II SA/Bd 756/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2026r. sprawy ze skargi G. Ł., A. S., E. G., M. W., A. J., B. S., M. Z., Z. Z., R. Z. na decyzję Wojewody Kujawsko - Pomorskiego z dnia 13 sierpnia 2025 r. nr WSPN.DT.7534.2.2025.HM w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.

1. Wojewoda Kujawsko-Pomorski (dalej – Wojewoda, organ odwoławczy) decyzją z 13 sierpnia 2025 r. nr WSPN.DT.7534.2.2025.HM, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 9a i art. 133 w zw. z art. 240 ust. 1 i art. 241 pkt 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm. - dalej u.g.n.), po rozpoznaniu odwołania G. Ł., A. S., E. G., M. W., A. J., M. J., M. M., B. S., M. Z. (dalej – Wnioskodawcy), uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Golubsko-Dobrzyńskiego (dalej – organ I instancji, Starosta) z 6 czerwca 2025 r. nr GN.6821.6.2019.EP oraz odmówił wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w G. przy ul. [...], oznaczoną nr geodezyjnym [...], będącą uprzednio własnością H. K. i J. K.. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. 2. Orzeczeniem z 12 maja 1962 r. nr SW.II-22/29/62 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy, działając na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U z 1961 r., Nr 18 poz. 94) dalej "ustawa wywłaszczeniowa", orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa część gruntu o powierzchni 838 m2 jako nowooznaczoną parcelę nr [...] z nieruchomości o ogólnym obszarze 2049 m2 położonej w G. przy ul. [...], zapisanej w księdze hipotecznej Dobrzyń nr [...] Sądu Powiatowego w Wąbrzeźnie na nazwiska J. K. oraz H. K. oraz o ustaleniu z tego tytułu odszkodowania w łącznej wysokości 17118,00 zł (słownie: siedemnaście tysięcy sto osiemnaście złotych). 3. Sąd Powiatowy w G. postanowieniem z 14 maja 1963 r. sygn. akt Ns 133/63 zezwolił Prezydium Miejskiej Rady Narodowej – Miejskiej Dyrekcji Osiedli Robotniczych w Toruniu na złożenie do depozytu sądowego kwoty 17118,00 zł jako sumy przeznaczonej na odszkodowanie na rzecz spadkobierców po wylegitymowaniu się dokumentem stwierdzającym prawa do spadku. 4. Pismem z 24 maja 2019 r. spadkobiercy byłych właścicieli J. K. oraz H. K. wnieśli do Starosty o wypłatę wraz z należnymi odsetkami zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczenie wskazanej nieruchomości, którego wysokość w kwocie 17.118,00 zł ustalono orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Urząd Spraw Wewnętrznych w Bydgoszczy z 12 maja 1962 r. nr SW.II-22/29/62. Starosta, decyzją z 29 czerwca 2022 r. nr GN.6821.1.2019.EP dokonał waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość w łącznej kwocie 11.302,29 zł wskazując, że w toku postępowania nie ujawniono żadnego dokumentu świadczącego o tym, aby kwota odszkodowania za ww. nieruchomość wywłaszczoną została odebrana przez osoby uprawnione. W związku z powyższym uznał, że nie doszło do realizacji orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z 12 maja 1962 r., co upoważnia do waloryzacji ustalonej w ww. orzeczeniu kwoty odszkodowania. Odwołanie od powyższej decyzji w imieniu Wnioskodawców wniósł profesjonalny pełnomocnik domagając się jej uchylenia i ustalenia należnego odszkodowania ustalonego o nowy operat uwzględniający rzeczywistą wartość wywłaszczonej nieruchomości. 5. Wojewoda, decyzją z 29 sierpnia 2022 r. nr WSPN.DT.7534.5.2022.MC uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji podnosząc, że Starosta nie zbadał kwestii czy odszkodowanie ustalone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z 12 maja 1962 r. zostało kiedykolwiek wypłacone, czy zostało przekazane do depozytu sądowego i nadal się w depozycie sądowym znajduje. 6. Starosta rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z 24 stycznia 2023 r. nr GN.6821.6.2019.EP dokonał waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość w łącznej kwocie 12.456,48 zł wskazując, że przed Sądem Powiatowym w [...] toczyło się postępowanie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 17118,00 zł, oznaczone sygnaturą I NS 133/63. Postanowienie to zostało zakończone postanowieniem z 14 maja 1963 r. W aktach znajduje się kopia przelewu dla Sądu Powiatowego w [...] dotycząca wpłacenia przez wnioskodawcę kwoty, na którą uzyskano zezwolenie wpłaty. Ne ma natomiast zarejestrowanej informacji czy depozyt został wypłacony przez osoby uprawnione, czy też zlikwidowany jako niepodjęty. W związku z powyższym uznał, że nie doszło do realizacji orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z 12 maja 1962 r., co upoważnia do waloryzacji ustalonej w ww. orzeczeniu kwoty odszkodowania. Odwołanie od powyższej decyzji w imieniu Wnioskodawców wniósł profesjonalny pełnomocnik domagając się jej uchylenia i ustalenia należnego odszkodowania ustalonego o nowy operat uwzględniający rzeczywistą wartość wywłaszczonej nieruchomości. 