III OZ 162/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2026 r. sygn. akt IV SPP/Wa 39/25 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2025 r. sygn. akt IV SPP/Wa 39/25 w sprawie ze skargi J.A. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 stycznia 2024 r. nr DSE3-K0918-D4730-24/24 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 31 marca 2025 r., sygn. akt IV SPP/Wa 39/25, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany wcześniejszego postanowienia z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt IV SPP/Wa 154/24, którym nie uwzględniono wniosku J.A. (dalej: "skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 24 kwietnia 2025 r. wraz z pouczeniem o przysługującym mu siedmiodniowym terminie do wniesienia sprzeciwu. W dniu 5 maja 2025 r. skarżący złożył w biurze podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od wskazanego postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 marca 2025 r. Postanowieniem z dnia 13 maja 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił powyższy sprzeciw jako wniesiony po upływie ustawowego terminu. Następnie pismem z dnia 9 czerwca 2025 r. skarżący zaskarżył to postanowienie, wnosząc zażalenie, a także domagając się przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że zamierzał złożyć sprzeciw w dniu 2 maja 2025 r. w biurze podawczym Sądu, jednak z uwagi na jego nieczynność dla interesantów oraz przekonanie, iż przesyłka nadana za pośrednictwem operatora pocztowego zostałaby doręczona po dniu 5 maja 2025 r., zdecydował się na osobiste złożenie sprzeciwu dopiero w tym dniu. Podniósł przy tym, że w jego ocenie pouczenie sądowe powinno zawierać również wykaz dni wolnych od pracy. Postanowieniem z dnia 9 września 2025 r., sygn. akt III OZ 411/25, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego, podzielając stanowisko, że termin do wniesienia sprzeciwu upływał w dniu 2 maja 2025 r., podczas gdy skarżący dokonał tej czynności dopiero w dniu 5 maja 2025 r. Skoro zatem sprzeciw został złożony osobiście w sądzie pierwszej instancji po upływie ustawowego terminu, zasadnie przyjęto, iż podlega on odrzuceniu. Jednocześnie odniesiono się do kwestii sposobu obliczania terminu, wskazując, że okoliczność ustanowienia dnia 2 maja 2025 r. dniem wolnym od pracy na podstawie wewnętrznych regulacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie stanowi przesłanki wyłączającej ten dzień z biegu terminów procesowych. W konsekwencji uznano, że sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy do odrzucenia sprzeciwu jako wniesionego z uchybieniem terminu. Następnie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że istota sprawy na tym etapie postępowania sprowadza się do oceny, czy przytoczone przez skarżącego okoliczności mogą zostać zakwalifikowane jako brak winy w uchybieniu terminowi w rozumieniu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Jak podkreślono, z twierdzeń samego skarżącego wynikało, iż miał on świadomość, że termin do wniesienia sprzeciwu upływał w dniu 2 maja 2025 r., jednak zrezygnował z nadania pisma drogą pocztową, kierując się chęcią uniknięcia kosztów oraz przekonaniem, że złożenie pisma bezpośrednio w biurze podawczym w dniu 5 maja 2025 r. zapewni szybsze jego doręczenie. Takie zachowanie zostało ocenione przez Sąd jako noszące znamiona niedbalstwa, co wyklucza uznanie uchybienia terminowi za niezawinione. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia sprzeciwu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przywrócenia terminu służy zniesieniu negatywnych konsekwencji jego uchybienia w sytuacji, gdy doszło do niego na skutek okoliczności, za które strona zobowiązana do dokonania czynności procesowej w określonym czasie nie ponosi odpowiedzialności. "Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu". Jednocześnie "w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu", przy czym wraz z tym wnioskiem należy również dokonać czynności, która nie została podjęta w terminie. Z powyższych unormowań wynika, że omawiana instytucja ma charakter szczególny i jej zastosowanie jest wyłączone w przypadku stwierdzenia choćby niewielkiego niedbalstwa po stronie uczestnika postępowania. Oznacza to, że przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy jego uchybienie było następstwem przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia, nawet przy dochowaniu najwyższej staranności wymaganej w danych okolicznościach. W orzecznictwie przyjmuje się, że do takich niezawinionych przyczyn zalicza się m.in. sytuacje nadzwyczajne, jak zakłócenia komunikacyjne, klęski żywiołowe (np. powódź czy pożar), bądź nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, uniemożliwiającą skorzystanie z zastępstwa (por. postanowienie NSA z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III OZ 447/22, CBOIS). W okolicznościach niniejszej sprawy uchybienie terminowi nie wynikało z istnienia obiektywnej przeszkody, której strona nie mogłaby usunąć nawet przy zachowaniu najwyższej staranności. Skarżący, po doręczeniu mu w dniu 24 kwietnia 2025 r. stosownego postanowienia, dysponował odpowiednim czasem, aby najpóźniej do 2 maja 2025 r. zabezpieczyć środki finansowe konieczne do nadania przesyłki pocztowej. Wydatek związany z wysłaniem jednego listu nie ma bowiem charakteru na tyle doniosłego, by jego poniesienie przekraczało realne możliwości strony działającej z należytą dbałością o swoje interesy. Przy dochowaniu wymaganej staranności skarżący powinien był już od chwili doręczenia mu rozstrzygnięcia z 31 marca 2025 r. dokonać oceny swojej sytuacji finansowej i podjąć działania zmierzające do zapewnienia środków niezbędnych do dokonania czynności procesowej w przewidzianym terminie. Zamiast tego uznał, że nie dysponuje gotówką na pokrycie opłaty pocztowej, a następnie zdecydował się na osobiste wniesienie pisma dopiero po upływie terminu ustawowego. Takie postępowanie należy kwalifikować jako przejaw niedbalstwa, które nie może być utożsamiane z istnieniem niezawinionej przeszkody w dokonaniu czynności procesowej. Wskazywana okoliczność nie uzasadnia zatem przyjęcia, że brak środków miał charakter niemożliwy wcześniej do przezwyciężenia. W konsekwencji zasadnie podzielono stanowisko sądu pierwszej instancji, który odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. Na marginesie wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący został prawidłowo pouczony zarówno co do sposobu, jak i terminu wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 marca 2025 r., sygn. akt IV SPP/Wa 39/25. Odpis tego rozstrzygnięcia doręczono mu w dniu 24 kwietnia 2025 r., natomiast sprzeciw został wniesiony osobiście w biurze podawczym tego Sądu dopiero w dniu 5 maja 2025 r. Zauważyć należy wprawdzie, że w dniu 2 maja 2025 r. biuro podawcze sądu pierwszej instancji było nieczynne dla interesantów, co uniemożliwiało osobiste złożenie pisma w tym trybie, jednak dzień ten stanowił dzień wolny od pracy wyłącznie na podstawie regulacji wewnętrznych, a nie przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej. Tym samym – jak już wskazano – skarżący miał możliwość dochowania terminu poprzez nadanie sprzeciwu w placówce pocztowej w dniu 2 maja 2025 r., z czego jednak świadomie nie skorzystał. W konsekwencji sprzeciw nie mógł zostać rozpoznany merytorycznie, albowiem został wniesiony z uchybieniem ustawowego terminu, co uzasadniało zastosowanie art. 259 § 2 p.p.s.a. i skutkowało jego prawidłowym odrzuceniem przez sąd pierwszej instancji. Z tej przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.