji, w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących wnioskodawcy oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów (pismo z 29 lipca 2025 r.). Kwerenda przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdziła okoliczności prowadzenia przez stronę działalności opozycyjnej bądź podlegania przez nią represjom określonym w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej (pismo z 25 sierpnia 2025 r.). Nadto w dniu 9 września 2025 r. organ przeprowadził kwerendę na stronach internetowych (notatka k. 22 akt administracyjnych), na których nie udało się odnaleźć informacji dotyczących działalności opozycyjnej lub doznanych represji przez wnioskodawcę. W piśmie poprzedzającym wydanie decyzji z 9 września 2025 r. organ poinformował wnioskodawcę, że po analizie zgromadzonych w sprawie dowodów, wydanie decyzji zgodnej z żądaniem jest niemożliwe. Pouczono, że jeżeli wnioskodawca podtrzymuje wniosek to powinien przesłać dodatkowe dowody, którymi mogą być np. dokumenty, zaświadczenia instytucji archiwalnych, urzędów, organizacji, oświadczenia i zeznania świadków (pisemne, indywidulane, szczegółowe), publikacje naukowe, inne dokumenty potwierdzające represje: świadectwa pracy, wyroki sądów, dokumenty wytworzone przez ówczesny aparat represji. W odpowiedzi na to pismo wnioskodawca podtrzymał wniosek i podał, że jego zdaniem on i jego starsi koledzy W.K. oraz L.C. prowadzili działalność opozycyjną nawet dłużej niż 12 miesięcy, bo były to lata 1987-1989. Pismo zostało podpisane przez wnioskodawcę oraz W.K.i L. C.. Do pisma dołączono oryginalny plakat wyborczy z 1989 r. Decyzją z 22 października 2025 r. nr DOS3.513.D522.2025.5.K1025 Szef Urzędu odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 2 ustawy. Organ stwierdził, że wnioskodawca podejmował pewne działania o charakterze opozycyjnym polegające głównie na uczestnictwie w spotkaniach Obywatelskiego Komitetu Poszukiwań Zaginionych Mieszkańców Suwalszczyzny. Nie zostało natomiast wykazane, że działalność ta była prowadzona nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy oraz była zagrożona odpowiedzialnością karną – co jest ustawowym warunkiem uznania za działalność opozycyjną w rozumieniu ustawy. Świadek choć potwierdza pewien udział wnioskodawcy, to nie przedstawił takich informacji które pozwalałyby na precyzyjne ustalenie, że działalność ta spełnia kryterium długotrwałości i systematyczności o których mowa w ustawie. Nadto wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. K. I. nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie z 21 listopada 2025 r. poprzedzającym wydanie decyzji organ poinformował, że nie jest możliwe wydanie decyzji zgodnie z żądaniem. Ponownie pouczono, że jeżeli wnioskodawca podtrzymuje wniosek to powinien przesłać dodatkowe dowody, którymi mogą być np. dokumenty, zaświadczenia instytucji archiwalnych, urzędów, organizacji, oświadczenia i zeznania świadków (pisemne, indywidulane, szczegółowe), publikacje naukowe, inne dokumenty potwierdzające represje: świadectwa pracy, wyroki sądów, dokumenty wytworzone przez ówczesny aparat represji. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał pismo w którym oświadczył, że podtrzymuje swój wniosek gdyż prowadził działalność opozycyjną wraz z kolegami podpisanymi pod tym pismem oraz dołączył zaświadczenie z Wojskowego Centrum Rekrutacji w Suwałkach o przebiegu swojej służby wojskowej. Organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ponownie stwierdzono, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 lub 3 ustawy. Zdaniem organu na podstawie zebranych dowodów nie udało się potwierdzić, że K. I.działał przez co najmniej 12 miesięcy w ramach zorganizowanych struktur opozycyjnych lub we współpracy z nimi. W ocenie organu informacje zawarte we wniosku oraz oświadczeniu świadka nie dają podstaw do potwierdzenia stronie wnioskowanego statusu. Wnioskodawca w kontekście prowadzonej działalności wskazał jedynie ogólnikowe informacje, a