7. Wojewoda, decyzją z 23 maja 2023 r. nr WSPN.DT.7534.1.2023.MC uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji podnosząc, że Starosta nie przeanalizował przepisów prawa dotyczących kwestii terminów uprawniających na podjęcie depozytu sądowego, a ponadto nie ustalił czy sąd kiedykolwiek występował do spadkobierców przedmiotowej nieruchomości z wezwaniem do odbioru depozytu sądowego. 8. Starosta rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z 6 czerwca 2025 r. nr GN.6821.6.2019.EP dokonał waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość w łącznej kwocie 14.577,33 zł wskazując, że spadkobiercy nie podejmowali próby uregulowania własności, co w konsekwencji uniemożliwiało im podjęcie depozytu. Odwołanie od powyższej decyzji w imieniu Wnioskodawców wniósł profesjonalny pełnomocnik domagając się jej uchylenia i ustalenia należnego odszkodowania ustalonego o nowy operat uwzględniający rzeczywistą wartość wywłaszczonej nieruchomości. 9. Wojewoda, wskazaną na wstępie decyzją z 13 sierpnia 2025 r. nr WSPN.DT.7534.2.2025.HM uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z 12 maja 1962 r. o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Podniósł, że zgodnie z ówcześnie obowiązującą ustawą wywłaszczeniową, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne, kwota odszkodowania podlegała złożeniu do depozytu sądowego. Organ ustalił, że strony odmówiły przyjęcia ustalonego odszkodowania argumentując nieproporcjonalnością w stosunku do wartości odjętej własności, a ponadto istniały wątpliwości co do kręgu osób uprawnionych do jego odbioru, co uzasadniało złożenie świadczenia do depozytu. Z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, że przed Sądem Powiatowym w [...] prowadzone było postępowanie o zezwolenie na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, zakończone wydaniem stosownego postanowienia, a kwota została wpłacona do depozytu. W ocenie organu skuteczne złożenie świadczenia do depozytu wywołało skutki równoważne jego spełnieniu na rzecz uprawnionych, co oznacza, że obowiązek odszkodowawczy Skarbu Państwa został wykonany. Na poparcie swego twierdzenia wskazał, że zasady i konsekwencję złożenia do depozytu ówcześnie normowały przepisy ustawy z 27 października 1933 r. Kodeks Zobowiązań (dalej: k.z.) oraz dekretu z 20 grudnia 1946 r. o postępowaniu dotyczącym złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Organ podkreślił, że zgodnie z przepisem art.. 236 k.z. ważne złożenie do depozytu zwalnia dłużnika z zobowiązania, co jest odpowiednikiem obecnego przepisu art. 470 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.), który stanowi, że "Ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia i zobowiązuje wierzyciela do zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia". W konsekwencji organ uznał, że brak jest podstaw do waloryzacji odszkodowania, gdyż waloryzacja nie ma charakteru samoistnego i jest uzależniona od istnienia niezrealizowanego prawa do odszkodowania. Prawo to zostało zrealizowane, choć w sposób "zastępczy" w postaci złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Kwestia podjęcia środków z depozytu przez uprawnionych ma natomiast charakter cywilnoprawny i może być dochodzona wyłącznie na podstawie przepisów prawa cywilnego. 10. