II OZ 902/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 980/24 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 980/24 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 lutego 2024 r., nr 182/24 w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 980/24, odmówił M. R. (skarżący) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 12 czerwca 2024 r., o wskazanej wyżej sygnaturze akt, oddalającego skargę skarżącego na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 lutego 2024 r., nr 182/24, w przedmiocie nakazu rozbiórki. Sąd podał, że skarżący uzasadniając przedmiotowy wniosek powołał się na okoliczność, że w dniach 5 czerwca - 19 czerwca 2024 r. przebywał zagranicą. Jedocześnie skarżący podniósł, że miał objawy ciężkiego przeziębienia, które przekształciło się w grypę, co uniemożliwiło mu zajmowanie się sprawami urzędowymi i skontaktowanie się z Sądem. Sąd uznał, że przedstawione przez skarżącego okoliczności stanowiące w jego przekonaniu uzasadnienie dla przywrócenia terminu, nie stanowi w realiach niniejszej sprawy o zaistnieniu przesłanek przemawiających za stwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu, okoliczności przebywania zagranicą w okresie otwartego terminu do złożenia wniosku, przeoczenie terminu rozprawy, jak i niewykazanie w sposób należyty faktu, że skarżący przechodził chorobę (i to chorobę, która uniemożliwiała mu złożenie terminowego wniosku) nie mogą skutkować uznaniem, że skarżący należycie dbał o swoje interesy, a w konsekwencji uchybienie przez niego terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było niezawinione. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w postanowieniu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, podnosząc, że w dniach od około 5 czerwca do 19 czerwca 2024 r. był chory i nie był w stanie normalnie funkcjonować, w związku z czym fakt, że ma się odbyć rozprawa w sprawie VII SA/Wa 980/24 umknął skarżącemu, co za tym idzie nie mógł on wziąć w niej udziału. Skarżący miał objawy ciężkiego przeziębienia, które z czasem przerodziło się w grypę. Zalecono mu bezwzględny odpoczynek i unikanie jakiejkolwiek aktywności, co skutkowało brakiem działań skarżącego w podstawowych czynnościach i niemożnością zajmowania się sprawami urzędowymi. Skarżący był zmuszony do pozostania w łóżku przez większą część tego okresu, co uniemożliwiło mu skontaktowanie się z Sądem. Natychmiast po ustąpieniu objawów choroby i odzyskaniu pełnej zdolności do działania, skarżący niezwłocznie podjął kroki w celu złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, który miał zapaść. Skarżący podkreślił, że zaskarżone postanowienie może prowadzić do nieodwracalnych skutków prawnych, ponieważ jego utrzymanie w mocy zamyka skarżącemu drogę do merytorycznej kontroli decyzji organu administracyjnego. Tymczasem sprawa dotyczy nakazu rozbiórki, który niesie za sobą poważne skutki materialne i społeczne, w tym możliwość pozbawienia skarżącego dorobku całego życia. W kontekście sprawy istotne jest także, że sądy administracyjne powinny interpretować przepisy proceduralne w sposób, który umożliwia stronom rzeczywiste korzystanie z prawa do sądu. Bezkrytyczne i literalne podejście do przepisów dotyczących terminów, bez uwzględnienia indywidualnej sytuacji strony, może prowadzić do niesprawiedliwości proceduralnej i naruszenia zasady proporcjonalności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Podkreślić należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i doktrynie utrwalony jest także pogląd, zgodnie z którym nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie, o którym wyżej mowa, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminu - choroba musi mieć charakter niespodziewany lub wystąpić musi nagłe pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Konieczne jest wykazanie, że choroba wnioskodawcy była takiego rodzaju, że nie pozwoliła na wręczenie inną osobą, a tym bardziej jej rodzaj, czy objawy uniemożliwiały osobiste działanie. W przypadku powoływania się we wniosku o przywrócenie terminu na problemy zdrowotne istotne jest uprawdopodobnienie nie tylko samego faktu choroby, ale także wpływu stanu zdrowia na niemożność działania (zob. postanowienie NSA z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt I OZ 282/24; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 464-466, nb 5 pkt 1 i 16). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podniesione we wniosku nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia zapadłego wyroku. Po pierwsze, we wniosku o przywrócenie terminu skarżący podał, że w dniach od 5 czerwca 2024 r. do dnia 19 czerwca 2024 r. przebywał poza terytorium Rzeczypospolitej. Okoliczność ta nie została w żadnej sposób wykazana. Ponadto, twierdzenie to nie koresponduje z twierdzeniem zawartym w analizowanym zażaleniu, gdzie skarżący wskazał, że "w dniach od około 5 czerwca do 19 czerwca 2024 r. był chory i nie był w stanie normalnie funkcjonować, w związku z czym fakt, że ma się odbyć rozprawa w sprawie VII SA/Wa 980/24 umknął skarżącemu, co za tym idzie nie mógł on wziąć w niej udziału". Można zatem wnioskować, że to nie wyjazd zagraniczny a choroba uniemożliwiły udział skarżącego w rozprawie i złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie. Rozbieżność twierdzeń rodzi także uzasadnione podejrzenia co do ich prawdziwości. Po drugie, skarżący nie wykazał w sposób należyty okoliczności choroby. Nie przedstawił żadnego zaświadczenia lekarskiego, pomimo że na fakt nieudokumentowania choroby zwrócił uwagę NSA w postanowieniu z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt II OZ 526/24, oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 2 lipca 2024 r. w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku. Brak jest także informacji odnośnie tego, że stan zdrowia skarżącego, nasilenie objawów choroby, przez cały wskazany okres, uniemożliwiał podejmowanie jakichkolwiek działań, w tym sporządzenie krótkiego pisma procesowego - wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku - a także, że skarżący nie mógł się posłużyć inną osobą w celu nadania pisma procesowego na poczcie. W przypadku gdy Sąd I instancji w prawidłowy sposób zastosował art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a., skarżący nie może skutecznie podnosić, że zaskarżone postanowienie zamyka mu drogę do merytorycznej kontroli decyzji organu administracyjnego. Prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.