jego działalność miała się koncentrować na przynależności do NSZZ Solidarność RI oraz udziale w zebraniach i spotkaniach. Świadek – W.K., potwierdził jedynie udział strony w spotkaniach i jednej akcji protestacyjnej w Suwałkach. Wnioskodawca nie opisał żadnych szczegółów swojej działalności, których świadek również nie wskazał. Oświadczenie świadka nie zawiera żadnych konkretnych informacji, opisujących szczegóły nielegalnych wówczas działań, ich zakres, częstotliwość, formę organizacyjną ani innych istotnych elementów. Organ podniósł, że udział w spotkaniach działaczy Solidarności, zaangażowanie się w działalność Obywatelskiego Komitetu Poszukiwań Zaginionych Mieszkańców Suwalszczyzny oraz wzięcie udziału w akcji protestacyjnej zasługuje na pochwałę, jednakże nie jest to wystarczający czynnik by potwierdzić wnioskowany status. Przesłany przez stronę plakat wyborczy z 1989 r. również nie może zostać uznany za istotny dowód potwierdzający działalność strony w rozumieniu art. 2 ww. ustawy. Na etapie postępowania odwoławczego wnioskodawca przedłożył jedynie zaświadczenie z WCR w Suwałkach. Organ uznał, że brak jest w działaniach strony przymiotu samodzielności, systematyczności, ciągłości i długotrwałości prowadzenia działalności w opozycji antykomunistycznej oraz elementu organizacyjnego, tj. prowadzenia działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Podkreślono, że zgodnie z ustawą, za działalność opozycyjną uznaje się tylko świadomą, zakazaną przez władze aktywność prowadzoną przez co najmniej rok w sposób zorganizowany lub we współpracy z takimi strukturami - i to w celu walki o wolność i suwerenność lub polityczne prawa człowieka. Odnosząc się do kwestii przynależności wnioskodawcy do NSZZ Solidarność RI organ stwierdził, że nie podważa, że wnioskodawca był członkiem ww. związków, jednakże samo członkostwo w Solidarności RI i opłacanie składek, bez podejmowania konkretnych czynności, nie może zostać uznane za działalność w rozumieniu art. 2 ww. ustawy (tak WSA w Bydgoszczy w wyroku z 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19). Podniesiono, że wnioskodawca powoływał się na następujących świadków: W.K., L.C. oraz na etapie postępowania odwoławczego W. K.2, W. M. oraz S. K.. Oprócz oświadczenia W. K., wnioskodawca nie przedłożył jednak pisemnych oświadczeń wskazanych osób. Tymczasem zeznanie świadka powinno mieć postać oświadczenia, wypowiedzi werbalnej o posiadanych wiadomościach dotyczących faktów odnoszących się do wnioskodawcy, a nie samego podpisania się pod jego życiorysem. Zebrany materiał nie zawiera również dowodów represji spełniających kryteria ustawowe z art. 3 pkt 2 ustawy. Wnioskodawca stwierdził, że represyjnie przedłużono mu o pół roku służbę wojskową. Tymczasem w toku postępowania wyjaśniającego nie udało się odnaleźć dowodów, by odbywanie przez stronę czynnej służby wojskowej miało represyjny charakter, tj. by było spowodowane działalnością strony na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ustalenia w sprawie wskazują, że było to tylko realizacją powszechnego obowiązku obrony określonego w ustawie o powszechnym obowiązku obrony PRL oraz innych wówczas obowiązujących przepisów. Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniósł K. I. i opisał swoją działalność opozycyjną. Wskazał, że jego działalność polegała przede wszystkim na kolportowaniu oraz roznoszeniu ulotek o charakterze antykomunistycznym. Ulotki te zawierały informacje o działaniach środowisk opozycyjnych, krytykę władz komunistycznych oraz treści wzywające do sprzeciwu wobec ograniczania praw i wolności obywatelskich. Materiały te były rozpowszechniane w sposób konspiracyjny. Skarżący rozwieszał ulotki głównie w miejscach publicznych, takich jak przystanki komunikacji miejskiej, słupy ogłoszeniowe, okolice zakładów pracy, szkół oraz inne miejsca często odwiedzane przez mieszkańców. Ulotki i plakaty przetrzymywał w stodole na terenie posesji ojca, z zachowaniem ostrożności ze