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję G. Ł., A. S., E. G., M. W., A. J., M. J., M. M., B. S., M. Z., Z. Z., R. Z. (dalej jako: Skarżący), reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie: - art. 1 i art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 2, art. 21 oraz art. 2, art. 21 i 64 Konstytucji RP, a także art. 5 ust. 1 i 4 i art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez odmowę wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, pomimo że ustalone w 1962 r. odszkodowanie było rażąco zaniżone i nie odpowiadało rzeczywistej wartości przejętego mienia; - wskazanych wyżej przepisów poprzez przyjęcie wadliwej metody waloryzacji, prowadzącej do ustalenia odszkodowania w wysokości nieodzwierciedlającej aktualnej wartości wywłaszczonej nieruchomości; - - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz błędną ocenę materiału dowodowego, w tym zakwestionowanie uprawnień spadkowych części następców prawnych pomimo przedłożenia stosownych orzeczeń spadkowych. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana w 1962 r. w realiach ustrojowych PRL, które – zdaniem Skarżących – nie zapewniały należytej ochrony praw jednostki. Wskazano, że ustalone wówczas odszkodowanie nie odpowiadało rzeczywistej wartości nieruchomości, a brak jego właściwej waloryzacji prowadzi do dalszego naruszenia prawa własności i prawa do słusznego odszkodowania. Skarżący argumentowali, że przyjęty przez organy sposób waloryzacji skutkuje ustaleniem świadczenia na poziomie rażąco zaniżonym w stosunku do aktualnej wartości przejętego mienia. Podkreślili również, że ochrona własności wynikająca z Konstytucji RP oraz Protokołu nr 1 do EKPC wymaga zapewnienia odszkodowania odpowiadającego rzeczywistej wartości wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto wskazali, że organy błędnie oceniły materiał dowodowy dotyczący następstwa prawnego po byłych właścicielach, pomijając przedłożone dokumenty i orzeczenia sądowe potwierdzające prawa spadkobierców. 11. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. 12. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 13 sierpnia 2025 r., którą organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji ustalającą wysokość zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa oraz odmówił ustalenia i wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania spadkobiercom byłych właścicieli nieruchomości. Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy skuteczne złożenie ustalonego odszkodowania do depozytu sądowego w 1963 r. doprowadziło do wykonania obowiązku odszkodowawczego wynikającego z orzeczenia wywłaszczeniowego z 12 maja 1962 r., a tym samym wyłączyło możliwość waloryzacji tego świadczenia na podstawie art. 132 ust. 3 u.g.n. W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe. 13. Na wstępie podkreślenia wymaga, że ocena skutków prawnych związanych z wykonaniem obowiązku odszkodowawczego nie może abstrahować od stanu prawnego obowiązującego w dacie powstania i realizacji tego obowiązku. Zarówno sposób wykonania świadczenia odszkodowawczego, jak i skutki prawne jego wykonania podlegają ocenie według przepisów obowiązujących w chwili realizacji świadczenia. Oznacza to, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy decydujące znaczenie mają przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, obowiązującej w dacie ustalenia i wykonania odszkodowania. Zgodnie z art. 26 ust. 2 powołanej ustawy, jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej napotykała przeszkody prawne albo zachodziły inne okoliczności uniemożliwiające jego bezpośrednie przekazanie, odszkodowanie podlegało złożeniu do depozytu sądowego. Ustawodawca przewidział zatem szczególny sposób wykonania obowiązku odszkodowawczego, który w określonych sytuacjach zastępował bezpośrednią wypłatę świadczenia osobie uprawnionej. Bezsporne jest, że postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] z 14 maja 1963 r. zezwolono na złożenie do depozytu sądowego kwoty 17.118 zł stanowiącej odszkodowanie ustalone orzeczeniem wywłaszczeniowym z 12 maja 1962 r. Nie budzi również wątpliwości, że w aktach sprawy znajduje się dokument potwierdzający dokonanie wpłaty kwoty odpowiadającej wysokości ustalonego odszkodowania. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zobowiązany wykonał obowiązek odszkodowawczy w sposób przewidziany przez obowiązujące wówczas przepisy prawa. W tym miejscu należy podkreślić, że dla oceny wykonania obowiązku odszkodowawczego znaczenie ma ustalenie, czy podmiot zobowiązany spełnił świadczenie w jednej z form przewidzianych przez ustawę. Skoro ustawodawca dopuścił możliwość wykonania obowiązku poprzez złożenie świadczenia do depozytu sądowego, a czynność taka została dokonana, to obowiązek odszkodowawczy należy uznać za wykonany. 14. Nie można podzielić stanowiska strony skarżącej, iż art. 132 ust. 3 u.g.n. stanowi samodzielną podstawę dochodzenia zwaloryzowanego odszkodowania niezależnie od tego, czy obowiązek odszkodowawczy nadal istnieje. Waloryzacja przewidziana w tym przepisie ma charakter akcesoryjny. Nie kreuje nowego prawa majątkowego, nie prowadzi do ponownego ustalenia wysokości odszkodowania ani nie może służyć odtworzeniu stosunku prawnego, który wygasł wskutek wykonania zobowiązania. Jej funkcją jest wyłącznie zachowanie realnej wartości świadczenia pozostającego nadal do spełnienia. Warunkiem zastosowania art. 132 ust. 3 u.g.n. jest zatem istnienie niewykonanego obowiązku odszkodowawczego. Warunek ten nie został w niniejszej sprawie spełniony. Skoro bowiem odszkodowanie zostało skutecznie złożone do depozytu sądowego zgodnie z przepisami obowiązującymi w chwili realizacji świadczenia, brak jest podstaw do przyjęcia dalszego istnienia obowiązku odszkodowawczego. Należy przy tym zwrócić uwagę, że art. 132 ust. 3 u.g.n. odwołuje się do pojęcia "dnia zapłaty". W realiach niniejszej sprawy dniem wykonania obowiązku odszkodowawczego, a tym samym dniem zapłaty w rozumieniu tego przepisu, był najpóźniej dzień skutecznego złożenia odszkodowania do depozytu sądowego. Od tego momentu obowiązek odszkodowawczy został wykonany, a stosunek zobowiązaniowy wynikający z orzeczenia wywłaszczeniowego wygasł. Przepis ten nie może być wykorzystywany jako szczególny instrument korygowania wysokości historycznych odszkodowań ustalonych w ostatecznych orzeczeniach wywłaszczeniowych wydanych na podstawie przepisów obowiązujących kilkadziesiąt lat temu. Postępowanie waloryzacyjne nie może prowadzić do pośredniego podważania skutków prawnych takich rozstrzygnięć ani do przywracania roszczeń, które wygasły wskutek wykonania obowiązku odszkodowawczego. 15. Bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji pozostaje okoliczność, że w toku postępowania organ pierwszej instancji kilkukrotnie wydawał decyzje ustalające wysokość zwaloryzowanego odszkodowania. Decyzje kasacyjne organu odwoławczego nie przesądzały bowiem o zasadności żądania waloryzacji. Ich celem było usunięcie dostrzeżonych uchybień oraz dokonanie prawidłowej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Sam fakt wcześniejszego prezentowania odmiennej oceny prawnej nie kreuje po stronie skarżącej prawa do uzyskania rozstrzygnięcia określonej treści ani nie zwalnia organów z obowiązku wydania decyzji odpowiadającej prawu. 16. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że organy administracji podjęły działania zmierzające do odtworzenia przebiegu postępowania wywłaszczeniowego oraz ustalenia sposobu wykonania obowiązku odszkodowawczego. Zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na dokonanie ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności ustalono istnienie orzeczenia wywłaszczeniowego, wysokość ustalonego odszkodowania, wydanie postanowienia sądu zezwalającego na złożenie świadczenia do depozytu oraz dokonanie wpłaty odpowiadającej wysokości ustalonego świadczenia (kopia przelewu z 5 czerwca 1963 r. przy piśmie Sądu Rejonowego w Golubiu- Dobrzyniu z 28 listopada 2022 r. - w aktach organu I instancji) Powyższe ustalenia były wystarczające do oceny, czy obowiązek odszkodowawczy został wykonany. Brak podstaw do przyjęcia, aby organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 17. Odnosząc się natomiast do argumentacji Skarżących się, co do konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania oraz ochrony prawa własności, wskazać należy, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ocena legalności wywłaszczenia ani wysokości odszkodowania ustalonego orzeczeniem z 1962 r. Rozstrzygnięcia te pozostają ostateczne i funkcjonują w obrocie prawnym. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może natomiast służyć ich pośredniemu kwestionowaniu ani ponownemu ustalaniu wysokości należnego odszkodowania. 18. W konsekwencji Sąd uznał, że organ odwoławczy prawidłowo przyjął, iż obowiązek odszkodowawczy wynikający z orzeczenia wywłaszczeniowego został wykonany poprzez skuteczne złożenie ustalonej kwoty do depozytu sądowego, a tym samym brak było podstaw prawnych do dokonania waloryzacji odszkodowania na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.