względu na realne zagrożenie ich zniszczenia lub konfiskaty przez organy bezpieczeństwa państwa. Celem tych działań było dotarcie z niezależną informacją do jak najszerszego grona odbiorców w sytuacji, gdy oficjalne media pozostawały pod kontrolą władz państwowych. Jednocześnie brał udział w działalności struktur NSZZ RI uczestnicząc w spotkaniach organizacyjnych tego związku. Podczas tych spotkań podpisywał listy obecności oraz brał udział w działaniach mających na celu organizowanie środowiska rolników indywidulanych i wspieranie niezależnego ruchu związkowego na wsi. Informacje uzyskiwane podczas tych spotkań przekazywał następnie mieszkańcom swojej wsi oraz okolicznych miejscowości, w szczególności osobom starszym, które często nie miały dostępu do niezależnych źródeł informacji. W ten sposób rozpowszechniał wiadomości dotyczące działalności środowisk opozycyjnych, sytuacji społeczno-politycznej w kraju oraz działań podejmowanych przez ruch "Solidarność". Brał również udział w spotkaniach organizowanych przez Obywatelski Komitet Poszukiwań Zaginionych Mieszkańców Suwalszczyzny. Komitet ten zajmował się wyjaśnieniem losów osób zaginionych w niewyjaśnionych okolicznościach na terenie Suwalszczyzny oraz podejmował działania o charakterze społecznym i obywatelskim, mające na celu ujawnienie prawdy o tych wydarzeniach. Udział w tych spotkaniach stanowił formę aktywności obywatelskiej oraz wyraz sprzeciwu wobec braku transparentności działań władz państwowych. Następnie skarżący podał, że w okresie od 23 października 1979 r. do 3 kwietnia 1982 r. odbywał obowiązkową służbę wojskową. Służbę tę wydłużono o dodatkowe 6 miesięcy jako formę represji, co skutkowało również długotrwałym oddzieleniem od rodziny. Pomimo tych trudności, skarżący nie zmienił swoich poglądów politycznych i przygotowywał się do dalszej aktywności po zakończeniu służby. Wydłużenie okresu służby, w ocenie skarżącego, stanowiło formę represji, a także powodowało oddzielenie go od rodziny w okresie szczególnie trudnym społecznie i politycznie, w czasie wprowadzenia stanu wojennego. Skarżący podniósł, że działalność ta była prowadzona z pełną świadomością ryzyka, jakie wiązało się z podejmowaniem aktywności opozycyjnej w realiach państwa komunistycznego. W tamtym czasie organy bezpieczeństwa państwa podejmowały działania mające na celu zwalczanie wszelkich przejawów opozycji politycznej, w tym również kolportażu nielegalnych wydawnictw i ulotek. Z uwagi na możliwość zatrzymania, przesłuchań, rewizji lub innych represji, działania te były prowadzone w sposób ostrożny, często w godzinach nocnych lub wczesnoporonnych. Pomimo istniejącego zagrożenia skarżący podejmował te działania z przekonania o konieczności przeciwstawienia się systemowi komunistycznemu oraz w celu wspierania dążeń do odzyskania przez Polskę pełnej suwerenności i przywrócenia podstawowych praw obywatelskich. Działalność skarżącego była elementem szerszych działań środowisk opozycyjnych, które poprzez rozpowszechnianie niezależnych informacji oraz budowanie świadomości społecznej sprzeciwiały się funkcjonowaniu sytemu komunistycznego w Polsce. Skarżący na potwierdzenie powyższych okoliczności do skargi dołączył oświadczenia świadków: S. K.; W.M.; L.C. i W.K.. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Kontroli sądu poddana została decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 3 lutego 2026 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 22 października 2025 r., odmawiającą skarżącemu – K.I. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na wstępie przywołać należy przepisy, które w tej sprawie znalazły zastosowanie. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 906 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ww. ustawy). Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 pkt 2 ustawy jest osoba, która przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przepisy ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość (tak m.in. WSA w Gliwicach w wyroku z 3 marca 2022 r., II SA/Gl 1438/21; WSA w Warszawie w wyroku z 7 września 2020 r., IV SA/Wa 53/20 oraz WSA w Poznaniu w wyroku z 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16, pub. CBOSA). W orzecznictwie podkreśla się też, że działalność określona w art. 2 ustawy, to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność w ramach struktur zakłada członkostwo w określonej grupie (tak też m.in. WSA w Warszawie w wyroku z 26 lutego 2021 r., IV SA/Wa 1702/20, CBOSA). Kluczowym zagadnieniem w niniejszej sprawie było zatem ustalenie, czy skarżący spełnił ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący w toku postępowania, w celu wykazania spełnienia przesłanek działalności opozycyjnej wskazał, że jego działalność polegała na: - kolportowaniu oraz roznoszeniu ulotek o charakterze antykomunistycznym; - udziale w działalności struktur NSZZ "Solidarność" RI polegającym na uczestnictwie w spotkaniach organizacyjnych tego związku. Podczas tych spotkań podpisywał listy obecności oraz brał udział w działaniach mających na celu organizowanie środowiska rolników indywidulanych i wspieranie niezależnego ruchu związkowego na wsi. Informacje uzyskiwane podczas tych spotkań przekazywał następnie mieszkańcom swoje wsi oraz okolicznych miejscowości; - braniu udziału w spotkaniach organizowanych przez Obywatelski Komitet Poszukiwań Zaginionych Mieszkańców Suwalszczyzny. Z kolei jako okoliczność potwierdzającą represję wobec niego, skarżący wskazał przedłużenie o pół roku służby wojskowej. Natomiast organ odmawiając skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej powołaną ustawą. W ocenie organu, materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że strona prowadziła działalność opozycyjną, jak również by podlegała represjom, o których mowa w ustawie. W ocenie sądu o ile stwierdzenie, że wnioskodawca nie podlegał represjom zasługuje na aprobatę o tyle stwierdzenie, że wnioskodawca nie prowadził działalności opozycyjnej jest co najmniej przedwczesne. W pierwszej kolejności sąd uzasadni stanowisko dotyczące zasadności przyjęcia, że skarżący nie był represjonowany z powodów politycznych. Zaistnienie przesłanek warunkujących przyznanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle normy art. 3 pkt 2 ustawy, wymaga stwierdzenia, że strona wnioskująca, została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, do pełnienia zasadniczej służby wojskowej lub czynnej służby wojskowej w ramach ćwiczeń wojskowych, którą pełniła przez okres powyżej 30 dni. Tego rodzaju okoliczność w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Przedłużenie zasadniczej służby wojskowej, w przypadku skarżącego, najpierw nastąpiło na mocy uchwały nr 217/81 Rady Ministrów z 15 października 1981 r. w sprawie przedłużenia o dwa miesiące czasu trwania zasadniczej służby wojskowej żołnierzom wcielonym w okresie jesienno-zimowym 1979/1980 r., odbywającym służbę w jednostkach wojsk lądowych, następnie na mocy § 1 uchwały Rady Państwa z 12 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa. (Dz. U. Nr 29, poz. 155), wydanej m.in. na podstawie dekretu z 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154), zgodnie z którym stan wojenny na całym terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadza się ze względu na obronność państwa w razie niebezpieczeństwa naruszenia suwerenności i niepodległości Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej albo ze względu na bezpieczeństwo państwa w razie poważnego narażenia lub naruszenia spokoju, ładu i porządku publicznego w kraju (art. 1 ust. 2 dekretu z 12 grudnia 1981 r.), wprowadzenie stanu wojennego następuje w drodze uchwały Rady Państwa, określającej terytorium, datę i wzgląd, na który stan wojenny został wprowadzony. W tym samym trybie następuje zniesienie stanu wojennego (art. 2 ust. 1 dekretu z 12 grudnia 1981 r.), wprowadzenie stanu wojennego powoduje również obowiązek wykonywania przez obywateli polskich powszechnego obowiązku obrony, określonego w przepisach ustawy o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, stosownie do postanowień uchwały Rady Państwa w sprawie wprowadzenia stanu wojennego (art. 4 ust. 2 dekretu z 12 grudnia 1981 r.). W uchwale Rady Państwa z 12 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa, w § 2 pkt 1 określono również, że w czasie obowiązywania stanu wojennego stosuje się obowiązujące w czasie wojny przepisy ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111): w zakresie służby wojskowej - przepisy art. 110-117. Stosownie do art. 111 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (wersja od 1 września 1979 r. do 21 listopada 1983 r.), żołnierze odbywający czynną służbę wojskową (art. 62 pkt 1) oraz żołnierze powołani do tej służby stosownie do art. 110 pozostają w czynnej służbie wojskowej do czasu zwolnienia, natomiast zgodnie z art. 237 tej ustawy, w czasie obowiązywania stanu wojennego stosuje się w zakresie obowiązku służby wojskowej, służby w obronie cywilnej i służby w jednostkach zmilitaryzowanych oraz świadczeń na rzecz obrony przepisy obowiązujące w czasie wojny, jeżeli Rada Państwa wprowadzając stan wojenny nie postanowi inaczej. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że przedłużenie służby wojskowej nastąpiło z przyczyn politycznych za działalność skarżącego na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy. Zasadnie organ stwierdził, że pełnienie przez skarżącego zasadniczej służby wojskowej było realizacją powszechnego obowiązku obrony określonego w ustawie o powszechnym obowiązku obrony PRL. Przechodząc do uzasadnienia dotyczącego odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wskazać należy, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy (pkt 1) oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (pkt 2). Z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy wynika obowiązek przedłożenia przez wnioskodawcę stosownych dokumentów, w tym dowodów potwierdzających spełnienie warunków określonych w definicjach - działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3). Fakt ten jednak nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 16 listopada 2021 r., II SA/Gl 925/21). W wyroku NSA z 21 maja 2024 r., III OSK 1972/22, wskazano, że "jakkolwiek z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wynika powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, to jednak nie należy na podstawie tego przepisu wnosić, że organ orzekający w sprawie jest całkowicie zwolniony od prowadzenia postępowania dowodowego i wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku. To organ jest bowiem gospodarzem postępowania, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 K.p.a). Mimo ciążących na stronie obowiązkach dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy, z obowiązku ich oceny ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli strona w postępowaniu administracyjnym nie była zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. (...) Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie nie wykorzystano wszystkich dostępnych instrumentów prawnych, które mogłyby przyczynić się do oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku. Organ mógł choćby wystąpić do (...) regionalnych struktur NSZZ "Solidarność". Mowa tu także o możliwości wystąpienia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Należy zwrócić uwagę, że możliwość wystąpienia przez organ do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej o zaopiniowanie wniosku przewidział ustawodawca w treści art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji. Uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji stanowi wprawdzie wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów" (CBOSA). W sprawie niniejszej w ocenie sądu organ nie wypełnił w sposób należyty obowiązku podejmowania działań związanych ze zgromadzeniem materiału dowodowego oraz uczynienia zadość zasadzie prawdy obiektywnej. Organ prowadzący postępowanie nie tylko ograniczył swoją aktywność dowodową do czynności przewidzianych w art. 5 ust. 5 ustawy, przeglądu stron internetowych, analizy pisemnych wyjaśnień strony skarżącej i oświadczenia jednego świadka, ale zaniechał przesłuchania dodatkowych świadków wskazywanych przez skarżącego. Świadkowie ci zostali wskazani w piśmie z 19 stycznia 2026 r., które zostało podpisane przez skarżącego i tych świadków. Organ przed wydaniem decyzji zaniechał wezwania skarżącego do złożenia pisemnych oświadczeń tych świadków stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, że "wnioskodawca powoływał się na następujących świadków: W.K., L.C. oraz na etapie postępowania odwoławczego W. K., W. M. oraz S. K.. Oprócz oświadczenia W. K., wnioskodawca nie przedłożył jednak pisemnych oświadczeń wskazanych osób. Tymczasem zeznanie świadka powinno mieć postać oświadczenia, wypowiedzi werbalnej o posiadanych wiadomościach dotyczących faktów odnoszących się do wnioskodawcy, a nie samego podpisania się pod jego życiorysem". Oświadczenia świadków w wymaganej formie zostały złożone przez skarżącego na etapie postępowania sądowego. Organ pomimo wiedzy o istnieniu tych świadków nie wezwał skarżącego do złożenia przez nich oświadczeń w formie pisemnej i oparł swoją decyzję odmowną na oświadczeniu jednego świadka. Organ zatem zaniechał przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego. Zaniechał skutecznego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków wskazywanych przez wnioskodawcę ale także nie podjął z własnej inicjatywy żadnych działań, poza uwzględnieniem oświadczenia jednego świadka, przejrzeniem stron internetowych i przeanalizowaniem dokumentacji z IPN. Nie zwrócił się choćby do regionalnych struktur NSZZ "Solidarność" RI czy w ich archiwach znajduje się jakakolwiek dokumentacja potwierdzająca status wnioskodawcy za sporny okres. Przy takich brakach dowodowych przedwczesna jest zatem ocena organu, że analiza zebranego w toku postępowania materiału dowodowego nie prowadzi, do wniosku, że skarżący prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy działalność, o której mowa w art. 2 ustawy. Sąd zaznacza przy tym, że jakkolwiek przeprowadzenie szerszego postępowania wyjaśniającego nie było bezwzględnym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie, to niewątpliwie, pozwoliłoby stwierdzić, że w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący, w zakresie możliwym do przeprowadzenia – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Należy w tym miejscu również wyraźnie zaakcentować, że w sprawie niniejszej postępowanie wyjaśniające powinno być uzupełnione o przeprowadzenie dowodu z zeznań dodatkowych świadków, natomiast prowadzenie postępowania jeszcze w szerszym zakresie należy do uznania organu. Przeprowadzenie dodatkowych dowodów nie pozbawia organu prawa do oceny ich przydatności dla pozytywnego rozpoznania wniosku, a także, wiarygodności, w świetle zasady swobodnej oceny dowodów o jakiej mowa w art. 80 K.p.a. Sąd bowiem nie przesądza tym samym ostatecznego kierunku rozstrzygnięcia sprawy, dostrzega natomiast potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na konkretnych dodatkowych świadków, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Kontynuując postępowanie wyjaśniające organ powinien uwzględnić poczynione wyżej uwagi i podjąć próby zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego, a następnie na podstawie zgromadzonego kompletnego materiału dowodowego ustalić niewadliwy stan faktyczny sprawy, który będzie stanowił podstawę wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego przepisom obowiązującego prawa. Z uwagi na powyższe w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zważywszy, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzeczono - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., o uchyleniu zaskarżonych decyzji. Elżbieta Lemańska Marek Leszczyński Marta Joanna Czubkowska